ഉദ്യാനാനി വിമാനാനി ശോഭനാനി പുനഃ പുനഃ । സ്വകര്മഭിര് ഉപാത്താനി പുണ്യാനീത്യ് ഏവ പുണ്യവാന്
പുനഃപുനഃ, മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങൾ, ഭംഗിയായ കൊട്ടാരങ്ങൾ, ശുഭഫലങ്ങൾ എന്നിവ സ്വന്തം കർമ്മഫലമായി ലഭിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ധർമ്മശീലൻ ഇതെല്ലാം പുണ്യഫലമാണ് എന്ന് കരുതുന്നു.
ഇമാനി കണ്ടകശ്വഭ്രശസ്ത്രപത്ത്രവനാനി ച । സ്വകര്മദുഷ്കൃതോത്ഥാനി സംപ്രാപ്താനീതി പാപവാന്
ഈ മുള്ളുള്ള കുഴികൾ, വാൾപോലെയുള്ള ഇലകളുള്ള കാടുകൾ തുടങ്ങിയ ദുരിതസ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം സ്വന്തം ദുഷ്കർമ്മഫലമായാണ് ലഭിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ട് പാപി ഇതെല്ലാം പാപഫലമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ഇയം മേ സൌമ്യസംപാതാ ധരണിശ് ശീതശാദ്വലാ । സ്നിഗ്ധച്ഛായാസവാപീകാ പുരസ്സംസ്ഥേതി മധ്യമഃ
ഇവിടെ എനിക്ക് മനോഹരമായ ഭൂമി വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. തണുത്ത പച്ച പുല്ലും, സ്നിഗ്ധമായ നിഴലും, മനോഹരമായ കുളങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. നഗരത്തിന് മുന്നിലുള്ള ഈ സ്ഥലം മധ്യസ്ഥരായ ആളുകൾക്കാണ്.
അയം പ്രാപ്തോ യമപുരമ് അയമ് ഏഷ സ ഭൂതപഃ । അയം കര്മവിചാരോ മേ കൃത ഇത്യ് അനുഭൂതിമാന്
ഇവിടെയാണ് യമപുരത്തിലെത്തിയത്; ഇവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെ അധിപൻ; എന്റെ പ്രവൃത്തികൾ പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നത് ഇതാണ്—ഇങ്ങനെ ഒരാൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
ഇതി പ്രത്യേകമ് അഭ്യേതി പൃഥുസ് സംസാരഷണ്ഡകഃ । യഥാസംസ്ഥിതനിശ്ശേഷപദാര്ഥാചാരഭാസുരഃ
ഇങ്ങനെ ഓരോരുത്തർക്കും, വിശാലമായ സംസാരവനം നേരിട്ട് വരുന്നു; അതിൽ എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും പ്രവർത്തനം അവ അവിടത്തെ നിലയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ആകാശ ഏവ നിശ്ശൂന്യേ ശൂന്യാത്മൈവം വിഭോധവാന് । ദേശകാലക്രിയാദൈര്ഘ്യഭാസുരോ ഽപി ന കിഞ്ചന
ആകാശത്തിലും ശൂന്യത്തിലും, ഉണർന്നവൻ തന്റെ ആത്മാവിനെ ശൂന്യമായതായാണ് തിരിച്ചറിയുന്നത്; ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി, ദൈർഘ്യം എന്നിവയുടെ ഭാസം ഉണ്ടെങ്കിലും യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമില്ല.
ഇതോ ഽയമ് അഹമ് ആദിഷ്ടസ് സ്വകര്മഫലഭോജനേ । ഗച്ഛാമ്യ് ആശു ശുഭം സ്വര്ഗമ് ഇതോ നരകമ് ഏവ വാ
ഇവിടെ നിന്ന് ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ വേഗത്തിൽ നല്ല സ്വർഗത്തിലേക്കോ അല്ലെങ്കിൽ നരകത്തിലേക്കോ പോകുന്നു.
അയം സ്വര്ഗോ മയാ ഭുക്തോ ഭുക്തോ ഽയം നരകോ ഽഥവാ । ഇമാസ് താ യോനയോ ത്യക്താ ജായേ ഽഹം സംസൃതൌ പുനഃ
ഈ സ്വർഗം ഞാൻ അനുഭവിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ ഈ നരകം ഞാൻ അനുഭവിച്ചു; ഈ ജന്മങ്ങൾ വിട്ട് ഞാൻ വീണ്ടും സഞ്ചാരചക്രത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
അയം ശാലിര് അഹം ജാതഃ ക്രമാത് ഫലമ് ഇഹ സ്ഥിതമ് । ഇത്യ് ഉദര്കപ്രബോധേന ബുദ്ധ്യമാനോ ഭവിഷ്യതി
ഈ അരി — ഇവിടെ ഞാൻ ജനിച്ചു, ക്രമമായി ഫലം ഇവിടെ സിദ്ധിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ഫലത്തിന്റെ തിരിച്ചറിവിലൂടെ ഒരാൾക്ക് ബോധം ഉണ്ടാകും.
സംസുപ്തവാസനസ് ത്വ് ഏവം ബീജതാം യാത്യ് അസൌ നരേ । തദ്ബീജം യോനിഗലിതം ഗര്ഭോ ഭവതി മാതരി
ഇങ്ങനെ, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന വാസനകൾ മനുഷ്യനിൽ വിത്തായി മാറുന്നു; ആ വിത്ത് ഗർഭത്തിൽ വീണാൽ അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഒരു ഭ്രൂണം രൂപപ്പെടുന്നു.
സ ഗര്ഭോ ജായതേ ലോകേ പൂര്വകര്മാനുസാരതഃ । ഭവ്യോ ഭവത്യ് അഭവ്യോ വാ ബാലകോ ലലിതാകൃതിഃ
ആ ഗർഭം മുമ്പത്തെ പ്രവൃത്തികളുടെ അനുസരണപ്രകാരം ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു. ആ കുഞ്ഞ് ഭാഗ്യശാലിയാകാം, അഥവാ ദുർഭാഗ്യശാലിയാകാം,惟കാന്തമായ രൂപം കൊണ്ടുള്ളവനായി.
തതോ ഽനുഭവതീദം ഹി യൌവനം മദനോന്മുഖമ് । തതോ ജരാം പദ്മമുഖേ ഹിമാശനിമ് ഇവ ച്യുതാമ്
അതിനുശേഷം അവൻ കാമാസക്തമായ യൗവനം അനുഭവിക്കുന്നു. പിന്നെ, താമരമുഖത്തേക്ക് മഞ്ഞു വീഴുന്നതുപോലെ, വൃദ്ധാവസ്ഥയിലേക്കും കടക്കുന്നു.
തതോ ഽപി വ്യാധിമരണം പുനര് മരണമൂര്ഛനമ് । പുനസ് സ്വപ്നവദ് ആയാതം പിണ്ഡൈര് ദേഹപരിഗ്രഹമ്
അതിനുശേഷം രോഗവും മരണവും സംഭവിക്കുന്നു; വീണ്ടും മരണത്തിന്റെ അചേതനാവസ്ഥയിലേക്കും കടക്കുന്നു. പിന്നെയും, സ്വപ്നംപോലെ, അവൻ പഞ്ചഭൂതങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നു.
യാമ്യം യാതി പുനര് ലോകം പുനര് ഏനം ഭ്രമക്രമമ് । ഭൂയോ ഭൂയോ ഽനുഭവതി വ്യോമ്ന്യ് ഏവ വ്യോമരൂപവാന്
അവൻ വീണ്ടും യമലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു; പിന്നെയും ഈ ചുറ്റുപാടിൽ അലയുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും, ആകാശത്തിൽ, ആകാശസദൃശമായ രൂപത്തിൽ അവൻ അനുഭവം നേരിടുന്നു.
ആദിസര്ഗേ യഥാ ദേവി ഭ്രമ ഏവ പ്രവര്തതേ । തഥാ കഥയ മേ ഭൂയഃ പ്രസാദാദ് ബോധവൃദ്ധയേ
ദേവി, സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ എങ്ങനെ ഭ്രമം ഉദിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ, എന്റെ ബോധം വളരാൻ ദയവായി വീണ്ടും എന്നോട് പറഞ്ഞുതരണമേ.
പരമാര്ഥഘനം ശൈലാഃ പരമാര്ഥഘനം ദ്രുമാഃ । പരമാര്ഥഘനം പൃഥ്വീ പരമാര്ഥഘനം നഭഃ
പർവ്വതങ്ങൾ പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്; മരങ്ങൾ പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്; ഭൂമി പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്; ആകാശം പരമാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമാണ്.
സര്വാത്മകത്വാത് സ യതോ യഥോദേതി ചിദീശ്വരഃ । പരമാകാശശുദ്ധാത്മാ തഥാ തത്ര ഭവത്യ് അലമ്
എല്ലാവർക്കും ആത്മാവായിരിക്കുന്ന ചൈതന്യേശ്വരനിൽ നിന്ന് എന്ത് ഉദിച്ചാലും അതു പരമാകാശംപോലെ ശുദ്ധമാണ്; അതുകൊണ്ടു അവിടെയത് മതിയാകുന്നു.
സര്ഗാദൌ സ്വപ്നപുരുഷന്യായേനാദിപ്രജാപതിഃ । യഥാ സ്ഫുരത്പ്രകചിതസ് തഥാദ്യാപി സ്ഥിതാ സ്ഥിതിഃ
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ സ്വപ്നപുരുഷന്റെ ഉദാഹരണത്തിൽ ആദിപ്രജാപതി തെളിഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെയാണ് ആ നില ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നത്.
പ്രഥമോ ഽസൌ പ്രതിച്ഛന്ദഃ പദാര്ഥാനാം ഹി ബിമ്ബകമ് । പ്രതിബിമ്ബിതമ് ഏതസ്മാദ് യത് തദ് അദ്യാപി സംസ്ഥിതമ്
ആദ്യ പ്രതിഫലനം തന്നെയാണ് എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും മാതൃക. അതിൽ നിന്നു പ്രതിഫലിക്കുന്നതെല്ലാം ഇന്നും അപ്രകാരമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
യന് നാമ സുശിരം സ്ഥാനം ദേഹാനാം തദ്ഗതോ ഽനിലഃ । കരോത്യ് അങ്ഗപരിസ്പന്ദം ജീവതീത്യ് ഉച്യതേ തതഃ
ദേഹങ്ങളിൽ ഉള്ളിലെ ശൂന്യമായ ഇടം എന്നുപറയുന്നത്, അതിൽ കാറ്റ് കടന്നുകയറുമ്പോൾ അവയവങ്ങൾ ചലനം ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നത്.
സര്ഗാദാവ് ഏവ മേ വൈഷാ ജങ്ഗമേ ഽധിഷ്ഠിതാ സ്ഥിതിഃ । ചേതനാ അപി നിസ്സ്പന്ദാസ് തേന തേ പാദപാദയഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തുതന്നെ ഈ അവസ്ഥ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികളിൽ സ്ഥാപിതമായിരുന്നു. ചൈതന്യം അചലമായിരുന്നാലും അതിനാൽ മരങ്ങൾ മുതലായവ അപ്രകാരം തന്നെയാണ്.
ചിദാകാശോ ഽയമ് ഏവാംശം കുരുതേ ചേതനോദിതമ് । സ ഏവ സംവിദ് ഭവതി ശേഷം തദ് അപി നൈവ തത്
ഈ ചൈതന്യാകാശം തന്നെയാണ് ചൈതന്യത്തിൽ ഉണരുന്ന ഒരു ഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നത്. അതാണ് ബോധം ആകുന്നത്; ശേഷിക്കുന്നതെല്ലാം അതല്ല.
നരോ യദി ഖുരപ്രാന്തം ചേതത്യ് അക്ഷിപടം ന തു । തത് തസ്യ നാക്ഷിണിര്ജീവം നാജീവത്യ് ഏവ സര്വതഃ
ഒരു മനുഷ്യന് തന്റെ കുതിരയുടെ കുതിരക്കാലിന്റെ അറ്റം അല്ലെങ്കില് കണ്പാവിന്റെ അറ്റം മാത്രം അറിയാമെങ്കില്, പക്ഷേ കണ്ണിനെ തന്നെ അറിയുന്നില്ലെങ്കില്, അവന് കണ്ണിന്റെ ജീവന് അവിടെ ഇല്ല, അതു എങ്ങും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നില്ല.
തഥാ ഖം ഖതയാ ഭൂമിര് ഭൂമിത്വേനാപ്തയാ ജലമ് । യദ് യഥാ ചേതതി സ്വൈരം തദ് വേത്ത്യ് ഏവ തഥാവപുഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ആകാശം ആകാശമായി, ഭൂമി ഭൂമിയായി, വെള്ളം വെള്ളമായി, ഓരോന്നും എങ്ങനെ മനസ്സില് കരുതുന്നുവോ അതുപോലെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; എന്തിനെ എങ്ങനെയോ ചിന്തിച്ചാല് അതു അതുപോലെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഇതി സര്വശരീരേണ ജങ്ഗമത്വേന ജങ്ഗമമ് । സ്ഥാവരം സ്ഥാവരത്വേന സര്വാത്മാ ഭാവയന് സ്ഥിതഃ
അങ്ങനെ, എല്ലാ ശരീരങ്ങളെയും ചലിക്കുന്നതെന്നു ചിന്തിച്ച്, അചലമായവയെ അചലമായതെന്നു മനസ്സിലാക്കി, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്.
തസ്മാദ് യജ് ജങ്ഗമം നാമ തത് സചോപനരൂപധൃത് । തേന ബുദ്ധം തതസ് തദ്വത് തദ് ഏവാദ്യാപി സംസ്ഥിതമ്
അതിനാല്, ചലിക്കുന്നതെന്നു പറയുന്നതെന്താണോ അതു അതുപോലെ സത്യമായും നിലകൊള്ളുന്നു; അതു അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുമ്പോള്, ഇന്നും അതു അതേപോലെയാണ് നിലനില്ക്കുന്നത്.
യജ് ജഡാഭിധമ് ആബുദ്ധം സ്ഥാവരം തേന വൈ പുനഃ । ജഡമ് അദ്യാപി സംവിദ്ധി ശിലാതരുതൃണാദി തത്
ജഡം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതും അറിയപ്പെടാത്തതും അതാണ് അചഞ്ചലമായത്. ഇന്നും കല്ല്, മരങ്ങൾ, പുല്ല് തുടങ്ങിയവയെ ജഡം എന്നറിയണം.
ന തു ജാഡ്യം പൃഥക് കിഞ്ചിദ് അസ്തി നാപി ച ചേതനമ് । നാസ്തി ഭേദോ ഽത്ര സര്ഗാദൌ സത്താസാമാന്യകേന തു
ജഡത്വത്തിനും ചൈതന്യത്തിനും വേറിട്ടുള്ള സ്വതന്ത്രമായ നില യാതൊന്നുമില്ല. സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ എല്ലായിടത്തും സത്ത എന്ന ഒരേ അടിസ്ഥാനമാണ് ഉള്ളത്, അതിനാൽ വ്യത്യാസമില്ല.
വൃക്ഷാണാമ് ഉപലാനാം യാ നാമാന്തസ്സ്ഥാസ് സ്വസംവിദഃ । ബുദ്ധ്യാദീനീഹിതാന്യ് ഏവ താനി തേഷാമ് ഇഹ സ്ഥിതിഃ
മരങ്ങൾക്കും കല്ലുകൾക്കും ഉള്ള പേരുകൾ അവയുടെ ഉള്ളിലുള്ള ബോധം മാത്രമാണ്. അവയുടെ നില ബുദ്ധി മുതലായവയുടെ സാന്നിധ്യത്താൽ മാത്രമേ ഇവിടെ ഉറപ്പുള്ളതാകൂ.
വിദോ ഽന്തസ് സ്ഥാവരാദേര് യാസ് തസ്യാ ബുദ്ധ്യാദയോ ഹി തേ । അന്യാഭിധാനാസ് ത്വ് അന്യാര്ഥാസ് സങ്കേതൈര് അപരൈസ് സ്ഥിതാഃ
അചഞ്ചലമായവയുടെ ഉള്ളിൽ ഉള്ള ബുദ്ധി മുതലായവ മറ്റൊരു പേരിൽ, മറ്റൊരു അർത്ഥത്തിൽ, വ്യത്യസ്തമായ സമ്മതികൾ പ്രകാരം നിലകൊള്ളുന്നവയാണ്.