യദേഷന്മോഹമ് ആദത്തേ നാദത്തേ പവനസ് തദാ । ന ത്വ് ആദത്തേ യഥാ പ്രാണാന് മോഹമ് ആയാത്യ് അലം തദാ
മോഹം മനസ്സിനെ പിടിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ, ശ്വാസം അതിനെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നപോലെ ശ്വാസം പിടിച്ചെടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ മോഹം പൂർണ്ണമായി വരുന്നു.
അന്യോഽന്യം പുഷ്ടതാം യാതൈര് മോഹാത് സംവേദനഭ്രമൈഃ । ജന്തുഃ പാഷാണതാമ് ഏതി സ്ഥിതമ് ഇത്യ് ആദിസര്ഗതഃ
മോഹം മൂലമുള്ള ഗ്രഹണത്തിലെ ആശയക്കുഴപ്പം പരസ്പരം ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ജീവി കല്ലുപോലെ അജ്ഞനായ് മാറുന്നു; അതാണ് അതിന്റെ സ്വാഭാവികാവസ്ഥയെന്നപോലെ.
വ്യഥാം വിമോഹം മൂര്ഛാം ച ഭ്രമം വ്യാധിമ് അചേതനമ് । കിമ് അര്ഥമ് അയമ് ആയാതി ദേഹോ ഖണ്ഡാങ്ഗവാന് അപി
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ ശരീരം എല്ലാ അവയവങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിലും വേദന, മോഹം, ബോധക്ഷയം, ആശയക്കുഴപ്പം, രോഗം, അജ്ഞത എന്നിവ അനുഭവിക്കുന്നത്?
ഏവം സംവിദിതം കര്മ സര്ഗാദൌ സ്പന്ദനം വിദഃ । യദ്യ് അസ്മിന് സമയേ ദുഃഖം കാലേനൈതാവതേദൃശമ്
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഉണ്ടായ സ്പന്ദനമായ കർമ്മം മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു; ഈ സമയത്ത് ദു:ഖം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതു ഈ സമയത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം.
സ്യാത് കചത്യ് ഏവ വിടപഗുച്ഛവത് തത് സ്വഭാവജമ് । വേത്തി ചിത്ത്വവിജൃമ്ഭോത്ഥം നാന്യദ് അത്രാസ്തി കാരണമ്
ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പുകൾ കാറ്റിൽ ആടുന്നതുപോലെ, ഇതും അതിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. മനസ്സിന്റെ വ്യാപാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഇതെല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നത്; ഇതിന് വേറെ കാരണമൊന്നുമില്ല.
യദാ വ്യഥാവശാന് നാഡ്യസ് സ്വസങ്കോചവികാസനേ । ത്യജന്തി മരുതോ ദേഹാത് പരിയാന്തി നിജാം സ്ഥിതിമ്
വേദനയുടെ കാരണമായി, ശരീരത്തിലെ നാഡികൾ സ്വാഭാവികമായ ചുരുങ്ങലും വികസനവും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, പ്രാണവായുകൾ ശരീരത്തെ വിട്ട് തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അവസ്ഥയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
പ്രവിഷ്ടാ ന വിനിര്യാന്തി നിര്യാതാഃ പ്രവിശന്തി നോ । യദാ വാതാ വിനാഡിത്വാത് തദാസ്പന്ദാന് മൃതിര് ഭവേത്
പ്രാണവായു ശരീരത്തിനുള്ളിൽ കയറി പുറത്തു വരാതെയോ, പുറത്തു പോയ് വീണ്ടും കയറാതെയോ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അഥവാ നാഡികളിലൂടെ അതിന്റെ ചലനം നിൽക്കുമ്പോൾ, അചലത്വം മൂലം മരണമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
ന വിശത്യ് ഏവ വാ നൈവ നിര്യാതി പവനോ യദാ । ശരീരാന് നാഡിവൈധുര്യേ മൃത ഇത്യ് ഉച്യതേ തദാ
ശരീരത്തിലെ നാഡികൾ ദുർബലമായപ്പോൾ, വായു അകത്തേക്ക് കയറുകയോ പുറത്തേക്ക് പോകുകയോ ചെയ്യാതെ നിൽക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ആൾ മരിച്ചുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ആഗന്തവ്യം മയാ നാശം കാലേനൈതാവതേതി യാ । പൂര്വം സംവിദിതാ സംവിദ് യാതി തച്ചോദിതാ മൃതിമ്
എനിക്ക് ഈ സമയത്ത് നശിക്കേണ്ടി വരും എന്ന ബോധം, മുമ്പേ മനസ്സിലാക്കിയ അറിവ്, അതിന് ഉചിതമായപ്പോൾ മരണത്തേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്.
ഈദൃശേന മയേഹേത്ഥം ഭാവ്യമ് ഇത്യ് ആദിസര്ഗജാ । സംവിദ് ബീജകലാനാശം ന കദാചന ഗച്ഛതി
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ചെയ്യണം എന്നതുപോലെയുള്ള ആദികാലത്തെ ബോധം, ബോധത്തിന്റെ വിത്ത് നശിക്കാനുള്ള വഴിയിലേയ്ക്ക് ഒരിക്കലും പോകുന്നില്ല.
സംവിദോ വേദനം നാമ സ്വഭാവോ ഽവ്യതിരേകവാന് । തസ്മാത് സ്വഭാവസംവിത്തേര് നാന്യന് മരണജന്മനീ
ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് അനുഭവം എന്ന് പറയുന്നത്; അതിനാൽ, ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഒഴികെ ജനനത്തിലും മരണത്തിലും വേറൊന്നുമില്ല.
ക്വചിദ് ആവര്തവദ് ദൌസ്സ്ഥ്യം ക്വചിന് നദ്യാം ജലം യഥാ । ക്വചിത് സൌമ്യം ക്വചിജ് ജീവധര്മീദം ചേതനം തഥാ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ ചുഴലിക്കാറ്റുപോലെയുള്ള അശാന്തി, ചിലപ്പോൾ നദിയിലെ വെള്ളംപോലെ ശാന്തി, ചിലപ്പോൾ സൗമ്യത—ഇങ്ങനെ ഈ ജീവബോധവും മാറിമാറി കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ ലതായാഃ പര്വാണി ദീര്ഘായാ മധ്യമധ്യതഃ । തഥാ ചേതനസത്തായാ ജന്മാനി മരണാനി ച
ദീർഘമായ ഒരു വളരുന്ന വള്ളിയുടെ ഇടയിലായി അതിന്റെ കണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യത്തിന്റെ ഒഴുക്കിൽ ജനനവും മരണവും ഇടയ്ക്കിടയിൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
ന ജായതേ ന മ്രിയതേ ചേതനം പുരുഷഃ ക്വചിത് । സ്വപ്നസമ്ഭ്രമവദ് ഭ്രാന്തമ് ഏതത് പശ്യതി കേവലമ്
ചൈതന്യം എന്ന പുരുഷൻ ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സ്വപ്നത്തിലെ ആശങ്കപോലെ, ഈ ഭ്രമം മാത്രം അവൻ കാണുന്നു.
പുരുഷശ് ചേതനാമാത്രം സ കദാ ക്വേവ നശ്യതി । ചേതനവ്യതിരിക്തം ച വദാന്യത് കിം പുമാന് ഭവേത്
പുരുഷൻ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാത്രമാണ്—അത് എപ്പോഴെങ്കിലും എവിടെയെങ്കിലും നശിക്കുമോ? ചൈതന്യത്തിന് പുറമെ പുരുഷൻ മറ്റെന്താണ്, പറയൂ.
ക്വാദ്യ യാവന് മൃതം ബ്രൂഹി ചേതനം കസ്യ കിം കഥമ് । മ്രിയന്തേ ദേഹലക്ഷാണി ചേതനം സ്ഥിതമ് അക്ഷയമ്
ഇന്നു വരെ ആരുടെയെങ്കിലും ചൈതന്യം എപ്പോഴെങ്കിലും മരിച്ചതായി പറയാമോ? അനേകം ശരീരങ്ങൾ മരിച്ചുപോകുന്നു, പക്ഷേ ചൈതന്യം അക്ഷയമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
അമരിഷ്യത് തു ചേച് ചിത്ത്വമ് ഏകസ്മിന്ന് ഏവ തന്മൃതേ । അഭവിഷ്യന് സര്വ ഏവ മൃതാ ഏകമൃതാവ് ഇഹ
ഒരു ജീവിയുടെ മനസ്സ് ഒറ്റയ്ക്ക് മരിച്ചാൽ, ആ ഒരാളുടെ മരണത്തോടെ എല്ലാരും ഇവിടെ മരിച്ചുപോകും.
വാസനാമാത്രവൈചിത്ര്യം യജ് ജീവോ ഽനുഭവേത് സ്വയമ് । തസ്യൈവ ജന്മമരണേ നാമനീ പരികല്പിതേ
ജീവൻ അനുഭവിക്കുന്നതെല്ലാം വാസനകളുടെ വ്യത്യാസം മാത്രമാണ്. അതിനാലാണ് ജനനവും മരണവും പേരുകൾകൊണ്ട് പറയുന്നത്.
ഏവം ന കിഞ്ചിന് മ്രിയതേ ജായതേ ന ച കശ്ചന । വാസനാവര്തഗര്തേഷു ജീവോ ലുഠതി കേവലമ്
ഇങ്ങനെ, യാതൊന്നും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ജീവൻ വാസനകളുടെ ചുഴിയിൽ മാത്രം ഉഴലുന്നു.
അത്യന്താസമ്ഭവാദ് ഏവ ദൃശ്യസ്യാസൌ ച വാസനാ । നാസ്ത്യ് ഏവേതി വിചാരേണ ദൃഢജ്ഞാനേ വിനശ്യതി
കാണുന്നതെല്ലാം അസംബവമാണെന്ന് ഉറപ്പായ അറിവിലൂടെ ആ വാസന ഇല്ലാതാവുന്നു.
അനുദിതമ് ഉദിതം ജഗത്പ്രബന്ധം ഭവഭയതോ വ്യസനൈര് വിലോക്യ സമ്യക് । അലമ് അനുദിതവാസനോ ഹി ജീവോ ഭവതി വിമുക്ത ഇതീഹ സത്യമ് അസ്തു
ലോകത്തിന്റെ ഉദയം അസ്തമനം, ഭവഭയത്തിൽ നിന്നുള്ള കഷ്ടതകൾ എല്ലാം മനസ്സിലാക്കി നോക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ പുതിയ വാസനകൾ ഉണരാതിരിക്കുന്ന ജീവൻ തന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ മോചിതനാണെന്നത് സത്യമായിരിക്കും.
യഥൈഷ ജന്തുര് മ്രിയതേ ജായതേ ച യഥാ പുനഃ । തന് മേ കഥയ ദേവേശി പുനര് ബോധവിവൃദ്ധയേ
ഈ ജീവി എങ്ങനെ മരിച്ച് വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു എന്നതുപോലെ, എന്റെ അറിവ് കൂടുതൽ വളരാൻ ദേവതകളുടെ ദേവിയായേ, അതെനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമേ.
നാഡീപ്രവാഹേ വിധുരേ യദാ വാതവിസംസ്ഥതാമ് । ജന്തുഃ പ്രാപ്നോതി ഹി തദാ ശാമ്യതീവാസ്യ ചേതനമ്
നാഡികളിൽ പ്രവാഹം കുഴപ്പത്തിലാകുമ്പോൾ, വായു അസ്ഥിരതയിലാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ആ ജീവിയുടെ ചൈതന്യം ശമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
ശുദ്ധം ഹി ചേതനം നിത്യം നോദേതി ന ച ശാമ്യതി । സ്ഥാവരേ ജങ്ഗമേ വ്യോമ്നി ശൈലേ ഽഗ്നൌ പവനേ സ്ഥിതമ്
ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം ശാശ്വതമാണ്; അതിന് neither ഉദയം ഉണ്ടാകുന്നില്ല, അസ്തമനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. അതു ചലിക്കുന്നതിലും അചലമായതിലും, ആകാശത്തിലും പർവതത്തിലും അഗ്നിയിലും വായുവിലും എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു.
കേവലം വാതസംരോധാദ് യദാ സ്പന്ദഃ പ്രശാമ്യതി । മൃത ഇത്യ് ഉച്യതേ ദേഹസ് തദാ സ ജഡനാമകഃ
ശ്വാസം പൂർണ്ണമായി തടയുമ്പോൾ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ചലനവും നിൽക്കുന്നു. അപ്പോൾ ആ ശരീരം മരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. അപ്പോൾ അതിന് ജഡം എന്ന പേരാണ്.
തസ്മിന് ദേഹേ ശവീഭൂതേ വാതേ ഖാനിലതാം ഗതേ । ചേതനം വാസനായുക്തം ഖാത്മ തത്രൈവ തിഷ്ഠതി
ശരീരം ശവമായപ്പോൾ, ശ്വാസം ആകാശത്തോട് ചേർന്നപ്പോൾ, മനസ്സിലുള്ള വാസനകളോടെ ഉള്ള ചൈതന്യം, ആകാശംപോലെയുള്ള ആത്മാവ്, അവിടെയുതന്നെ തുടരുന്നു.
ജീവ ഇത്യ് ഉച്യതേ തസ്യ നാമാണോര് വാസനാവതഃ । തത്രൈവാസ്തേ സ ച ശവാഗാരേ ഗഗനകേ തഥാ
വാസനകളുള്ള അതിസൂക്ഷ്മമായത് ജീവൻ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. അത് ശവശാലയിലോ ആകാശത്തിലോ എവിടെയായാലും അവിടെയുതന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തതോ ഽസൌ പ്രേതശബ്ദേന പ്രോച്യതേ വ്യവഹാരിഭിഃ । ചേതനോ വാസനാമിശ്രസ് സാമോദാനിലവത് സ്ഥിതഃ
അതിനാൽ സാധാരണയായി അതിനെ പ്രേതം എന്ന് പറയുന്നു. വാസനകളുമായി ചേർന്ന ഈ ചൈതന്യം സുഗന്ധമുള്ള വായുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇദം സര്വം പരിത്യജ്യ യദാസ്തേ ദര്ശനാന്തരേ । സ സ്വപ്ന ഇവ സങ്കല്പ ഇവ നാനാകൃതിസ് തദാ
ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു ദർശനത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അതിന് പലവിധ രൂപങ്ങൾ വരുന്നു; സ്വപ്നംപോലെയും ചിന്തപോലെയും.
തസ്മിന്ന് ഏവ പ്രദേശേ ഽന്തഃ പൂര്വവത് സ്മൃതിഭാഗ് ഭവേത് । തദൈവ മൃതിമൂര്ഛാന്തേ പശ്യത്യ് അന്യച് ഛരീരകമ്
അത് അതേ സ്ഥലത്തുള്ളിൽ, മുമ്പുപോലെ ഓർമ്മയോടെ നിലനിൽക്കുന്നു; മരണത്തിന്റെയും ബോധക്ഷയത്തിന്റെയും അവസാനം, മറ്റൊരു ശരീരം കാണുന്നു.