ഏവം ജ്ഞാസ്യന്തി തേ രാജ്ഞീ ദുഃഖിതേയമ് ഇഹ സ്ഥിതാ । വയസ്യാ കാചിദ് അന്യേയം കുതോ ഽപ്യ് അസ്യാ ഉപാഗതാ
അവിടെ രാജ്ഞി ദു:ഖത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു, അവളെ കാണാൻ എവിടെയോ നിന്ന് ഒരു സുഹൃത്ത് ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ അവർ ചിന്തിക്കും.
സന്ദേഹഃ ക ഇവാത്രൈഷാം പശവോ ഹ്യ് അവിവേകിനഃ । യഥാദൃഷ്ടം വിചേഷ്ടന്തേ കുത ഏഷാം വിചാരണാ
അവർക്കെന്താണ് സംശയം? വിവേകമില്ലാത്ത ജീവികൾക്ക് കാണുന്നപോലെയാണ് പ്രവർത്തനം, അന്വേഷിക്കാനോ ആലോചിക്കാനോ അവർക്കാവില്ല.
യഥാ ലോഷ്ടോ ലുഠന് വൃക്ഷം വഞ്ചയിത്വാശു ഗച്ഛതി । അജ്ഞാത്വൈവാജ്ഞജനതാ തഥാദ്ര്യഗ്നിസുരാദികമ്
ഒരു മണ്ണ് കഷണം ഉരുണ്ടുപോയി ഒരു വൃക്ഷത്തെ തട്ടി പിന്നെ അതിവേഗം കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ, അജ്ഞന്മാർ അഗ്നി, പർവ്വതം, ദേവതകൾ എന്നിവയെ അറിയാതെ കടന്നുപോകുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നവപുര് ബോധേന ജാനേ ക്വേവ ഗച്ഛതി । അസത്യമ് ഏവ തദ് യസ്മാത് തഥൈവേഹാധിഭൌതികമ്
സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട ശരീരം ഉണർന്നപ്പോൾ എവിടെ പോയി എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല — അതുപോലെ ഈ ഭൗതിക ലോകത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്നതെല്ലാം അസത്യമാണ്.
ഭഗവന് സ്വപ്നശിഖരീ പ്രബോധേ ക്വേവ ഗച്ഛതി । ഇതി മേ സംശയം ഛിന്ധി ശരദഭ്രമ് ഇവാനിലഃ
പ്രഭോ, സ്വപ്നത്തിന്റെ ഉച്ചിയിൽ നിന്ന് ഉണരുമ്പോൾ അത് എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? എന്റെ ഈ സംശയം ദയവായി നീക്കിക്കഴിയേണം, ശരദ്കാലത്തെ മേഘങ്ങളെ കാറ്റ് പടർന്നുപോകുന്ന പോലെ.
സ്വപ്നേ ഭ്രമേ ഽഥ സങ്കല്പേ പദാര്ഥാഃ പര്വതാദയഃ । സംവിദോ ഽന്തര് മിലന്ത്യ് ഏതേ സ്പന്ദനാന്യ് അനിലം യഥാ
സ്വപ്നത്തിൽ, ഭ്രമത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചിന്തകളിൽ, പർവ്വതങ്ങൾ പോലെയുള്ള വസ്തുക്കൾ എല്ലാം അവബോധത്തിനുള്ളിലാണു നിലനിൽക്കുന്നത്. ഈ ചലനങ്ങൾ എല്ലാം കാറ്റ് സ്വയം ലയിക്കുന്നതുപോലെ അകത്തേക്ക് ലയിക്കുന്നു.
അസ്പന്ദസ്യ യഥാ വായോസ് സ്വസ്പന്ദോ ഽന്തര് വിശത്യ് അലമ് । അസ്ഫുരന്തീ തു തേനൈവ യാത്യ് ഏകത്വം തദാത്മികാ
എങ്ങനെ കാറ്റിന്റെ ചലനം അതിന്റെ ശാന്തതയിലേക്ക് ലയിച്ചുപോകുന്നുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ ചലനം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ലയിച്ച് ഒന്നാകുന്നു.
സംവിത്സ്വപ്നാര്ഥയോര് ദ്വിത്വം ന കദാചന ലഭ്യതേ । യഥാ ദ്രവത്വപയസോര് യഥാ വാ സ്പന്ദവാതയോഃ
അവബോധത്തിനും സ്വപ്നത്തിലെ വസ്തുക്കൾക്കും ഒരുപോലും ഇരട്ടത്വമില്ല; എങ്ങനെ ദ്രവത്വത്തിനും വെള്ളത്തിനും, ചലനത്തിനും കാറ്റിനും വ്യത്യാസമില്ലയോ അതുപോലെ.
യസ് ത്വ് അത്ര സ്യാദ് ദ്വിതാബോധസ് തദ് അജ്ഞാനമ് അനുത്തമമ് । സൈഷാ സംസൃതിര് ഇത്യ് ഉക്താ മിഥ്യാജ്ഞാനാത്മികോദിതാ
ഇവിടെ രണ്ടായി കാണുന്ന അറിവ് ഉണ്ടാകുമ്പോള് അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ അജ്ഞാനം. ഇതേയാണ് സംസാരം എന്നു പറയുന്നത്, ഇരട്ടത്വത്തിന്റെ തെറ്റായ ധാരണയില് നിന്നാണ് ഇത് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
സഹകാരികാരണാനാമ് അഭാവേ കില കീദൃശീ । സംവിത് സ്വപ്നപദാര്ഥാനാം ദ്വിത്വം സ്വപ്നേ നിരര്ഥകമ്
കാരണങ്ങള് ഒന്നുമില്ലാത്തപ്പോള് അവബോധം എങ്ങനെയാകും? സ്വപ്നത്തിലെ വസ്തുക്കളുടെ രണ്ടായിരിപ്പ് സ്വപ്നത്തില് അര്ത്ഥശൂന്യമാണ്.
യഥാ സ്വപ്നസ് തഥാ ജാഗ്രദ് ഇദം നാത്രാസ്തി സംശയഃ । സ്വപ്നേ പുരമ് അസദ് ഭാതി സര്ഗാദൌ ഭാതി അസജ് ജഗത്
സ്വപ്നംപോലെയാണ് ജാഗ്രതാവസ്ഥയും—ഇതില് സംശയം ഇല്ല. സ്വപ്നത്തില് ഒരു നഗരം യാഥാര്ഥ്യമല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തില് ലോകവും അങ്ങനെ യാഥാര്ഥ്യമല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.
ന ചാര്ഥോ ഭവിതും ശക്തസ് സത്യത്വേ സ്വപ്നചോദിതഃ । സംവിദോ നിത്യസത്യത്വം സ്വപ്നാര്ഥാനാമ് അസത്യതാ
സ്വപ്നത്തില് കാണുന്ന ഒരു വസ്തു യഥാര്ഥത്തില് ഉണ്ടാവാന് കഴിയില്ല; ശാശ്വതമായ സത്യം അവബോധത്തിനാണ്, സ്വപ്നത്തിലെ വസ്തുക്കള് യാഥാര്ഥ്യമല്ല.
ഝഗിത്യ് ഏവ യഥാകാശം ഭവതി സ്വപ്നപര്വതഃ । ക്രമേണ വാ തഥാ ബോധേ ഖം ഭവത്യ് ആധിഭൌതികഃ
സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശത്തിൽ ഒരു പർവതം പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ക്രമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെയോ, ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ഈ ഭൂതാകാശം ഘട്ടംഘട്ടമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഉഡ്ഡീനോ ഽയം മൃതോ വേതി പശ്യന്തി നികടേ സ്ഥിതാഃ । ജ്ഞാനാതിവാഹികീഭൂതസ്വസ്വഭാവഹതാ യതഃ
അടുത്തുനിൽക്കുന്നവർ ഒരാളെ പറന്നു പോകുന്നതായോ മരിച്ചുപോയതായോ കാണുന്നു, കാരണം അവരുടെ സ്വഭാവം ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
മിഥ്യാദൃഷ്ടയ ഏവേമാസ് സൃഷ്ടയോ മോഹദൃഷ്ടയഃ । മായാമാത്രദൃശോ ഭാന്തി ശൂന്യാസ് സ്വപ്നാനുഭൂതയഃ
ഈ സൃഷ്ടികൾ എല്ലാം ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള തെറ്റായ ദർശനങ്ങളാണ്; അവ മായയുടെ രൂപത്തിൽ, ശൂന്യമായ സ്വപ്നാനുഭവങ്ങൾപോലെ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സ്വപ്നാനുഭൂതയ ഇമാ മരണാന്തര്ബോധഭാതേതരഭ്രമദൃശസ് സ്ഫുടസര്ഗഭാസഃ । ഭാന്ത്യ് ആതിവാഹികശരീരഗതാസ് സമസ്താ മിഥ്യോദിതാ മൃഗനദീമരണക്രമേണ
സ്വപ്നത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്നവയും, മരണം കഴിഞ്ഞ് ബോധം വരുന്നതിന്റെ ഇടയിലുണ്ടാകുന്ന ഭ്രമങ്ങളും, ഇതുപോലുള്ള മറ്റ് സഞ്ചാരങ്ങളും, എല്ലാം വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, അവ എല്ലാം മൃഗതൃഷ്ണയും നദിയുടെ അസ്തിയുംപോലെ, ആ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിനുള്ളിൽ തെറ്റായി ഉദിക്കുന്നു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ ജ്ഞപ്തിര് ജീവം വൈദൂരഥം പുരഃ । സങ്കല്പേന രുരോധാശു മനസസ് സ്പന്ദനം യഥാ
അതിനിടയിൽ, അവബോധം, മനസ്സിന്റെ ആലോചനാശക്തിയാൽ, മുന്നിലുള്ള ജീവനെ കുതിരയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ നിയന്ത്രിച്ചു.
വദ ദേവി കിയത് കാലോ ഗതോ ഽയമ് ഇഹ മന്ദിരേ । സമാധൌ മയി ലീനായാം മഹീപാലശവേ സ്ഥിതേ
ദേവി, ഞാൻ സമാധിയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും രാജാവിന്റെ ശരീരം ഇവിടെ കിടക്കുമ്പോഴും, ഈ കൊട്ടാരത്തിൽ എത്ര സമയം കഴിഞ്ഞു എന്നു പറയാമോ?
ഇഹ മാസസ് ത്വ് അതിക്രാന്ത ഇഹ ദാസ്യാവ് ഇമേ ഉഭേ । രക്ഷാര്ഥം വാസകഗൃഹേ സ്വപതോ വഹിതേ സ്ഥിതേ
ഇവിടെ ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞു; നിന്നെ കാത്തിരിക്കാൻ ഈ രണ്ട് ദാസിമാർ വാസഗൃഹത്തിൽ നിന്നു, നീ ഉറങ്ങുമ്പോഴും ശരീരം ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിട്ടും.
ശൃണു ദേഹസ്യ കിം വൃത്തം തവേഹ വരവര്ണിനി । ശരീരം കില പക്ഷേണ ചോത്ക്ലിന്നസ്നായുതാം ഗതമ്
സുന്ദരിയേ, ഇവിടെ നിന്റെ ശരീരത്തിന് എന്താണ് സംഭവിച്ചത് എന്നു കേൾക്കു; പകുതിയോളം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ തന്നെ ശരീരത്തിന്റെ സ്നായുക്കൾ ചീന്തിപ്പോയ അവസ്ഥയിലായി.
നിര്ജീവം പതിതം ഭൂമൌ സംശുഷ്കമ് ഇവ പല്ലവമ് । കാഷ്ഠകുഡ്യോപസംജാതം ശവം തുഹിനശീതലമ്
ജീവൻ ഇല്ലാതെ നിലത്ത് വീണു കിടക്കുന്ന ഉണങ്ങിയ ഇലപോലെയാണ് ആ ശവം. മരക്കെട്ടിനരികിൽ, മഞ്ഞുപോലെ തണുത്തതായിരുന്നു അതു.
തതോ മന്ത്രിഭിര് ആഗത്യ മൃതൈവേയമ് ഇതി സ്വയമ് । ക്ലേദലോകാദ് വിനിര്ണീയ ഭീത്യാ നിഷ്കാലിതം ഗൃഹാത്
അപ്പോൾ മന്ത്രിമാർ വന്നു, അവൾ മരിച്ചുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കി, ചീന്തലിന്റെ അടയാളങ്ങൾ നോക്കി ഭയത്താൽ അവളെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന നീത്വാ ചന്ദനദാരുഭിഃ । ചിതൌ പ്രക്ഷിപ്യ സഘൃതം സഹസാ ഭസ്മസാത്കൃതമ്
ഇവിടെ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല. അവളെ എടുത്ത് ചന്ദനമരവും നെയ്യും ചേർത്ത് ചിതയിൽ വെച്ചു, ഉടൻ തന്നെ എല്ലാം ചാരമായി.
തതോ രാജ്ഞീ മൃതേ ഽത്യുച്ചൈഃ കൃത്വാ രോദനമ് ആകുലഃ । പരിവാരസ് തവാശേഷഃ കൃതവാന് ഔര്ധ്വദേഹികമ്
പിന്നീട് രാജ്ഞി മരിച്ചതോടെ വലിയ കരച്ചിലും ആകുലതയും ഉണ്ടായി; നിന്റെ എല്ലാ അനുചിതരും ആന്തരിക ക്രിയകൾ നടത്തി.
ഇദാനീം ത്വാമ് ഇഹാലോക്യ സശരീരാമ് ഇഹാഗതാമ് । പരലോകാദ് ആഗതേതി മഹച് ചിത്രം ഭവിഷ്യതി
ഇപ്പോൾ നിന്നെ ശരീരത്തോടെ ഇവിടെ കാണുമ്പോൾ, നീ പരലോകത്തിൽ നിന്ന് തിരികെ വന്നതാണെന്നു എല്ലാവർക്കും വലിയ അത്ഭുതമായിരിക്കും.
ത്വം തു തേനൈവ ദേഹേന സത്യസങ്കല്പതസ് സുതേ । ദൃശ്യസേ സ്വവദാതേന തേന ചിത്തം തവോപരി
നിന്റെ സത്യസങ്കല്പശക്തിയാൽ, അതേ ശരീരത്തിൽ തന്നെ, മകനോടുള്ള നിന്റെ ഉന്നതമായ മനസ്സോടെ നീ ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യദ്വാസനാ ത്വമ് അഭവോ ദേഹം പ്രതി തദ് ഏവ തേ । രൂപമ് അഭ്യുദിതം ബാലേ തേന പ്രാക്സദൃശം തവ
ശരീരത്തെക്കുറിച്ച് നിനക്കുണ്ടായിരുന്ന ആ ആഗ്രഹം കൊണ്ടാണ്, കുഞ്ഞേ, അതേ രൂപം നിനക്കിപ്പോൾ വീണ്ടും ലഭിച്ചത്.
സ്വവാസനാനുസാരേണ സര്വസ് സര്വം ഹി പശ്യതി । ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്രാവിസംവാദീ ബാലവേതാലദര്ശനമ്
ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് എല്ലാം കാണുന്നു; ഇതിന് ഉദാഹരണമായി, ബാലവേതാളനെ കാണുന്നതാണ്.
ആതിവാഹകദേഹാസി സമ്പന്നാ സിദ്ധസുന്ദരീ । വിസ്മൃതസ് തവ ദേഹോ ഽസൌ പ്രാക്തനോ നയതസ് സ്വയമ്
നീ ഇപ്പോൾ സൂക്ഷ്മശരീരം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, സിദ്ധിയും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവളായിരിക്കുന്നു; നിന്റെ പഴയ ശരീരം നീ മറന്നിരിക്കുന്നു, അതു സ്വയം വിട്ടുപോകുന്നു.
ദൃഢാതിവാഹികദൃശഃ പ്രശാമ്യത്യ് ആധിഭൌതികഃ । ബുദ്ധസ്യ ദൃശ്യമാനോ ഽപി ശരന്മേഘ ഇവാമ്ബരേ
സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ ദൃഢമായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവർക്കു ദേഹികമായ വേദന ശമിക്കപ്പെടുന്നു, അതു ബോധമുള്ളവന് കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആകാശത്തിലെ മഴമേഘംപോലെയാണ്.