സ ഗര്ഭോ ജായതേ ലോകേ പൂര്വകര്മാനുസാരതഃ । ഭവ്യോ ഭവത്യ് അഭവ്യോ വാ ബാലകോ ലലിതാകൃതിഃ
ആ ഗർഭം മുമ്പത്തെ പ്രവൃത്തികളുടെ അനുസരണപ്രകാരം ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു. ആ കുഞ്ഞ് ഭാഗ്യശാലിയാകാം, അഥവാ ദുർഭാഗ്യശാലിയാകാം,惟കാന്തമായ രൂപം കൊണ്ടുള്ളവനായി.
തതോ ഽനുഭവതീദം ഹി യൌവനം മദനോന്മുഖമ് । തതോ ജരാം പദ്മമുഖേ ഹിമാശനിമ് ഇവ ച്യുതാമ്
അതിനുശേഷം അവൻ കാമാസക്തമായ യൗവനം അനുഭവിക്കുന്നു. പിന്നെ, താമരമുഖത്തേക്ക് മഞ്ഞു വീഴുന്നതുപോലെ, വൃദ്ധാവസ്ഥയിലേക്കും കടക്കുന്നു.
തതോ ഽപി വ്യാധിമരണം പുനര് മരണമൂര്ഛനമ് । പുനസ് സ്വപ്നവദ് ആയാതം പിണ്ഡൈര് ദേഹപരിഗ്രഹമ്
അതിനുശേഷം രോഗവും മരണവും സംഭവിക്കുന്നു; വീണ്ടും മരണത്തിന്റെ അചേതനാവസ്ഥയിലേക്കും കടക്കുന്നു. പിന്നെയും, സ്വപ്നംപോലെ, അവൻ പഞ്ചഭൂതങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നു.
യാമ്യം യാതി പുനര് ലോകം പുനര് ഏനം ഭ്രമക്രമമ് । ഭൂയോ ഭൂയോ ഽനുഭവതി വ്യോമ്ന്യ് ഏവ വ്യോമരൂപവാന്
അവൻ വീണ്ടും യമലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു; പിന്നെയും ഈ ചുറ്റുപാടിൽ അലയുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും, ആകാശത്തിൽ, ആകാശസദൃശമായ രൂപത്തിൽ അവൻ അനുഭവം നേരിടുന്നു.
ആദിസര്ഗേ യഥാ ദേവി ഭ്രമ ഏവ പ്രവര്തതേ । തഥാ കഥയ മേ ഭൂയഃ പ്രസാദാദ് ബോധവൃദ്ധയേ
ദേവി, സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ എങ്ങനെ ഭ്രമം ഉദിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ, എന്റെ ബോധം വളരാൻ ദയവായി വീണ്ടും എന്നോട് പറഞ്ഞുതരണമേ.
പരമാര്ഥഘനം ശൈലാഃ പരമാര്ഥഘനം ദ്രുമാഃ । പരമാര്ഥഘനം പൃഥ്വീ പരമാര്ഥഘനം നഭഃ
പർവ്വതങ്ങൾ പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്; മരങ്ങൾ പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്; ഭൂമി പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്; ആകാശം പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്.
സര്വാത്മകത്വാത് സ യതോ യഥോദേതി ചിദീശ്വരഃ । പരമാകാശശുദ്ധാത്മാ തഥാ തത്ര ഭവത്യ് അലമ്
എല്ലാവർക്കും ആത്മാവായിരിക്കുന്ന ചൈതന്യേശ്വരനിൽ നിന്ന് എന്ത് ഉദിച്ചാലും അതു പരമാകാശംപോലെ ശുദ്ധമാണ്; അതുകൊണ്ടു അവിടെയത് മതിയാകുന്നു.
സര്ഗാദൌ സ്വപ്നപുരുഷന്യായേനാദിപ്രജാപതിഃ । യഥാ സ്ഫുരത്പ്രകചിതസ് തഥാദ്യാപി സ്ഥിതാ സ്ഥിതിഃ
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ സ്വപ്നപുരുഷന്റെ ഉദാഹരണത്തിൽ ആദിപ്രജാപതി തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെയാണ് ആ നില ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നത്.
പ്രഥമോ ഽസൌ പ്രതിച്ഛന്ദഃ പദാര്ഥാനാം ഹി ബിമ്ബകമ് । പ്രതിബിമ്ബിതമ് ഏതസ്മാദ് യത് തദ് അദ്യാപി സംസ്ഥിതമ്
ആദ്യ പ്രതിഫലനം തന്നെയാണ് എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും മാതൃക. അതിൽ നിന്നു പ്രതിഫലിക്കുന്നതെല്ലാം ഇന്നും അപ്രകാരമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
യന് നാമ സുശിരം സ്ഥാനം ദേഹാനാം തദ്ഗതോ ഽനിലഃ । കരോത്യ് അങ്ഗപരിസ്പന്ദം ജീവതീത്യ് ഉച്യതേ തതഃ
ദേഹങ്ങളിൽ ഉള്ളിലെ ശൂന്യമായ ഇടം എന്നുപറയുന്നത്, അതിൽ കാറ്റ് കടന്നുകയറുമ്പോൾ അവയവങ്ങൾ ചലനം ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നത്.
സര്ഗാദാവ് ഏവ മേ വൈഷാ ജങ്ഗമേ ഽധിഷ്ഠിതാ സ്ഥിതിഃ । ചേതനാ അപി നിസ്സ്പന്ദാസ് തേന തേ പാദപാദയഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തുതന്നെ ഈ അവസ്ഥ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികളിൽ സ്ഥാപിതമായിരുന്നു. ചൈതന്യം അചലമായിരുന്നാലും അതിനാൽ മരങ്ങൾ മുതലായവ അപ്രകാരം തന്നെയാണ്.
ചിദാകാശോ ഽയമ് ഏവാംശം കുരുതേ ചേതനോദിതമ് । സ ഏവ സംവിദ് ഭവതി ശേഷം തദ് അപി നൈവ തത്
ഈ ചൈതന്യാകാശം തന്നെയാണ് ചൈതന്യത്തിൽ ഉണരുന്ന ഒരു ഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നത്. അതാണ് ബോധം ആകുന്നത്; ശേഷിക്കുന്നതെല്ലാം അതല്ല.
നരോ യദി ഖുരപ്രാന്തം ചേതത്യ് അക്ഷിപടം ന തു । തത് തസ്യ നാക്ഷിണിര്ജീവം നാജീവത്യ് ഏവ സര്വതഃ
ഒരു മനുഷ്യന് തന്റെ കുതിരയുടെ കുതിരക്കാലിന്റെ അറ്റം അല്ലെങ്കില് കണ്പാവിന്റെ അറ്റം മാത്രം അറിയാമെങ്കില്, പക്ഷേ കണ്ണിനെ തന്നെ അറിയുന്നില്ലെങ്കില്, അവന് കണ്ണിന്റെ ജീവന് അവിടെ ഇല്ല, അതു എങ്ങും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നില്ല.
തഥാ ഖം ഖതയാ ഭൂമിര് ഭൂമിത്വേനാപ്തയാ ജലമ് । യദ് യഥാ ചേതതി സ്വൈരം തദ് വേത്ത്യ് ഏവ തഥാവപുഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ആകാശം ആകാശമായി, ഭൂമി ഭൂമിയായി, വെള്ളം വെള്ളമായി, ഓരോന്നും എങ്ങനെ മനസ്സില് കരുതുന്നുവോ അതുപോലെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; എന്തിനെ എങ്ങനെയോ ചിന്തിച്ചാല് അതു അതുപോലെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഇതി സര്വശരീരേണ ജങ്ഗമത്വേന ജങ്ഗമമ് । സ്ഥാവരം സ്ഥാവരത്വേന സര്വാത്മാ ഭാവയന് സ്ഥിതഃ
അങ്ങനെ, എല്ലാ ശരീരങ്ങളെയും ചലിക്കുന്നതെന്നു ചിന്തിച്ച്, അചലമായവയെ അചലമായതെന്നു മനസ്സിലാക്കി, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്.
തസ്മാദ് യജ് ജങ്ഗമം നാമ തത് സചോപനരൂപധൃത് । തേന ബുദ്ധം തതസ് തദ്വത് തദ് ഏവാദ്യാപി സംസ്ഥിതമ്
അതിനാല്, ചലിക്കുന്നതെന്നു പറയുന്നതെന്താണോ അതു അതുപോലെ സത്യമായും നിലകൊള്ളുന്നു; അതു അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുമ്പോള്, ഇന്നും അതു അതേപോലെയാണ് നിലനില്ക്കുന്നത്.
യജ് ജഡാഭിധമ് ആബുദ്ധം സ്ഥാവരം തേന വൈ പുനഃ । ജഡമ് അദ്യാപി സംവിദ്ധി ശിലാതരുതൃണാദി തത്
ജഡം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതും അറിയപ്പെടാത്തതും അതാണ് അചഞ്ചലമായത്. ഇന്നും കല്ല്, മരങ്ങൾ, പുല്ല് തുടങ്ങിയവയെ ജഡം എന്നറിയണം.
ന തു ജാഡ്യം പൃഥക് കിഞ്ചിദ് അസ്തി നാപി ച ചേതനമ് । നാസ്തി ഭേദോ ഽത്ര സര്ഗാദൌ സത്താസാമാന്യകേന തു
ജഡത്വത്തിനും ചൈതന്യത്തിനും വേറിട്ടുള്ള സ്വതന്ത്രമായ നില യാതൊന്നുമില്ല. സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ എല്ലായിടത്തും സത്ത എന്ന ഒരേ അടിസ്ഥാനമാണ് ഉള്ളത്, അതിനാൽ വ്യത്യാസമില്ല.
വൃക്ഷാണാമ് ഉപലാനാം യാ നാമാന്തസ്സ്ഥാസ് സ്വസംവിദഃ । ബുദ്ധ്യാദീനീഹിതാന്യ് ഏവ താനി തേഷാമ് ഇഹ സ്ഥിതിഃ
മരങ്ങൾക്കും കല്ലുകൾക്കും ഉള്ള പേരുകൾ അവയുടെ ഉള്ളിലുള്ള ബോധം മാത്രമാണ്. അവയുടെ നില ബുദ്ധി മുതലായവയുടെ സാന്നിധ്യത്താൽ മാത്രമേ ഇവിടെ ഉറപ്പുള്ളതാകൂ.
വിദോ ഽന്തസ് സ്ഥാവരാദേര് യാസ് തസ്യാ ബുദ്ധ്യാദയോ ഹി തേ । അന്യാഭിധാനാസ് ത്വ് അന്യാര്ഥാസ് സങ്കേതൈര് അപരൈസ് സ്ഥിതാഃ
അചഞ്ചലമായവയുടെ ഉള്ളിൽ ഉള്ള ബുദ്ധി മുതലായവ മറ്റൊരു പേരിൽ, മറ്റൊരു അർത്ഥത്തിൽ, വ്യത്യസ്തമായ സമ്മതികൾ പ്രകാരം നിലകൊള്ളുന്നവയാണ്.
ക്രിമികീടപതങ്ഗാനാം യേഷാമ് അന്തസ് സ്വസംവിദഃ । താന്യ് ഏവ തേഷാം ബുദ്ധ്യാദീന്യ് അന്യാഭിഖ്യാര്ഥകാനി തു
പുഴുക്കളുടെയും കീടങ്ങളുടെയും പറക്കുന്ന ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലെ ബോധം മാത്രമാണ് അവർക്കുള്ള യാഥാർത്ഥ്യം; അവയുടെ ബുദ്ധിയും മറ്റു ശേഷികളും വെറു പേരുകൾക്കായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
യഥോത്തരാബ്ധിജനതാ ദക്ഷിണാബ്ധിജനസ്ഥിതിമ് । ന കിഞ്ചിദ് അപി ജാനാതി നിജസംവേദനാദ് ഋതേ
പൂർവ കടലിലെ ആളുകൾക്ക് തെക്ക് കടലിലെ ജനങ്ങളുടെ നിലയെക്കുറിച്ച് സ്വന്തം ബോധം ഒഴികെ ഒന്നും അറിയില്ലാത്തതുപോലെയാണ്,
സ്വസംജ്ഞാനുഭവേ ലീനാസ് തഥാ സ്ഥാവരജങ്ഗമാഃ । പരസ്പരജഡാസ് സര്വേ സ്വസങ്കേതപരായണാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, നിലകൊള്ളുന്നവരും ചലിക്കുന്നവരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ബോധത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; പരസ്പരം അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ അറിവിൽ മാത്രം ആകൃഷ്ടരാണ്.
യഥാ ശിലാന്തസ്സംസ്ഥാനാം ബഹിസ്സ്ഥാനാം ച വേദനമ് । അസജ് ജഡം ച ഭേകാനാം മിഥോഽന്തസ് തസ്ഥുഷാം തഥാ
ശിലകൾക്ക് പുറത്തുള്ളവയെ അറിയാൻ കഴിയാത്തതുപോലെയും, തനിക്കുള്ളിൽ മാത്രം കഴിയുന്ന പാമ്പുകൾ പരസ്പരം ഒന്നും അറിയാത്തതുപോലെയും, അവശബോധമുള്ളവർക്കിടയിൽ അങ്ങനെ തന്നെ.
തത്ര സര്വഗതം ചിത്ത്വാച് ചിദ്വ്യോമ്നാ യത് പ്രചേതിതമ് । സര്ഗാദൌ ചോപനം വായുസ് സ ഇഹാദ്യാപി സംസ്ഥിതഃ
അവിടെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന മനസ്സെന്നത്, ബോധത്തിന്റെ ആകാശം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ എങ്ങനെ വായു ഉണ്ടായിരുന്നു, അതുപോലെ ഇന്നും അതു നിലനിൽക്കുന്നു.
വിദിതം യത് തു സൌശിര്യം തന് നഭസ് തത്ര മാരുതഃ । സ്പന്ദാത്മേത്യാദി സ മഹാന് പദാര്ഥേഷ്വ് ഇതി ചോപനമ്
അവിടെ ശൂന്യതയായി അറിയപ്പെടുന്നതാണ് ആകാശം, അതിനകത്ത് വായു നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന് സ്പന്ദനത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉള്ളതുകൊണ്ടു, വസ്തുക്കളിൽ അതിനെ മഹാബൂതം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ചിത്ത്വം തു പരമാര്ഥേന സ്ഥാവരേ ജങ്ഗമേ സ്ഥിതമ് । ചോപനാന്യ് അനിലൈര് ഏവ ഭവന്തി ന ഭവന്തി ച
എന്നാൽ പരമാർത്ഥത്തിൽ, മനസ്സെന്നത് ചലനമില്ലാത്തതിലും ചലിക്കുന്നതിലും നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങൾ വായുവിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നതും ഇല്ലാതാകുന്നതും.
ഏവം ഭ്രാന്തിമയം വിശ്വം പദാര്ഥാസ് സംവിദംശവഃ । സര്ഗാദിഷു യഥൈവാസംസ് തഥൈവാദ്യാപി സംസ്ഥിതാഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ ലോകം മായയാൽ നിറഞ്ഞതും, ബോധത്തിന്റെ കിരണങ്ങളായ വസ്തുക്കളാൽ രൂപപ്പെട്ടതുമാണ്. സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ എങ്ങനെയുണ്ടായിരുന്നുവോ, അതുപോലെ ഇന്നും അവ നിലനിൽക്കുന്നു.
യഥാ വിശ്വപദാര്ഥാനാം സ്വഭാവസ്യ വിജൃമ്ഭണമ് । അസത്യമ് ഏവ സത്യാഭം തദ് ഏതത് കഥിതം തവ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും സ്വഭാവം പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കും, പക്ഷേ അതിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു സത്യവും ഇല്ല, സത്യമായി തോന്നുന്ന അസത്യമാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം — ഇതാണ് ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചത്.
അയമ് അസ്തങ്ഗതപ്രായഃ പശ്യ രാജാ വിദൂരഥഃ । മാലാശവസ്യ പദ്മസ്യ പത്യുസ് തേ യാതി ഹൃദ്ഗുഹാമ്
നോക്കു, മാലപോലെയുള്ള താമരയുടെ രാജാവായ വിദ്യുരഥൻ ഇപ്പോൾ മായ്ച്ചുപോകുന്നവനാണ്; അവൻ നിന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ആന്തരിക ഗുഹയിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്.