ക്രിമികീടപതങ്ഗാനാം യേഷാമ് അന്തസ് സ്വസംവിദഃ । താന്യ് ഏവ തേഷാം ബുദ്ധ്യാദീന്യ് അന്യാഭിഖ്യാര്ഥകാനി തു
പുഴുക്കളുടെയും കീടങ്ങളുടെയും പറക്കുന്ന ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലെ ബോധം മാത്രമാണ് അവർക്കുള്ള യാഥാർത്ഥ്യം; അവയുടെ ബുദ്ധിയും മറ്റു ശേഷികളും വെറു പേരുകൾക്കായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
യഥോത്തരാബ്ധിജനതാ ദക്ഷിണാബ്ധിജനസ്ഥിതിമ് । ന കിഞ്ചിദ് അപി ജാനാതി നിജസംവേദനാദ് ഋതേ
പൂർവ കടലിലെ ആളുകൾക്ക് തെക്ക് കടലിലെ ജനങ്ങളുടെ നിലയെക്കുറിച്ച് സ്വന്തം ബോധം ഒഴികെ ഒന്നും അറിയില്ലാത്തതുപോലെയാണ്,
സ്വസംജ്ഞാനുഭവേ ലീനാസ് തഥാ സ്ഥാവരജങ്ഗമാഃ । പരസ്പരജഡാസ് സര്വേ സ്വസങ്കേതപരായണാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, നിലകൊള്ളുന്നവരും ചലിക്കുന്നവരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ബോധത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; പരസ്പരം അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ അറിവിൽ മാത്രം ആകൃഷ്ടരാണ്.
യഥാ ശിലാന്തസ്സംസ്ഥാനാം ബഹിസ്സ്ഥാനാം ച വേദനമ് । അസജ് ജഡം ച ഭേകാനാം മിഥോഽന്തസ് തസ്ഥുഷാം തഥാ
ശിലകൾക്ക് പുറത്തുള്ളവയെ അറിയാൻ കഴിയാത്തതുപോലെയും, തനിക്കുള്ളിൽ മാത്രം കഴിയുന്ന പാമ്പുകൾ പരസ്പരം ഒന്നും അറിയാത്തതുപോലെയും, അവശബോധമുള്ളവർക്കിടയിൽ അങ്ങനെ തന്നെ.
തത്ര സര്വഗതം ചിത്ത്വാച് ചിദ്വ്യോമ്നാ യത് പ്രചേതിതമ് । സര്ഗാദൌ ചോപനം വായുസ് സ ഇഹാദ്യാപി സംസ്ഥിതഃ
അവിടെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന മനസ്സെന്നത്, ബോധത്തിന്റെ ആകാശം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ എങ്ങനെ വായു ഉണ്ടായിരുന്നു, അതുപോലെ ഇന്നും അതു നിലനിൽക്കുന്നു.
വിദിതം യത് തു സൌശിര്യം തന് നഭസ് തത്ര മാരുതഃ । സ്പന്ദാത്മേത്യാദി സ മഹാന് പദാര്ഥേഷ്വ് ഇതി ചോപനമ്
അവിടെ ശൂന്യതയായി അറിയപ്പെടുന്നതാണ് ആകാശം, അതിനകത്ത് വായു നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന് സ്പന്ദനത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉള്ളതുകൊണ്ടു, വസ്തുക്കളിൽ അതിനെ മഹാബൂതം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ചിത്ത്വം തു പരമാര്ഥേന സ്ഥാവരേ ജങ്ഗമേ സ്ഥിതമ് । ചോപനാന്യ് അനിലൈര് ഏവ ഭവന്തി ന ഭവന്തി ച
എന്നാൽ പരമാർത്ഥത്തിൽ, മനസ്സെന്നത് ചലനമില്ലാത്തതിലും ചലിക്കുന്നതിലും നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങൾ വായുവിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നതും ഇല്ലാതാകുന്നതും.
ഏവം ഭ്രാന്തിമയം വിശ്വം പദാര്ഥാസ് സംവിദംശവഃ । സര്ഗാദിഷു യഥൈവാസംസ് തഥൈവാദ്യാപി സംസ്ഥിതാഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ ലോകം മായയാൽ നിറഞ്ഞതും, ബോധത്തിന്റെ കിരണങ്ങളായ വസ്തുക്കളാൽ രൂപപ്പെട്ടതുമാണ്. സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ എങ്ങനെയുണ്ടായിരുന്നുവോ, അതുപോലെ ഇന്നും അവ നിലനിൽക്കുന്നു.
യഥാ വിശ്വപദാര്ഥാനാം സ്വഭാവസ്യ വിജൃമ്ഭണമ് । അസത്യമ് ഏവ സത്യാഭം തദ് ഏതത് കഥിതം തവ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും സ്വഭാവം പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കും, പക്ഷേ അതിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു സത്യവും ഇല്ല, സത്യമായി തോന്നുന്ന അസത്യമാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം — ഇതാണ് ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചത്.
അയമ് അസ്തങ്ഗതപ്രായഃ പശ്യ രാജാ വിദൂരഥഃ । മാലാശവസ്യ പദ്മസ്യ പത്യുസ് തേ യാതി ഹൃദ്ഗുഹാമ്
നോക്കു, മാലപോലെയുള്ള താമരയുടെ രാജാവായ വിദ്യുരഥൻ ഇപ്പോൾ മായ്ച്ചുപോകുന്നവനാണ്; അവൻ നിന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ആന്തരിക ഗുഹയിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്.
കേന മാര്ഗേണ ദേവേശി യാന്ത്യൌ വൈ ശവമണ്ഡപമ് । ഏനമ് ഏവാശു പശന്ത്യാവ് ആവാം ഗച്ഛാവ ഉത്തമേ
ദേവതകളുടെ രാജ്ഞേ, ഇവർ ഏത് വഴി ശവമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകുന്നു? നാം ഈ വഴിയേ ഉടൻ കണ്ടറിഞ്ഞ് ഉന്നതമായതിലേക്ക് പോകാം.
മനുഷ്യവാസനാന്തസ്സ്ഥം മാര്ഗമ് ആശ്രിത്യ ഗച്ഛതി । ഏഷോ ഽഹമ് അപരം ലോകം ദൂരം യാമീതി ചിന്മയമ്
മനുഷ്യവാസനകളുടെ ശേഷിച്ചിരുന്ന വഴി ആശ്രയിച്ച് അവൻ പോകുന്നു; 'ഞാൻ മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക്, ദൂരെയുള്ളിടത്തേക്ക് പോകുന്നു' എന്ന ചിന്തയോടെ, അവന്റെ മനസ്സ് ശുദ്ധചൈതന്യമാണ്.
മാര്ഗേണാവാസനേനൈവ യാ വസ് തേനൈവ സമ്മതമ് । പരസ്പരേച്ഛാ സംവിത്തിര് ന ഹി സൌഹാര്ദബന്ധിനീ
ഏത് വഴി പോകുന്നുവോ, അതെല്ലാം ഓരോരുത്തരുടെയും പഴയ സ്വഭാവങ്ങളാൽ മാത്രമാണ് നടക്കുന്നത് എന്ന് എല്ലാവരും സമ്മതിക്കുന്നു. തമ്മിലുള്ള ആഗ്രഹവും ബോധവും യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്നേഹബന്ധങ്ങൾ അല്ല.
ഇതി വിഹിതകഥാശമക്രമായാം പരമദൃശി പ്രസൃതേ പ്രബോധഭാനൌ । നൃപതിവരസുതാമനസ്യ് ഉദാരേ വിഗലിതവിജ് ജരഢോ വിദൂരഥോ ഽഭൂത്
ഇങ്ങനെ കഥകൾക്ക് വിരാമം നൽകുന്ന ഉപദേശങ്ങൾ പുരോഗമിച്ചപ്പോൾ, ഉണർവിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പരമമായ ദർശനം പടർന്നപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ വിദൂരഥൻ, മായയൊഴിഞ്ഞ്, രാജകുമാരിയുടെ മുമ്പിൽ ജീവൻ ഇല്ലാത്തവനായി മാറി.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ രാജാ പരിവൃത്താക്ഷിതാരകഃ । ബഭൂവൈകതനുപ്രാണസ് സദ്യശ് ശുഷ്കസിതാധരഃ
അതിനിടെ, രാജാവിന്റെ കണ്ണുകൾ മുകളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു; അവന്റെ ജീവൻ ഒറ്റയാക്കപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി. ഉടൻ അവന്റെ അധരങ്ങൾ ഉണങ്ങി വെളുത്തു.
ജീര്ണപര്ണസവര്ണാഭഃ ക്ഷീണപാണ്ഡുമുഖച്ഛവിഃ । ഭൃങ്ഗകൂജിതസച്ഛായാശ്വാസകൂടാവികൂണിതഃ
അവന്റെ നിറം ചുരുണ്ട ഇലകളെപ്പോലെയും മുഖം ക്ഷീണിച്ച് പാണ്ടുവും ആയിരുന്നു. അവന്റെ ശ്വാസം തേൻചീറ്റകളുടെ മുരളിപ്പോലെ നെഞ്ചിൽ നിന്ന് ഒട്ടും ഒത്തില്ലാതെ പുറത്ത് വന്നിരുന്നു.
മഹാമരണമൂര്ഛാന്ധകൂപേ നിപതിതാശയഃ । അന്തര്നിലീനനിശ്ശേഷനേത്രാദീന്ദ്രിയവൃത്തിമാന്
അവന്റെ മനസ്സ് മഹാമരണത്തിന്റെ ആഴമുള്ള അന്ധകാര കുഴിയിലേക്കു വീണുപോയി; കണ്ണുകളും മറ്റും ഉൾക്കൊണ്ടു, അവന്റെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങൾ അകത്തേക്ക് പൂർണ്ണമായി ഒളിച്ചുപോയിരുന്നു.
ചിത്രന്യസ്ത ഇവാകാരമാത്രദൃശ്യോ വിചേതനഃ । നിസ്സ്പന്ദസര്വാവയവസ് സമുത്കീര്ണ ഇവോപലേ
അവൻ ചിതറിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചിത്രപോലെയായിരുന്നു; രൂപം മാത്രം കാണാവുന്ന, ബോധമില്ലാത്ത, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും അചഞ്ചലമായ്, ഒരു കല്ലിന്മേൽ ഇടിച്ചിട്ടുള്ളതുപോലെ.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന താലുദേശേന തം ജഹൌ । പ്രാണഃ പിപതിഷും വൃക്ഷം സുപക്ഷീവാന്തരിക്ഷഗഃ
ഇവിടെ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ? താലുവിലൂടെ അവന്റെ ജീവൻ, നല്ല ചിറകുള്ള ഒരു പക്ഷി വൃക്ഷം വിട്ട് ആകാശത്തേക്ക് പറക്കുന്നതുപോലെ, പുറപ്പെട്ടു.
തം തേ ദദൃശതുര് ബാലേ ദിവ്യദൃഷ്ടീ നഭോഗതമ് । ജീവം പ്രാണമയം സംവിദ്ഗന്ധലേശമ് ഇവാനിലേ
ദിവ്യദൃഷ്ടിയോടെ ആ രണ്ടു ബാലികകളും ആ ജീവനെ—പ്രാണനും ബോധവും ചേർന്നതിനെ—ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നത് കണ്ടു; കാറ്റിൽ കലർന്ന സുഗന്ധത്തിന്റെ അല്പംപോലെ.
സാ ജീവസംവിദ് ഗഗനവാതേനാവലിതാ സതീ । ഖേ ദൂരം ഗന്തുമ് ആരേഭേ വാസനാനുവിധായിനീ
ആ ജീവചൈതന്യം, ആകാശത്തിന്റെ കാറ്റിൽ ചുമന്നുപോലെയാണ്, തന്റെ പഴയ പ്രവൃത്തികളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ആകാശത്തിലൂടെ ദൂരത്തേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു.
താമ് ഏവാനുസസാരാഥ സ്ത്രീദ്വയം ജീവസംവിദമ് । ഭ്രമരീയുഗലം വാതലഗ്നാം ഗന്ധകലാമ് ഇവ
അപ്പോൾ ആ സ്ത്രീകളിരുവരും ആ ജീവചൈതന്യത്തെ പിന്തുടർന്നു, കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന സുഗന്ധത്തെ പിന്തുടരുന്ന തേനീച്ചകളെപ്പോലെ.
തതോ മുഹൂര്തമാത്രേണ ശാന്തേ മരണമൂര്ഛനേ । സാമ്ബരേ ബുബുധേ സംവിദ് ഗന്ധലേഖേവ വയുനാ
അൽപ്പസമയത്തിനുശേഷം, മരണത്തിന്റെ മയക്കം ശാന്തമായപ്പോൾ, ആ ചൈതന്യം ഇടനിലാവസ്ഥയിൽ വീണ്ടും ബോധം പ്രാപിച്ചു, കാറ്റിൽ ഉണരുന്ന സുഗന്ധരേഖപോലെ.
അപശ്യത് പുരുഷാന് യാമ്യാന് നീയമാനം ച തൈര് വപുഃ । ബന്ധുപിണ്ഡപ്രദാനേന ശരീരം ജാതമ് ആത്മനഃ
അവൻ യമദൂതന്മാരെയും, അവർ കൊണ്ടുപോകുന്ന തന്റെ ശരീരത്തെയും കണ്ടു; അതേസമയം ബന്ധുക്കൾ തന്റെ ശരീരത്തിന് വേണ്ടി ശവസംസ്കാരം നടത്തി.
മാര്ഗേ കര്മഫലോല്ലാസവതി ദൂരതരേ സ്ഥിതമ് । വൈവസ്വതപുരം ഗന്തും പ്രവൃത്തമ് അനിവാരിതമ്
ദൂരെ നിന്ന് കര്മ്മഫലങ്ങള് തെളിഞ്ഞു കാണുന്ന വഴിയില്, അവന് നിര്ത്താനാവാതെ വൈവസ്വതപുരത്തിലേക്കു യാത്ര തിരിച്ചു.
പ്രാപ്തം വൈവസ്വതപുരമ് ആദിഷ്ടം ച തതോ യഥാ । അസ്യ കര്മാണ്യ് അശുഭ്രാണി നൈവ സന്തി കദാചന
വൈവസ്വതപുരം എത്തിച്ചേരുമ്പോള് അവിടെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു: ഈയാള്ക്ക് ഒരിക്കലും അശുദ്ധമായ കര്മ്മങ്ങള് ഇല്ല.
നിത്യമ് ഏവാവദാതാനാം കര്തായം ശുഭകര്മണാമ് । ഭഗവത്യാസ് സരസ്വത്യാ വരേണായം വിവര്ധിതഃ
ഇവന് എല്ലായ്പ്പോഴും ശുദ്ധമായ പ്രവര്ത്തികള് ചെയ്യുന്നവനാണ്; ഭാഗ്യവതിയായ സരസ്വതിയുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഇദ്ദേഹം ഉയര്ന്നത്.
പ്രാക്തനോ ഽസ്യ ശവീഭൂതോ ദേഹോ ഽസ്തി കുസുമാമ്ബരഃ । പ്രവിശത്വ് ഏഷ തം ഗത്വാ ത്യജ്യതാമ് ഇത്യ് അവേക്ഷ്യ സഃ
ഇവന്റെ പഴയ ശരീരം ഇപ്പോള് ജീവശൂന്യമായി പുഷ്പങ്ങള് അണിയിച്ചിരിക്കുന്നു; അവന് അതിലേക്ക് ചെന്നു അതില് പ്രവേശിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കട്ടെയെന്ന് അവന് നിര്ദ്ദേശം ലഭിച്ചു.
തതസ് ത്യക്തോ നഭോമാര്ഗം യന്ത്രോപല ഇവ പ്ലുതഃ । അഥ ജീവകലാ ലീലാ ജ്ഞപ്തിശ് ചേതി ത്രയം നഭഃ
അതിനുശേഷം, ആ വഴിയെ വിട്ട്, യന്ത്രം കൊണ്ട് എറിയുന്ന കല്ലുപോലെ ആകാശത്തിലൂടെ ഉയർന്ന് പറന്നു. അതിനോടൊപ്പം ജീവശക്തിയും, ലീലയും, അറിവും ആകാശത്തിലേക്ക് ചേർന്നു.
പുപ്ലുവേ ജീവലേഖാ ത്വ് അരൂപിണ്യ് ഏതേ ന പശ്യതി । തമ് ഏവാനുസരന്ത്യൌ തേ സമുല്ലങ്ഘ്യ നഭസ്തലമ്
ജീവന്റെ നൂൽപോലെയുള്ള രേഖ ഉയർന്ന് പോയി; രൂപമില്ലാത്ത മറ്റുവിധങ്ങൾ കാണാനാവില്ല, അവയും അതിനെ പിന്തുടർന്ന്, ആകാശത്തിന്റെ അതിരുകൾ കടന്ന് മുന്നോട്ട് പോയി.