യഥാ സ്വപ്നസ് തഥാ ജാഗ്രദ് ഇദം നാത്രാസ്തി സംശയഃ । സ്വപ്നേ പുരമ് അസദ് ഭാതി സര്ഗാദൌ ഭാതി അസജ് ജഗത്
സ്വപ്നംപോലെയാണ് ജാഗ്രതാവസ്ഥയും—ഇതില് സംശയം ഇല്ല. സ്വപ്നത്തില് ഒരു നഗരം യാഥാര്ഥ്യമല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തില് ലോകവും അങ്ങനെ യാഥാര്ഥ്യമല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.
ന ചാര്ഥോ ഭവിതും ശക്തസ് സത്യത്വേ സ്വപ്നചോദിതഃ । സംവിദോ നിത്യസത്യത്വം സ്വപ്നാര്ഥാനാമ് അസത്യതാ
സ്വപ്നത്തില് കാണുന്ന ഒരു വസ്തു യഥാര്ഥത്തില് ഉണ്ടാവാന് കഴിയില്ല; ശാശ്വതമായ സത്യം അവബോധത്തിനാണ്, സ്വപ്നത്തിലെ വസ്തുക്കള് യാഥാര്ഥ്യമല്ല.
ഝഗിത്യ് ഏവ യഥാകാശം ഭവതി സ്വപ്നപര്വതഃ । ക്രമേണ വാ തഥാ ബോധേ ഖം ഭവത്യ് ആധിഭൌതികഃ
സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശത്തിൽ ഒരു പർവതം പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ക്രമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെയോ, ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ഈ ഭൂതാകാശം ഘട്ടംഘട്ടമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഉഡ്ഡീനോ ഽയം മൃതോ വേതി പശ്യന്തി നികടേ സ്ഥിതാഃ । ജ്ഞാനാതിവാഹികീഭൂതസ്വസ്വഭാവഹതാ യതഃ
അടുത്തുനിൽക്കുന്നവർ ഒരാളെ പറന്നു പോകുന്നതായോ മരിച്ചുപോയതായോ കാണുന്നു, കാരണം അവരുടെ സ്വഭാവം ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
മിഥ്യാദൃഷ്ടയ ഏവേമാസ് സൃഷ്ടയോ മോഹദൃഷ്ടയഃ । മായാമാത്രദൃശോ ഭാന്തി ശൂന്യാസ് സ്വപ്നാനുഭൂതയഃ
ഈ സൃഷ്ടികൾ എല്ലാം ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള തെറ്റായ ദർശനങ്ങളാണ്; അവ മായയുടെ രൂപത്തിൽ, ശൂന്യമായ സ്വപ്നാനുഭവങ്ങൾപോലെ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സ്വപ്നാനുഭൂതയ ഇമാ മരണാന്തര്ബോധഭാതേതരഭ്രമദൃശസ് സ്ഫുടസര്ഗഭാസഃ । ഭാന്ത്യ് ആതിവാഹികശരീരഗതാസ് സമസ്താ മിഥ്യോദിതാ മൃഗനദീമരണക്രമേണ
സ്വപ്നത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്നവയും, മരണം കഴിഞ്ഞ് ബോധം വരുന്നതിന്റെ ഇടയിലുണ്ടാകുന്ന ഭ്രമങ്ങളും, ഇതുപോലുള്ള മറ്റ് സഞ്ചാരങ്ങളും, എല്ലാം വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, അവ എല്ലാം മൃഗതൃഷ്ണയും നദിയുടെ അസ്തിയുംപോലെ, ആ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിനുള്ളിൽ തെറ്റായി ഉദിക്കുന്നു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ ജ്ഞപ്തിര് ജീവം വൈദൂരഥം പുരഃ । സങ്കല്പേന രുരോധാശു മനസസ് സ്പന്ദനം യഥാ
അതിനിടയിൽ, അവബോധം, മനസ്സിന്റെ ആലോചനാശക്തിയാൽ, മുന്നിലുള്ള ജീവനെ കുതിരയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ നിയന്ത്രിച്ചു.
വദ ദേവി കിയത് കാലോ ഗതോ ഽയമ് ഇഹ മന്ദിരേ । സമാധൌ മയി ലീനായാം മഹീപാലശവേ സ്ഥിതേ
ദേവി, ഞാൻ സമാധിയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും രാജാവിന്റെ ശരീരം ഇവിടെ കിടക്കുമ്പോഴും, ഈ കൊട്ടാരത്തിൽ എത്ര സമയം കഴിഞ്ഞു എന്നു പറയാമോ?
ഇഹ മാസസ് ത്വ് അതിക്രാന്ത ഇഹ ദാസ്യാവ് ഇമേ ഉഭേ । രക്ഷാര്ഥം വാസകഗൃഹേ സ്വപതോ വഹിതേ സ്ഥിതേ
ഇവിടെ ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞു; നിന്നെ കാത്തിരിക്കാൻ ഈ രണ്ട് ദാസിമാർ വാസഗൃഹത്തിൽ നിന്നു, നീ ഉറങ്ങുമ്പോഴും ശരീരം ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിട്ടും.
ശൃണു ദേഹസ്യ കിം വൃത്തം തവേഹ വരവര്ണിനി । ശരീരം കില പക്ഷേണ ചോത്ക്ലിന്നസ്നായുതാം ഗതമ്
സുന്ദരിയേ, ഇവിടെ നിന്റെ ശരീരത്തിന് എന്താണ് സംഭവിച്ചത് എന്നു കേൾക്കു; പകുതിയോളം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ ശരീരത്തിന്റെ സ്നായുക്കൾ ചീന്തിപ്പോയ അവസ്ഥയിലായി.
നിര്ജീവം പതിതം ഭൂമൌ സംശുഷ്കമ് ഇവ പല്ലവമ് । കാഷ്ഠകുഡ്യോപസംജാതം ശവം തുഹിനശീതലമ്
ജീവൻ ഇല്ലാതെ നിലത്ത് വീണു കിടക്കുന്ന ഉണങ്ങിയ ഇലപോലെയാണ് ആ ശവം. മരക്കെട്ടിനരികിൽ, മഞ്ഞുപോലെ തണുത്തതായിരുന്നു അതു.
തതോ മന്ത്രിഭിര് ആഗത്യ മൃതൈവേയമ് ഇതി സ്വയമ് । ക്ലേദലോകാദ് വിനിര്ണീയ ഭീത്യാ നിഷ്കാലിതം ഗൃഹാത്
അപ്പോൾ മന്ത്രിമാർ വന്നു, അവൾ മരിച്ചുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കി, ചീന്തലിന്റെ അടയാളങ്ങൾ നോക്കി ഭയത്താൽ അവളെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന നീത്വാ ചന്ദനദാരുഭിഃ । ചിതൌ പ്രക്ഷിപ്യ സഘൃതം സഹസാ ഭസ്മസാത്കൃതമ്
ഇവിടെ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല. അവളെ എടുത്ത് ചന്ദനമരവും നെയ്യും ചേർത്ത് ചിതയിൽ വെച്ചു, ഉടൻ തന്നെ എല്ലാം ചാരമായി.
തതോ രാജ്ഞീ മൃതേ ഽത്യുച്ചൈഃ കൃത്വാ രോദനമ് ആകുലഃ । പരിവാരസ് തവാശേഷഃ കൃതവാന് ഔര്ധ്വദേഹികമ്
പിന്നീട് രാജ്ഞി മരിച്ചതോടെ വലിയ കരച്ചിലും ആകുലതയും ഉണ്ടായി; നിന്റെ എല്ലാ അനുചിതരും ആന്തരിക ക്രിയകൾ നടത്തി.
ഇദാനീം ത്വാമ് ഇഹാലോക്യ സശരീരാമ് ഇഹാഗതാമ് । പരലോകാദ് ആഗതേതി മഹച് ചിത്രം ഭവിഷ്യതി
ഇപ്പോൾ നിന്നെ ശരീരത്തോടെ ഇവിടെ കാണുമ്പോൾ, നീ പരലോകത്തിൽ നിന്ന് തിരികെ വന്നതാണെന്നു എല്ലാവർക്കും വലിയ അത്ഭുതമായിരിക്കും.
ത്വം തു തേനൈവ ദേഹേന സത്യസങ്കല്പതസ് സുതേ । ദൃശ്യസേ സ്വവദാതേന തേന ചിത്തം തവോപരി
നിന്റെ സത്യസങ്കല്പശക്തിയാൽ, അതേ ശരീരത്തിൽ തന്നെ, മകനോടുള്ള നിന്റെ ഉന്നതമായ മനസ്സോടെ നീ ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യദ്വാസനാ ത്വമ് അഭവോ ദേഹം പ്രതി തദ് ഏവ തേ । രൂപമ് അഭ്യുദിതം ബാലേ തേന പ്രാക്സദൃശം തവ
ശരീരത്തെക്കുറിച്ച് നിനക്കുണ്ടായിരുന്ന ആ ആഗ്രഹം കൊണ്ടാണ്, കുഞ്ഞേ, അതേ രൂപം നിനക്കിപ്പോൾ വീണ്ടും ലഭിച്ചത്.
സ്വവാസനാനുസാരേണ സര്വസ് സര്വം ഹി പശ്യതി । ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്രാവിസംവാദീ ബാലവേതാലദര്ശനമ്
ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് എല്ലാം കാണുന്നു; ഇതിന് ഉദാഹരണമായി, ബാലവേതാളനെ കാണുന്നതാണ്.
ആതിവാഹകദേഹാസി സമ്പന്നാ സിദ്ധസുന്ദരീ । വിസ്മൃതസ് തവ ദേഹോ ഽസൌ പ്രാക്തനോ നയതസ് സ്വയമ്
നീ ഇപ്പോൾ സൂക്ഷ്മശരീരം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, സിദ്ധിയും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവളായിരിക്കുന്നു; നിന്റെ പഴയ ശരീരം നീ മറന്നിരിക്കുന്നു, അതു സ്വയം വിട്ടുപോകുന്നു.
ദൃഢാതിവാഹികദൃശഃ പ്രശാമ്യത്യ് ആധിഭൌതികഃ । ബുദ്ധസ്യ ദൃശ്യമാനോ ഽപി ശരന്മേഘ ഇവാമ്ബരേ
സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ ദൃഢമായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവർക്കു ദേഹികമായ വേദന ശമിക്കപ്പെടുന്നു, അതു ബോധമുള്ളവന് കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആകാശത്തിലെ മഴമേഘംപോലെയാണ്.
രൂഢാതിവാഹികീഭാവശ് ശവോ ഭവതി ദേഹകഃ । നിര്ജലാമ്ഭോദസദൃശോ നിര്ഗന്ധകുസുമോപമഃ
സൂക്ഷ്മശരീരാവസ്ഥ ഉറപ്പുള്ളപ്പോൾ ഭൗതികശരീരം ശവംപോലെയാകും; വെള്ളമില്ലാത്ത മേഘംപോലെയും സുഗന്ധമില്ലാത്ത പുഷ്പംപോലെയും.
അദ്യാരഭ്യ പ്രരൂഢായാമ് ആതിവാഹികസംവിദി । ദേഹോ വിസ്മൃതിമ് ആയാതി ഗര്ഭസംസ്ഥേവ യൌവനേ
ഇന്നുമുതൽ സൂക്ഷ്മശരീരബോധം വളർന്നതുകൊണ്ട്, ശരീരം മറന്നുപോകുന്നു; ബാല്യത്തിൽ ഗർഭാവസ്ഥയെ മറക്കുന്നതുപോലെ.
ഏകത്രിംശേ ഽദ്യ ദിവസേ പ്രാപ്താ വയമ് ഇഹാമ്ബരമ് । പ്രഭാതേ മോഹിതേ ദാസ്യൌ മയൈതേ നിദ്രയാധുനാ
ഇന്ന് മുപ്പത്തൊന്നാം ദിവസം, നാം ഈ ആകാശത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു. രാവിലെ ഈ രണ്ട് ദാസിമാർ ഉറക്കത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായി ഭ്രമിച്ചുപോയിരുന്നു.
തദ് ഏഹി യാവല് ലീലായൈ ലീലേ സങ്കല്പലീലയാ । ആത്മാനം ദര്ശയാവോ ഽസ്യൈ വ്യവഹാരഃ പ്രവര്തതാമ്
അതിനാൽ, ലീലേ, നമുക്ക് കളിയ്ക്കായി, ചിന്തയുടെ കളിയിലൂടെ, അവള്ക്ക് നമ്മളെ കാണിക്കാം. അങ്ങനെ പ്രവൃത്തികൾക്ക് തുടക്കം കുറിക്കാം.
ആവാം താവദ് ഇമേ ലീലാ പശ്യത്വ് ഇത്യ് ഏവ ചിന്തിതേ । ജ്ഞപ്ത്യാ ദേവ്യൌ തതസ് തത്ര ദൃശ്യേ ദീപ്തേ ബഭൂവതുഃ
'നമുക്ക് ലീലയുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമാവാം' എന്ന ചിന്തയുണ്ടായ ഉടൻ, അവിടെ ആ ദൃശ്യത്തിൽ പ്രകാശത്തോടെ ആ രണ്ടു ദേവികൾ ദൃശ്യമായി.
സാ വിദൂരഥലീലാഥ സമാകുലവിലോചനാ । ഗൃഹമ് ആലോകയാമ് ആസ തത് തേജഃപുഞ്ജഭാസുരമ്
അപ്പോൾ വിദൂരഥന്റെ ഭാര്യയായ ലീല, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ആ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ ഭവനം നോക്കി നിന്നു.
ചന്ദ്രബിമ്ബാദ് ഇവോത്കീര്ണം ധൌതം ഹേമദ്രവൈര് ഇവ । ജ്വാലായാ ഇവ ശീതായാസ് സുമധ്യമ് ഇവ ഭിത്തിമത്
ചന്ദ്രന്റെ പിറകിൽ നിന്ന് തീർത്തതുപോലെയും, പൊന്നിന്റെ ഒഴുക്കിൽ കഴുകിയതുപോലെയും, തണുത്ത ജ്വാലപോലെയും, ഉറപ്പുള്ള മതിലിൽ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച സുന്ദരമായ വള്ളിപോലെയും.
ഗൃഹമ് ആലോക്യ പുരതോ ലീലാജ്ഞപ്തീ വിലോക്യതേ । ഉത്ഥായ സമ്ഭ്രമവതീ തയോഃ പാദേഷു സാപതത്
അവൾ വീട്ടിനെ മുന്നിൽ കണ്ടു, കളിയോടെ വിളിച്ചിരിപ്പും മനസ്സിലാക്കി, ഉടനെ എഴുന്നേറ്റ് ആവേശത്തോടെ അവരുടെ കാലുകളിൽ വീണു.
മജ്ജയായാഗതേ ദേവ്യൌ ജയതം ജീവിതപ്രദേ । ഇഹ പൂര്വമ് അഹം പ്രാപ്താ ഭവത്യോര് മാര്ഗശോധിനീ
മജ്ജയാദേവി എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ അവൾ പറഞ്ഞു: 'ജയമുണ്ടാകട്ടെ, ജീവൻ നൽകുന്നവരേ! ഞാൻ വഴിയൊരുക്കി നിങ്ങൾക്കുമുമ്പായി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
ഇത്യ് ഉക്തവത്യാം തസ്യാം താ മാനിന്യോ മത്തയൌവനാഃ । ഉപാവിശന് വിഷ്ടരേഷു ലതാ മേരുശിരസ്സ്വ് ഇവ
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അഭിമാനവും യൗവനത്തിന്റെ മദവും നിറഞ്ഞ ആ സ്ത്രീകൾ, മേരു പർവതത്തിന്റെ മുകളിലെ വള്ളികൾപോലെ, ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.