ഏവമ് ഏഷാ പ്രയാതാ തു ഭര്താ പശ്യ മമാമ്ബികേ । പ്രവൃത്തഃ പ്രാണസന്ത്യാഗേ കര്തവ്യമ് കിമ് ഇഹാധുനാ
ഇങ്ങനെ അവൾ പോയി, അമ്മേ, നോക്കൂ—ഭർത്താവ് ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇനി ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം?
ഭാവാഭാവേഷു ഭാവാനാം കഥം നിയതിര് ആഗതാ । കഥം ഭൂയോ ഽപ്യ് അനിയതിര് മൃതിജന്മാദിഷൂചിതാ
ജീവികളുടെ ഉണ്ട് ഇല്ല എന്നതിൽ വിധി എങ്ങനെ വന്നിരിക്കുന്നു? മരണം ജനനം എന്നിവയിൽ വീണ്ടും വിധിയില്ലെന്നു പറയുന്നത് എങ്ങനെയാണ്?
കഥം സ്വഭാവസംസിദ്ധിഃ കഥം സത്താ പദാര്ഥഗാ । കഥമ് അഗ്ന്യാദിഷൂഷ്ണത്വം പൃഥ്വ്യാദൌ സ്ഥിരതാ കഥമ്
സ്വഭാവം എങ്ങനെ സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നു? വസ്തുക്കളിൽ സത്ത എങ്ങനെ പ്രവേശിക്കുന്നു? തീയിൽ ചൂട് എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു? ഭൂമിയിൽ സ്ഥിരത എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?
ഹിമാദിഷു കഥം ശൈത്യം കാ സത്താ കാലഖാദിഷു । ഭാവാഭാവഗ്രഹോത്സര്ഗസ് സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മദൃശഃ കഥമ്
ഹിമം പോലെയുള്ളവയിൽ തണുപ്പ് എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? കാലം, ദിശ എന്നിവയിൽ സത്ത എന്താണ്? ഉണ്ട്-ഇല്ല എന്നത് ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും, സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവുമായ ദർശനം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു?
കഥമ് അത്യന്തമ് ഉച്ഛ്രായം തൃണഗുല്മാങ്കുരാദികമ് । വസ്തുനായാത്യ് അനഷ്ടേ ഽപി സ്ഥിതേ സ്വോച്ഛ്രായകാരണേ
പുല്ല്, കുറ്റി, മുള തുടങ്ങിയവയിൽ വലിയ ഉയരം എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നില്ല, അതിന്റെ കാരണം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും വസ്തു നശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും?
മഹാപ്രലയസംപത്തൌ സര്ഗാസ്ഥാസ്തമയേ സതി । അനന്താകാശമ് ആശാന്തം സദ് ബ്രഹ്മൈവാവതിഷ്ഠതേ
മഹാപ്രളയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, സൃഷ്ടിയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനവും അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, അനന്തമായ, ശാന്തമായ, ആകാശംപോലെയുള്ള സത്യം, ബ്രഹ്മം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
തച്ചിദ്രൂപതയാ തേജഃകണോ ഽഹമ് ഇതി ചേതതി । സ്വപ്നേ സംവിദ് യഥാ ഹി ത്വമ് ആകാശഗമനാദി വാ
അത് ചൈതന്യരൂപത്തിൽ തന്നെ ഒരു പ്രകാശകണുവെന്ന് കരുതുന്നു; 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന് ഭാവിക്കുന്നു. സ്വപ്നത്തിൽ നിനക്ക് ബോധം അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെയും ആകാശത്ത് പറക്കുന്നതുപോലെയും തന്നെയാണ് ഇത്.
തേജഃകണോ സൌസ്ഥൂലത്വമ് ആത്മനാത്മനി വിന്ദതി । അസത്യമ് ഏവ സത്യാഭം ബ്രഹ്മാണ്ഡം തദ് ഇദം സ്മൃതമ്
പ്രകാശകണം തന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ കഠിനത്വം അനുഭവിക്കുന്നു. ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
തത്രാന്തര് ബ്രഹ്മ തദ് വേത്തി ബ്രഹ്മാഹമ് അയമ് ഇത്യ് അഥ । മനോരാജ്യം സ കുരുതേ ഖാത്മൈവ തദ് ഇദം ജഗത്
അതിനുള്ളിൽ ബ്രഹ്മം തന്നെ ബ്രഹ്മമെന്നു അറിയുന്നു; 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന് പറയുന്നു. പിന്നെ മനസ്സിൽ ഒരു രാജ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഈ ലോകം അതിന്റെ ആകാശസദൃശമായ സ്വഭാവം മാത്രമാണ്.
തസ്മിന് പ്രഥമതസ് സര്ഗേ യാ യഥാ യത്ര സംവിദഃ । കഥിതാസ് താസ് തഥാ തത്ര സ്ഥിതാ അദ്യാപി നിശ്ചലാഃ
ആ ആദ്യ സൃഷ്ടിയിൽ, അവിടെ എങ്ങനെയും എവിടെയും ബോധത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ എങ്ങനെ പറഞ്ഞുവോ, അതെല്ലാം ഇന്നും അവിടെയുണ്ട്, അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യദ് യഥാ സ്ഫുരിതം ചിത്ത്വം തത് തഥാന്യത്മ ചിദ് ഭവേത് । സ്വയമ് ഏവാനിയമിതസ് തതസ് സ്യാന് നേഹ കിഞ്ചന
ചൈതന്യം എങ്ങനെയോ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ, അതു അതേപോലെയേ മറ്റൊരു ആത്മാവായി തോന്നും. അതിന് സ്വതന്ത്രമായിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഇവിടെ ഒന്നും സ്ഥിരമായതല്ല.
ന ച നാമ നകിഞ്ചിത്ത്വം യുജ്യതേ ചിത്സ്വരൂപിണഃ । ത്യക്ത്വാ സമസ്തസംസ്ഥാനം ഹി സംതിഷ്ഠതു വൈ കഥമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന് 'ഒന്നുമില്ല' എന്ന ധാരണയൊന്നും അനുയോജ്യമല്ല; എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അത് എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?
സര്ഗാദൌ സ്വയമ് ഏവാന്തശ് ചിദ് യഥാ കചിതാത്മനി । ഹിമാഗ്ന്യാദിതയാദ്യാപി സാ തഥാസ്തേ സ്വസത്തയാ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ തന്നെ, ചൈതന്യം അകത്തുതന്നെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ, ഇപ്പോഴും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തണുപ്പ്, തീ തുടങ്ങിയവയായി നിലനിൽക്കുന്നു.
തസ്മാത് സ്വസത്താസന്ത്യാഗസ് സതഃ കര്തും ന യുജ്യതേ । യദാ ചിദാദേസ് തേനേയം നിയതിര് ന വിനശ്യതി
അതുകൊണ്ട്, ഉള്ളവൻ തന്റെ സത്തയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; ചൈതന്യവും മറ്റും ഉണ്ടാകുന്നവരെ ഈ ക്രമം നശിക്കുകയില്ല.
യദ് യഥാ കചിതം യത്ര വ്യോമരൂപ്യ് അപി പാര്ഥിവമ് । സര്ഗാദൌ തസ്യ ചലിതുമ് അദ്യ യാവന് ന യുജ്യതേ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ എവിടെയോ എന്തെങ്കിലും ആകാശംപോലെയോ ഭൂമിപോലെയോ രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഇന്നുവരെ അതു അതിൽ നിന്ന് മാറാൻ കഴിയില്ല.
യാ യഥാ ചിത് പ്രകചിതാ പ്രതിപക്ഷവിദം വിനാ । ന സാ തതഃ പ്രചലതി വേദനാഭ്യാസതസ് സ്വയമ്
ഏതൊരുവിധത്തിൽ മനസ്സാക്ഷി പ്രകടമാവുകയാണോ, എതിര്പ്രതിബന്ധം ഇല്ലെങ്കിൽ, അതു സ്വയം അതിൽ നിന്ന് മാറാറില്ല; അനുഭവത്തിന്റെ ശീലത്താൽ അതു അതുപോലെ തന്നെ തുടരുന്നു.
ജഗദാദാവ് അനുത്പന്നം യച് ചേദമ് അനുഭൂയതേ । തത് സംവിദ്വ്യോമകചനം സ്വപ്നസ്ത്രീസുരതം യഥാ
ലോകത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതാണെങ്കിലും, അനുഭവപ്പെടുന്ന ഈ അവസ്ഥ മനസ്സാക്ഷിയുടെ ആകാശരൂപമാണ്; സ്വപ്നത്തിലെ സ്ത്രീയുടെ ആനന്ദംപോലെയാണ് അതു.
അസത്യമ് ഏവ സത്യാഭം പ്രതിഭാനമ് ഇതി സ്ഥിതമ് । ഇതി സ്വഭാവസംവിത്തിര് ഇത്ഥം ഭൂതാനുഭൂതയഃ
അസത്യമായതും സത്യമായി തോന്നുന്ന പ്രതീതിയാണ് ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത്; അതാണ് സ്വഭാവജ്ഞാനം, ജീവികളുടെ അനുഭവങ്ങളും അതുപോലെയാണ്.
സര്ഗാദൌ യാ യഥാ രൂഢാ സംവിത്കചനസന്തതിഃ । സാദ്യാപി ചാലിതാന്യേന സ്ഥിതാ നിയതിര് ദൃശ്യതേ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടിരുന്ന ആ മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം, മറ്റൊരുവന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അലഞ്ഞാലും, ഇന്നും അതേപോലെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെന്ന് കാണാം.
ഗൃഹീതവ്യോമതാസംവിച് ചിദ്വ്യോമ വ്യോമതാം ഗതമ് । ഗൃഹീതകാലതാസംവിച് ചിന്നഭഃ കാലതാം ഗതമ്
ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഏറ്റെടുത്ത മനസ്സാക്ഷി ആകാശബോധമായി മാറുന്നു; കാലത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച മനസ്സാക്ഷി കാലബോധമായി മാറുന്നു.
ഗൃഹീതജലസംവിദ് ചിദ്വ്യോമ വാരി വ്യവസ്ഥിതമ് । സ്വപ്നേ തഥാ ഹി പുരുഷഃ പശ്യത്യ് ആത്മനി വാരിതാമ്
ജലത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഏറ്റെടുത്ത മനസ്സാക്ഷി ജലബോധമായി ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; സ്വപ്നത്തിൽ മനുഷ്യൻ തനിക്കുള്ളിൽ വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
സ്വമരുത്സംവിദാ ഭാതി ഭവത്യ് ഏഷാ യഥാസ്ഥിതാ । ചിച്ചമത്കാരചാതുര്യമ് അസദ് ഏതത് സമൂഹതേ
തന്റെ തന്നെ വായുവിന്റെ ബോധത്താൽ ഇത് പ്രകാശിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു; മനസ്സിന്റെ ഈ ചതുരത്വം അസത്യം സൃഷ്ടിച്ച് കാണിക്കുന്നു.
ഖത്വം മരുത്ത്വമ് ഉര്വീത്വമ് അപ്ത്വമ് അഗ്നിത്വമ് അപ്യ് അസത് । വേത്ത്യ് അന്തസ് സ്വപ്നസങ്കല്പധ്യാനേഷ്വ് ഇവ ചിതിസ് സ്വയമ്
ആകാശം, വായു, ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി ഇവയുടെ നിലകൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് ആത്മാവിന് അകത്തുതന്നെ അറിയാം; സ്വപ്നങ്ങളിലും ഭാവനകളിലും ധ്യാനങ്ങളിലും അറിയുന്നതുപോലെ.
മരണാനന്തരം കര്മഫലാനുഭവനക്രമമ് । സര്വകര്മേഹശാന്ത്യര്ഥം ശ്രുതം ശ്രേയസ്കരം ശൃണു
മരണത്തിന് ശേഷം കര്മ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന ക്രമത്തെക്കുറിച്ച്, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ഇവിടെ അവസാനിപ്പിക്കാനായി ഉപദേശിക്കുന്ന ഉത്തമമായ ഉപദേശം കേൾക്കൂ.
രൂഢാദിസര്ഗേ നിയതിര് യൈകദ്വിത്രിചതുര്മിതാ । പുഷ്ട്യാദിഷ്വ് ആയുഷഃ പുംസാം തസ്യാഥ നിയതിം ശൃണു
സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരൊറ്റതോ, രണ്ടോ, മൂന്നോ, നാലോ വിധത്തിലുള്ള നിശ്ചിതക്രമം ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ പോഷണം മുതലായവയിൽ ജീവികളുടെ ആയുസ്സിന്റെ ക്രമത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യശുദ്ധ്യശുദ്ധീ സ്വകര്മണാമ് । ഊനത്വേ ചാധികത്വേ ച നൃണാം കാരണമ് ആയുഷഃ
സ്ഥലം, കാലം, പ്രവർത്തി, വസ്തു എന്നിവയുടെ ശുദ്ധിയും അശുദ്ധിയും, ഓരോരുത്തരുടെ സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളും, മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സിന്റെ കുറവും കൂടുതലും ഉണ്ടാകാനുള്ള കാരണം ഇതാണ്.
സ്വകര്മധര്മേ ഹ്രസതി ഹ്രസത്യ് ആയുര് നൃണാമ് ഇഹ । വൃദ്ധേ വൃദ്ധിമ് ഉപായാതി സമമ് ഏവ ഭവേത് സമേ
സ്വന്തം കര്ത്തവ്യം കുറയുമ്പോള് മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സും കുറയുന്നു; അതു വര്ധിക്കുമ്പോള് ആയുസ്സും വര്ധിക്കുന്നു; അതു സ്ഥിരമായിരിക്കുമ്പോള് ആയുസ്സും അതുപോലെ തന്നെ നിലനില്ക്കുന്നു.
ബാലമൃത്യുപ്രദൈര് ബാലോ യുവാ യൌവനമൃത്യുദൈഃ । വൃദ്ധമൃത്യുപ്രദൈര് വൃദ്ധഃ കര്മഭിര് മൃതിമ് ഋച്ഛതി
കുട്ടികള് ബാല്യത്തില് മരണം വരുത്തുന്ന കര്മ്മങ്ങള് മൂലം മരിക്കുന്നു; യുവാക്കള് യൗവനത്തില് മരണം വരുത്തുന്ന കര്മ്മങ്ങള് മൂലം മരിക്കുന്നു; വയോധികര് വയസ്സില് മരണം വരുത്തുന്ന കര്മ്മങ്ങള് മൂലം മരിക്കുന്നു.
യോ യഥാ ശാസ്ത്രമ് ആരബ്ധം സ്വധര്മമ് അനുതിഷ്ഠതി । ഭാജനം ഭവതി ശ്രീമാന് സ യഥാശാസ്ത്രമ് ആയുഷഃ
ആള് ശാസ്ത്രം പറഞ്ഞതുപോലെ സ്വന്തം കര്ത്തവ്യം നിര്വഹിച്ചാല് അവന് ശാസ്ത്രം പ്രകാരം ഐശ്വര്യവും ആയുസ്സും ലഭിക്കുന്നവനാകും.
ഏവം കര്മാനുസാരേണ ജന്തുര് അന്ത്യാം ദശാമ് ഇതഃ । ഭവത്യ് അസ്തങ്ഗതവചോ ദൃങ്മര്മച്ഛേദിവേദനഃ
ഇങ്ങനെ കര്മ്മത്തിന്റെ അനുസരണത്തില് ജീവി ഇവിടെ നിന്നു അവസാന അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു; വാക്ക് മൌനം, കാഴ്ച മങ്ങല്, ശരീരത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളില് വേദന—ഇവയൊക്കെയായി.