തത്ര ബ്രഹ്മാണ്ഡലക്ഷാണി സന്ത്യ് അസങ്ഖ്യാനി ഭൂരിശഃ । അന്യോഽന്യം താന്യ് അദൃഷ്ടാനി ഫലാനീവ മഹാവനേ
അവിടെ അനവധി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ അന്യോന്യം കാണാതെ, വലിയ കാടിനുള്ളിൽ പലതരം പഴങ്ങൾ പോലെ, അനേകം നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്രൈകസ്മിന് പുരസ്സംസ്ഥേ വിതതാവരണാന്വിതേ । വേധയിത്വാ വിവേശാന്തര് വദനം ക്രിമികോ യഥാ
അവയിൽ ഒന്നിൽ, വലിയ ചുറ്റുമതിലുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു നഗരത്തിൽ, ഒരു പുഴു പഴത്തിനുള്ളിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ, അവൾ അകത്തേക്ക് കടന്നു.
പുനര് ബ്രഹ്മേന്ദ്രവിഷ്ണ്വാദി ലോകാന് ഉല്ലങ്ഘ്യ ഭാസുരാന് । സാ മഹീമണ്ഡലം ശ്രീമത് പ്രാപ താരാപഥാദ് അധഃ
പിന്നീട്, ബ്രഹ്മാവു, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു തുടങ്ങിയവരുടെ പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളെ കടന്ന്, നക്ഷത്രപഥത്തിന്റെ താഴെ വസന്തമായ ഭൂമിയിലേക്കു അവൾ എത്തി.
തത്ര തന് മണ്ഡലം പ്രാപ്യ തത്പുരം തം ച മണ്ഡപമ് । പ്രവിശ്യ പുഷ്പഗുപ്തസ്യ ശവസ്യ നികടേ സ്ഥിതാ
അവിടെ ആ വലയം പ്രാപിച്ച്, അതിലെ നഗരത്തിലേക്കും മണ്ഡപത്തിലേക്കും കടന്ന്, പുഷ്പഗുപ്തന്റെ ശവത്തിന് സമീപം അവൾ നിന്നു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ സാത്ര ന ദദര്ശ കുമാരികാമ് । മായാമ് ഇവ പരിജ്ഞാതാം ക്വാപി യാതാം വരാനനാ
അത്തിനിടയിൽ അവൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന പെൺകുട്ടിയെ കാണാനായില്ല; മനോഹരമായ മുഖമുള്ള ആ പെൺകുട്ടി, മായയെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞവൾ, എവിടെയോ പോയി.
മുഖമ് ആലോക്യ സാ തസ്യ സ്വഭര്തുശ് ശവരൂപിനഃ । ഇദം ബുദ്ധവതീ സത്യം പ്രതിഭാവശതസ് സ്വതഃ
ശവമായി കിടക്കുന്ന ഭർത്താവിന്റെ മുഖം നോക്കിയപ്പോൾ, അവൾക്ക് തന്റെ മനസ്സിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഈ സംഭവത്തിന്റെ സത്യം വ്യക്തമായി മനസ്സിലായി.
അയം സ ഭര്താ സംഗ്രാമേ നിഹതോ മമ സിന്ധുനാ । വീരലോകാന് ഇമാന് പ്രാപ്യ ക്ഷണം ശേതേ യഥാസുഖമ്
ഇവൻ തന്നെയാണ് എന്റെ ഭർത്താവ്; യുദ്ധത്തിൽ സിന്ധുവിന്റെ കൈയിൽ വീണവൻ. വീരന്മാരുടെ ലോകങ്ങളിൽ എത്തി, ഇപ്പൊഴൊന്നു സുഖമായി വിശ്രമിക്കുന്നു.
അഹം ദേവ്യാഃ പ്രസാദേന സശരീരൈനമ് ഈദൃശമ് । ഇഹ പ്രാപ്തവതീ ധന്യാ മദന്യാ നാസ്തി കാചന
ദേവിയുടെ കൃപയാൽ ഈ ശരീരത്തോടൊപ്പം ഞാൻ ഇവിടെയെത്താൻ കഴിഞ്ഞു; എനിക്ക് വലിയ ഭാഗ്യം, എന്നെപ്പോലൊരുത്തി വേറൊരാളില്ല.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ സാ ഹസ്തേ ഗൃഹീത്വാ ചാരുചാമരമ് । വീജയാമ് ആസ ചാന്ദ്രേണ തം ദ്യൌര് വാവനിമണ്ഡലമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, അവൾ മനോഹരമായ ചാമരം കൈയിൽ എടുത്തു, ആകാശം മേഘമണ്ഡലത്തോടെ ചന്ദ്രനേപ്പോലെ അവനെ വീശിത്തുടങ്ങി.
തേ ഭൃത്യാസ് താശ് ച വാ ദാസ്യസ് സ രാജാ വാ പ്രബുദ്ധവാന് । വക്ഷ്യന്തി വദതാം ദേവി കിം കയേവ കഥം ധിയാ
ആ ദാസന്മാർ, ആ ദാസിമാർ, ഉണർന്നിരിക്കുന്ന ആ രാജാവും ചേർന്ന്, 'നിങ്ങൾ ആരാണ്? എങ്ങനെ? എന്തു ഉദ്ദേശത്തോടെ?' എന്നു ചോദിക്കും, ദേവി.
സ രാജാ സാ ച തേ ഭൃത്യാസ് സര്വ ഏവ പരസ്പരമ് । ചിദാകാശൈകതായോഗാദ് ആവയോശ് ച പ്രഭാവതഃ
ആ രാജാവും, അവളും, ആ ദാസന്മാരും എല്ലാവരും ചേർന്ന്, ചൈതന്യത്തിന്റെ ഏകത്വത്താൽയും ഞങ്ങളുടേയും ശക്തിയാൽയും പരസ്പരം അറിയും.
മഹാചിത്പ്രതിഭാസാശ് ച മഹാനിയതിനിശ്ചയാത് । അന്യോഽന്യമ് ഏവം വേത്സ്യന്തി മിഥസ് സമ്പ്രതിബിമ്ബിതമ്
മഹത്തായ ചൈതന്യപ്രതിഫലനങ്ങൾ, മഹാനിയതിയുടെ ഉറച്ച തീരുമാനത്താൽ, പരസ്പരം കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ തിരിച്ചറിയും.
ഇയം മേ സഹജാ ഭാര്യാ മമേയം സഹജാ സഖീ । മമേയം സഹജാ രാജ്ഞീ ഭൃത്യോ ഽയം സഹജോ മമ
ഇവൾ എന്റെ ജന്മസഹജ ഭാര്യയാണ്, ഇവൾ എന്റെ ബാല്യസുഹൃത്ത്, ഇവൾ എന്റെ ജന്മസഹജ രാജ്ഞി, ഈ ഭൃത്യൻ എനിക്ക് ജന്മസഹജനാണ്.
കേവലം ത്വമ് അഹം സാ ച യഥാവൃത്തമ് അഖണ്ഡിതമ് । ജ്ഞാസ്യാമ മഹദാശ്ചര്യം ന തു കശ്ചിദ് അപീതരഃ
നമ്മളായിരിക്കും—നീയും ഞാനും അവളും—എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ, ഒരുതടസ്സവുമില്ലാതെ ഈ മഹത്തായ അത്ഭുതം അറിയുക; മറ്റാരും അതറിയില്ല.
അമുനൈവ ശരീരേണ കിമര്ഥം നാഗതാ പതിമ് । ഏഷാ വരേ ഽപി സംപ്രാപ്തേ ലീലാ ലലിതവാദിനി
ഇതേ ശരീരത്തിൽ തന്നെ അവൾ വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചിട്ടും ഭർത്താവിനരികിലേക്ക് വന്നില്ലേ? ലീലേ, മധുരഭാഷിണിയായ നീ പറയൂ.
അപ്രബുദ്ധധിയസ് സിദ്ധലോകാന് പുണ്യവശോദിതാന് । ന സമര്ഥാസ് സ്വദേഹേന പ്രാപ്തും ഛായാ ഇവാതപാന്
ബോധം ഉണരാത്തവർ, പുണ്യഫലത്താൽ സിദ്ധലോകങ്ങളിൽ എത്തിയാലും, സ്വന്തം ശരീരത്തോടെ അവിടെ എത്താൻ കഴിയില്ല; നിഴൽക്ക് സൂര്യപ്രകാശം തൊടാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ആദിസര്ഗേ ഹി നിയതിസ് സ്ഥാപിതേതി പ്രബോധിഭിഃ । യഥാ സത്യമ് അലീകേന ന മിലത്യ് ഏവ കിഞ്ചന
ആദ്യ സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് വിധി ഉണർന്നവരാൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണ്. എങ്ങനെ സത്യം കള്ളത്തോടൊപ്പം ഒരിക്കലും കലരില്ലയോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
യാവദ് വേതാലസങ്കല്പോ ബാലസ്യ കില വിദ്യതേ । നിര്വേതാലധിയസ് താവദ് ഉദയസ് തസ്യ കഃ കഥമ്
ഒരു കുട്ടിക്ക് ഭൂതങ്ങളെന്ന ഭ്രമം ഉണ്ടാവുന്നവരെ, അത്തരം ചിന്തകളില്ലാത്തവനിൽ യാഥാർത്ഥ്യാനുഭവം എങ്ങനെയോ എപ്പോഴോ ഉണ്ടാകുമെന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല.
അവിവേകജ്വരോഷ്ണത്വം വിദ്യതേ യാവദ് ആത്മനി । താവദ് വിവേകശീതാംശുശൈത്യം കുത ഉദേത്യ് അലമ്
സ്വന്തം മനസ്സിൽ വിവേകമില്ലായ്മയുടെ പനി നിലനിൽക്കുന്നവരെ, വിവേകത്തിന്റെ ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള തണുപ്പ് എവിടെ നിന്നാണ് ഉദയിക്കേണ്ടത്?
അഹം പൃഥ്വ്യാദിദേഹഃ ഖേഗതിര് നാസ്തി മമോത്തമാ । ഇതി നിശ്ചയവാന് യോ ഽന്തഃ കഥം സ്യാത് സോ ഽന്യനിശ്ചയഃ
ഞാൻ ഭൂമി മുതലായ ഘടകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഈ ശരീരമാണ്, എനിക്ക് ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ കഴിയില്ല എന്നു ഉറച്ച വിശ്വാസമുള്ളവൻ, അകത്തുനിന്ന് മറ്റേതെങ്കിലും ധാരണ എങ്ങനെ കൈവരിക്കും?
അതോ ജ്ഞാനവിവേകേന പുണ്യേനാഥ വരേണ വാ । പുണ്യദേഹേ ന ഗച്ഛന്തി പരം ലോകമ് അനേന നോ
അതിനാൽ ജ്ഞാനവും വിവേകവും കൊണ്ടോ, പുണ്യഫലത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു വരം കൊണ്ടോ, നല്ല ശരീരം മാത്രം ഉണ്ടെന്നു കൊണ്ട് ആരും പരമലോകം എത്താൻ കഴിയില്ല.
ശുഷ്കപര്ണം കിലാങ്ഗാരേ പതദ് ഏവാശു ദഹ്യതേ । അയം ദേവമയീം ദേഹഃ പ്രാപ്ത ഏവ വിശീര്യതേ
ഉണങ്ങിയ ഇല ചൂടുള്ള കല്ലിൽ വീണാൽ ഉടൻ കത്തിപോകുന്നത് പോലെ, ദൈവികമായ ഈ ശരീരം ലഭിച്ച ഉടനെ തന്നെ നശിച്ചുപോകുന്നു.
ഏതാവദ് ഏവ ഭവതി വരലാഭവിജൃമ്ഭിതൈഃ । യഥാ സംവിത് സ ഏവാഹം തഥാ സ്മൃത ഇതി സ്ഥിതിഃ
നല്ല ഭാഗ്യം കൊണ്ടു ലഭിക്കുന്ന വളർച്ച ഇത്രയേ ഉള്ളൂ: 'ഞാൻ ആ ചൈതന്യമാണ്' എന്ന് ഓർക്കുന്നത്രയേ ഒരാളുടെ നിലയുണ്ടാവൂ.
യസ് സര്പപ്രത്യയോ രജ്ജ്വാം സ കഥം സര്പകാര്യകൃത് । ആത്മന്യ് ഏവ ഹി യോ നാസ്തി തസ്യ കാ കാര്യകാരിതാ
കയറ്റിൽ പാമ്പ് കാണുന്നവൻ പാമ്പിന്റെ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുമോ? ആത്മാവിൽ ഇല്ലാത്തത് എങ്ങനെ പ്രവർത്തനം ഉണ്ടാക്കും?
യത് ത്വ് ഏതന് മൃത ഇത്യ് ഏവ മിഥ്യാ സമനുഭൂയതേ । പ്രാഗഭ്യാസസ്യ പുഷ്ടസ്യ നാമൈതത് പ്രവിജൃമ്ഭിതമ്
ഇത് മരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന അനുഭവം ശരിയായതല്ല; മുമ്പ് മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞുപോയ ശീലത്തിന്റെ ഫലമായാണ് അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്.
സ്വാനുഭൂതേ ജഗജ്ജാലേ സുഗമേ സംസൃതിഭ്രമഃ । നാന്യസങ്കല്പിതേ നാമ സര്ഗാദ്യഭ്യാസ ഈദൃശഃ
സ്വന്തം അനുഭവത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ ഈ കൂട്ടത്തിൽ ജനനമരണചക്രത്തിന്റെ ഭ്രമം എളുപ്പം ഉണ്ടാകുന്നു; പക്ഷേ മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടി മുതലായ ശീലങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ഉണ്ടാകാറില്ല.
അന്തര് അനുഭൂയമാനാസ് സംസൃതയോ ബാഹ്യഭൂതജാലാനാമ് । അവിദിതവേദ്യദൃശാമ് അതിദൂരേ പുംസാമ് ഇവൈന്ദവം ബിമ്ബമ്
അന്തരംഗത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന ജനനമരണചക്രങ്ങൾ പുറം ലോകത്തിലെ ജീവികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരെയാണു്, അവ കാണാത്തവർക്കും അറിയാത്തവർക്കും ചന്ദ്രന്റെ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ പോലെ അകലെ തന്നെയാണു്.
തസ്മാദ് യേ വേദ്യവേത്താരോ യേ വാ ധര്മം പരം ശ്രിതാഃ । ആതിവാഹികദേഹത്വം പ്രാപ്നുവന്ത്യ് ഏവ നേതരേ
അതിനാൽ, അറിയേണ്ടത് അറിയുന്നവരും പരമധർമ്മത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്നവരും മാത്രമേ ആ തരം അതിവാഹിക ശരീരം പ്രാപിക്കൂ; മറ്റുള്ളവർക്ക് അതില്ല.
ആധിഭൌതികദേഹത്വം മിഥ്യാ ഭ്രമമയാത്മകമ് । കഥമ് അന്യേ സ്ഥിതിം യാതു ച്ഛായാസ് തേ കഥമ് ആതപേ
പഞ്ചഭൂതങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഈ ശരീരം സത്യമായതല്ല, ഭ്രമം നിറഞ്ഞതാണിത്. മറ്റുള്ളവർക്കെങ്ങനെ സ്ഥിരതയിലേക്കെത്താൻ കഴിയും? അതുപോലെ, നിഴലുകൾക്ക് സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.
ലീലാ വിദിതവേദ്യാ നോ പരമം ധര്മമ് ആശ്രിതാ । കേവലം തേന സാ ഭര്തൃകല്പിതം നഗരം ഗതാ
ലീലാ എല്ലാം അറിയുന്നവളാണെങ്കിലും പരമധർമ്മത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച നഗരത്തിലേക്കാണ് അവൾ എത്തിയത്.