മനോ മനനവിക്ഷുബ്ധം ദിശോ ദശ വിധാവതി । മന്ദരാഹനനോദ്ധൂതം ക്ഷീരാര്ണവപയോ യഥാ
ചിന്തകളാൽ കലങ്ങിയ മനസ്സ് പത്ത് ദിശകളിലേക്കും ഓടുന്നു; മന്ദരപർവ്വതം കൊണ്ട് കലക്കപ്പെട്ട ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലെ വെള്ളംപോലെ.
കല്ലോലകലനാവര്തം മായാമകരമാലിനമ് । ന നിരോദ്ധും സമര്ഥോ ഽസ്മി മനോമോഹമഹാര്ണവമ്
തരംഗങ്ങളും ചുഴലികളും മായാമകരങ്ങളുമടങ്ങിയ ഈ മനസ്സിന്റെ വലിയ മായാമോഹസമുദ്രം ഞാൻ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ഭോഗദൂര്വാങ്കുരാകാങ്ക്ഷീ ശ്വഭ്രപാതമ് അചിന്തയന് । മനോഹരിണകോ ബ്രഹ്മന് ദൂരം വിപരിധാവതി
ആനന്ദത്തിന്റെ ഇളം മുളകൾ തേടി, കുഴിയിലേക്കു വീഴുന്നത് ഒരിക്കലും ചിന്തിക്കാതെ, മനസ്സെന്ന മാൻ ദൂരെയ്ക്ക് ഓടിക്കളയുന്നു, ബ്രഹ്മനേ.
ന കദാചന മേ ചേതസ് താമ് ആലൂനവിശീര്ണതാമ് । ത്യജത്യ് ആകുലയാ വൃത്ത്യാ ചഞ്ചലത്വമ് ഇവാര്ണവഃ
എന്റെ മനസ്സ്, അതിന്റെ അശാന്തമായ പ്രവൃത്തികളോടെ, പിഴുതുപൊളിഞ്ഞ അവസ്ഥ ഒരിക്കലും വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല; സമുദ്രം എപ്പോഴും അലയുന്നതുപോലെ.
ചേതശ് ചഞ്ചലയാ വൃത്ത്യാ ചിന്താനിചയചഞ്ചുരമ് । ധൃതിം ബധ്നാതി നൈകത്ര കേസരീ പഞ്ജരേ യഥാ
മനസ്സ്, അശാന്തമായ പ്രവൃത്തികളാൽ, അനവധി ചിന്തകളാൽ ഉണർന്നു, തന്റെ ധൈര്യം പലതിടത്തും കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്നു; പഞ്ചരത്തിൽ പൂട്ടിയ സിംഹംപോലെ.
മനോ മോഹരഥാരൂഢം ശരീരാച് ഛമതാസുഖമ് । ഹരത്യ് ഉപഗതോദ്യോഗം ഹംസഃ ക്ഷീരമ് ഇവാമ്ഭസഃ
മോഹത്തിന്റെ രഥത്തിൽ കയറിയ മനസ്സ്, ശരീരത്തിലെ ക്ഷണികമായ സന്തോഷം അപഹരിക്കുന്നു; ഹംസം വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പാൽ വേർതിരിക്കുന്നതുപോലെ.
അനല്പകല്പനാതല്പേ നിലീനാശ് ചിത്തവൃത്തയഃ । മുനീന്ദ്ര ന പ്രബുധ്യന്തേ തേന തപ്തോ ഽഹമ് ആകുലഃ
അവസാനമില്ലാത്ത കற்பനയുടെ ചെറിയ കിടക്കയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഉണരുന്നില്ല, മഹാമുനിയേ; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദുഃഖവും ആശങ്കയും അനുഭവിക്കുന്നത്.
ക്രോഡീകൃതദൃഢഗ്രന്ഥിതൃഷ്ണാസൂത്രോമ്ഭിതാത്മനാ । വിഹഗോ ജാലകേനേവ ബ്രഹ്മന് ബദ്ധോ ഽസ്മി ചേതസാ
ദൃഢമായി കെട്ടിയ渴യെന്ന നൂലാൽ ഉള്ളിൽ കുരുക്കിയ മനസ്സുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മനേ, ഞാൻ ഒരു പക്ഷി വലയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സതതാമര്ഷധൂമേന ചിന്താജ്വാലാബിലേന ച । വഹ്നിനേവ തൃണം ശുഷ്കം മുനേ ദഗ്ധോ ഽസ്മി ചേതസാ
എപ്പോഴും കോപത്തിന്റെ പുകയും ചിന്തയുടെ തീയും കൊണ്ട്, മഹർഷേ, എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ ഉണക്കു പുല്ലുപോലെ കത്തിച്ചു.
ക്രൂരേണ ജഡതാം യാതസ് തൃഷ്ണാഭാര്യാനുഗാമിനാ । ശവഃ കൌലേയകേനേവ ബ്രഹ്മന് ഭുക്തോ ഽസ്മി ചേതസാ
ക്രൂരമായ തൃശ്യയുടെ പിന്തുടർച്ചയിൽ ഞാൻ മന്ദബുദ്ധിയായിത്തീരുന്നു, ബ്രഹ്മനേ, ശവം കള്ളനായി തിന്നുന്നതുപോലെ എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ മുഴുവനും വിഴുങ്ങി.
തരങ്ഗതരലാസ്ഫാലവൃത്തിനാ ജഡരൂപിണാ । തടവൃക്ഷ ഇവൌഘേന ബ്രഹ്മന് നീതോ ഽസ്മി ചേതസാ
തരംഗങ്ങളാൽ കുലുങ്ങുന്ന, അശാന്തമായ മനസ്സിന്റെ പിടിയിൽ, ബ്രഹ്മനേ, കരയിലേക്കുള്ള വൃക്ഷം ഒഴുക്കിൽ പെട്ടുപോകുന്നതുപോലെ ഞാൻ ഒഴുക്കുപോയിരിക്കുന്നു.
അവാന്തരനിപാതായ ശൂന്യേനാക്രമണായ ച । തൃണം ചണ്ഡാനിലേനേവ ദൂരേ നുന്നോ ഽസ്മി ചേതസാ
ശൂന്യവും അശാന്തവുമായ മനസ്സിന്റെ പിടിയിൽ, കാറ്റ് പുല്ല് ദൂരേയ്ക്ക് തള്ളുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ദൂരേയ്ക്ക് തള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സംസാരജലധേര് അസ്മാന് നിത്യമ് ഉത്തരണോന്മുഖഃ । സേതുനേവ പയഃപൂരോ രോധിതോ ഽസ്മി കുചേതസാ
സംസാരസമുദ്രം കടക്കാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, മലയുടെ തടയാൽ വെള്ളം തടയപ്പെടുന്നതുപോലെ, അശുദ്ധമായ മനസ്സിൽ ഞാൻ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പാതാലാദ് ഗച്ഛതാ പൃഷ്ഠം പൃഷ്ഠാത് പാതാലഗാമിനാ । കൂപകാഷ്ഠം കുദാമ്നേവ വേഷ്ടിതോ ഹ്യ് അസ്മി ചേതസാ
പാതാളത്തിലേക്ക് വീഴുന്നവനെ മറ്റൊന്ന് പിന്നിൽ പിടിച്ചിരുത്തുന്നതുപോലെ, കിണറ്റിലെ മരം കയറാൽ ചുറ്റപ്പെടുന്നതുപോലെ, എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ പൂർണ്ണമായി ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
മിഥ്യൈവ സ്ഫാരരൂപേണ വിചാരവിശരാരുണാ । ബാലോ വേതാലകേനേവ ഗൃഹീതോ ഽസ്മി സ്വചേതസാ
എന്റെ മനസ്സ്, തെറ്റായ ഭ്രമത്തിൽ വളർന്നതും അനന്തമായ ചിന്തകളാൽ മൂർച്ചയുള്ളതുമായത്, ഒരു കുട്ടിയെ ഭൂതം പിടിച്ചുപോലെ എന്നെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
വഹ്നേര് ഉഷ്ണതരശ് ശൈലാദ് അപി കഷ്ടതരക്രമഃ । വജ്രാദ് അപി ദൃഢോ ബ്രഹ്മന് ദുര്നിഗ്രഹമനോഗ്രഹഃ
ബ്രഹ്മനേ, അത് തീയെക്കാൾ ചൂടും, പർവ്വതത്തെക്കാൾ കടുപ്പവും, വജ്രത്തെക്കാൾ കഠിനതയും, അതിനെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
ചേതഃ പതതി കാര്യേഷു വിഹഗശ് ചാമിഷേഷ്വ് ഇവ । ക്ഷണേന വിരതിം യാതി ബാലഃ ക്രീഡനകാദ് ഇവ
മനസ്സ് കാര്യങ്ങളിൽ പക്ഷി ആഹാരത്തിൽ വീഴുന്നതുപോലെ വീഴുന്നു, ഒറ്റ നിമിഷം കൊണ്ട് കുട്ടി കളിപ്പാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നതുപോലെ പിന്മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജഡപ്രകൃതിര് ആലോലോ വിതതാവര്തവൃത്തിമാന് । മനോഽബ്ധിര് ഈഹിതവ്യാലോ ദൂരാന് നയതി താത മാമ്
അച്ഛാ, സ്വഭാവത്തിൽ മന്ദവും ഒരുപാട് ചഞ്ചലവുമായ മനസ്സ്, പാമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ സമുദ്രംപോലെ ചുറ്റിയും തിരിഞ്ഞും നീങ്ങുന്നു, എന്നെ ദൂരെയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
അപ്യ് അബ്ധിപാനാന് മഹതസ് സുമേരൂല്ലങ്ഘനാദ് അപി । അപി വഹ്ന്യശനാത് സാധോ വിഷമശ് ചിത്തനിഗ്രഹഃ
സദ്ഗുരുവേ, വലിയ സമുദ്രം കുടിക്കുന്നതും സുമേരു പർവ്വതം കടക്കുന്നതും തീ കഴിക്കുന്നതും മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെക്കാൾ എളുപ്പമാണ്.
ചിത്തം കാരണമ് അര്ഥാനാം തസ്മിന് സതി ജഗത്ത്രയമ് । തസ്മിന് ക്ഷീണേ ജഗത് ക്ഷീണം തച് ചികിത്സ്യം പ്രയത്നതഃ
എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും കാരണമാണ് മനസ്സ്; അതുണ്ടെങ്കിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്. അതു നശിച്ചാൽ ലോകവും നശിക്കും. അതിനാൽ അതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ പരിചരിക്കണം.
ചിത്താദ് ഇമാനി സുഖദുഃഖശതാനി നൂനമ് അഭ്യാഗതാന്യ് അഗവരാദ് ഇവ കാനനാനി । തസ്മിന് വിവേകവശതസ് തനുതാം പ്രയാതേ മന്യേ മുനേ നിപുണമ് ഏവ ഗലന്തി താനി
ഇവിടെ നൂറുകണക്കിന് സന്തോഷങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, പുഷ്ടമായ മണ്ണിൽ നിന്ന് കാടുകൾ വളരുന്നതുപോലെ. വിവേകത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചാൽ, മഹർഷേ, അവയെല്ലാം ശാന്തമാകുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
സകലഗുണജയാശാ യത്ര ബദ്ധാ മഹദ്ഭിസ് തമ് അരിമ് ഇഹ വിജേതും ചിത്തമ് അഭ്യുത്ഥിതോ ഽഹമ് । വിഗതരതിതയാന്തര് നാഭിനന്ദാമി ലക്ഷ്മീം ജഡമലിനവിശാലാം മേഘമാലാമ് ഇവേന്ദുഃ
സകല ഗുണങ്ങളെ ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം മഹാന്മാരാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മനസ്സെന്ന ശത്രുവിനെ ജയിക്കാൻ ഞാൻ ഇവിടെ എഴുന്നേറ്റിരിക്കുന്നു. ഉള്ളിലെ കലഹം മാറിയപ്പോൾ, അശുദ്ധവും ജഡവുമായ വലിയ ഐശ്വര്യത്തിൽ എനിക്ക് ആനന്ദമില്ല; ആകാശത്തിൽ മേഘക്കൂട്ടം കാണുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെയാണ് അത്.
ഹാര്ദാന്ധകാരശര്വര്യാ തൃഷ്ണയേഹ ദുരന്തയാ । ചരന്തി ചേതനാകാശേ ദോഷകൌശികപങ്ക്തയഃ
ഹൃദയത്തിലെ ഇരുണ്ട രാത്രിയിൽ, അകത്തുള്ള തീരാത്ത തൃഷ്ണ, ചിന്തയുടെ ആകാശത്ത് പിഴവുകളുടെ പക്ഷികൾ പോലെ നിരയായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അന്തര്ദാഹപ്രദായിന്യാ സമൂഢരസമാര്ദവഃ । പങ്ക ആദിത്യദീപ്ത്യേവ ശോഷം നീതോ ഽസ്മി ചിന്തയാ
അകത്തെ ദഹനമായ വേദന പൂർണ്ണമായും പാകമായതുകൊണ്ട്, ഞാൻ ചിന്തകൊണ്ട് ഉണങ്ങിയുപോകുന്നു, കുഴി കനലിൽ ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ.
മമ ചിത്തമഹാരണ്യേ വ്യാമോഹതിമിരാകുലേ । ശൂന്യേ താണ്ഡവിനീ മത്താ ഭൃശമ് ആശാപിശാചികാ
എന്റെ മനസ്സെന്ന വലിയ കാട്ടിൽ, മായയുടെ ഇരുണ്ടതയിൽ, ശൂന്യത്തിൽ ആഗ്രഹം എന്ന ഭൂതം മദത്തിൽ കുഴഞ്ഞ് കഠിനമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
രജോരചിതനീഹാരാ കാഞ്ചനാവചയോജ്ജ്വലാ । നൂനം വികാസമ് ആയാതി ചിന്താ മേ ഽശോകമഞ്ജരീ
രാജസ്സിൽ നിന്നുണ്ടായ മൂടൽമഞ്ഞ് പൊന്നുപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു; എന്റെ ചിന്തകൾ ഇപ്പോൾ അശോകപൂക്കളെപ്പോലെ വിരിയുന്നു.
അലമ് അന്തര് ഭ്രമായൈഷാ തൃഷ്ണാ കവലിതാശയാ । ആയാതാ വിഷമോല്ലാസമ് ഊര്മിര് അമ്ബുനിധാവ് ഇവ
ഇവളെ ഉള്ളിലെ ആശങ്കയ്ക്ക് ഇനി മതിയാകട്ടെ. എല്ലാം വിഴുങ്ങുന്ന ഈ തൃഷ്ണ, വിഷം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ, സമുദ്രത്തിലെ തിരമാലപോലെ ഉയർന്ന് വരുന്നു.
ഉദ്ദാമകല്ലോലരവാ ദേഹാദ്രൌ വഹതീവ മേ । തരങ്ഗിതതരാകാരാ തരത്തൃഷ്ണാതരങ്ഗിണീ
ശക്തമായ തിരകളുടെ ഗംഭീരശബ്ദത്തോടെ, എന്റെ ശരീരപർവ്വതത്തിൽ ഒഴുകുന്നപോലെയാണ് ഈ തൃഷ്ണാനദി. അതിന്റെ തിരകൾ ഒരിക്കലും ശാന്തമാകാതെ, രൂപം മാറി മാറി ഒഴുകുന്നു.
വേഗം സംരോദ്ധുമ് ഉദിതോ വാത്യയേവ ജരത്തൃണമ് । നീതഃ കലുഷയാ ക്വാപി ധിയായം ചിത്തചാതകഃ
അതിന്റെ ശക്തിയെ ഞാൻ തടയാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ആൾക്കാറ്റിൽ ഉണങ്ങിയ പുല്ലുപോലെയാണ് അവസ്ഥ. എന്റെ മനസ്സ്, ചാതകപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ, മലിനമായ ചിന്തകളാൽ എവിടെയോ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
യാം യാമ് അഹമ് അധീതാസ്ഥാമ് ആശ്രയാമി ഗുണശ്രിയമ് । താം താം കൃന്തതി മേ തൃഷ്ണാ തന്ത്രീമ് ഇവ കുമൂഷികാ
ഏത് നല്ല ഗുണം ഞാൻ സ്വീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും, ഈ തൃഷ്ണ അതിനെ വെട്ടിക്കളയുന്നു, കുരുവി വീണയുടെ തന്തി കടിച്ചുതുറക്കുന്നതുപോലെ.