തത് പദം പരമം വിദ്ധി നാശോത്പാദവിവര്ജിതമ് । സ്വകം കചതി ചാഭാതം ശാന്തമ് ആദ്യമ് അനാമയമ്
നശ്വരതയും ഉത്ഭവവും ഇല്ലാത്ത പരമാവസ്ഥയെ നീ അറിയുക. അതു സ്വയം നിലകൊള്ളുന്ന, പ്രകടമാകാത്ത, ശാന്തമായ, ആദിമമായ, ദുഃഖരഹിതമായ അവസ്ഥയാണു.
കില മണ്ഡപഗേഹാന്തസ് സ്വസ്വഭാവോദിതാത്മനി । വിഹരന്തി ജനാസ് തത്ര സ്വഗൃഹേ സംവ്യവസ്ഥയാ
ഒരു മണ്ഡപത്തിന്റെ അകത്തുള്ള വീടുകളിൽ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആത്മാവിൽ വസിക്കുന്നു. അവിടെ, തങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ, അവരവരുടെ രീതിയിൽ അവർ നിലകൊള്ളുന്നു.
ന ജഗത് തത്ര നോ സര്ഗഃ കശ്ചിത് തൈര് അനുഭൂയതേ । തേനാഹം ജഗദ് ആകാശമ് അജമ് ഇത്യ് ഏവ വച്മി തേ
അവിടെ ലോകമോ സൃഷ്ടിയോ ഒന്നുമില്ല; അവർക്കു അതൊന്നും അനുഭവപ്പെടുന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നത് ഈ ലോകം ആകാശംപോലെയാണ്, ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്തത്.
സര്വം ശൂന്യാത്മവിജ്ഞാനം മേര്വാദിഗിരിജാലകമ് । നേദം കുഡ്യമയം കിഞ്ചിദ് യഥാ സ്വപ്നേ മഹാപുരമ്
എല്ലാം ശൂന്യതയുടെ സ്വഭാവമുള്ള ചൈതന്യമാണ്; മേരു മുതലായ പർവ്വതനിരകൾ മതിൽപണിയല്ല, സ്വപ്നത്തിലെ വലിയ നഗരം മതിലുകളിൽ നിന്നല്ലെന്നതുപോലെ.
ദേശേ പ്രാദേശമാത്രേ ഽപി ഗിരിജാലമയാന്യ് അപി । വജ്രസാരാണി ഖാന്യ് ഏവ സമ്ഭവന്ത്യ് അണുകേ ഽണുകേ
ഒരു വിരൽവലിപ്പുള്ള ഇടത്തിലും പർവ്വതങ്ങൾ പോലുള്ള വസ്തുക്കൾ വജ്രംപോലെയുള്ളവയെന്നു കരുതിയാലും, ഓരോ സൂക്ഷ്മഅണുവിലും ശൂന്യരൂപത്തിൽ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നു.
കദലീപല്ലവാപീഡസന്നിവേശേന ഭൂരിശഃ । ത്രിജഗച് ചിദണാവ് അന്തര് അസ്തി സ്വപ്നപുരം യഥാ
വാഴക്കൊമ്പിന്റെ ഇലപാളികൾ ഒന്നിനകത്ത് ഒന്നു ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ഓരോ ചൈതന്യഅണുവിനകത്തും ഒരു സ്വപ്നനഗരം നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്യാപ്യ് അന്തര് വിഭാഗേന ക്രമാദ് ഏകൈകശോ ജഗത് । തേഷാം യസ്മിഞ് ജഗത്യ് ഏവ പദ്മോ രാജാ ശവസ് സ്ഥിതഃ
അതിനകത്തും വീണ്ടും വിഭജിച്ച് ഓരോ ലോകവും ഒറ്റയൊറ്റയായി ക്രമമായി ഉദിക്കുന്നു. അവയിൽ ഒരു ലോകത്തിൽ രാജാവായ പത്മൻ മരിച്ചവനായി കിടക്കുന്നു.
ലീലാ തവ സപത്നീ തം പ്രാപ്താ പൂര്വതരം ശുഭേ । യദൈവ മൂര്ഛാമ് ആയാതാ ലീലേയം പുരതസ് തവ । തദൈവ ഭര്തുഃ പദ്മസ്യ ശവസ്യ നികടേ സ്ഥിതാ
ശുഭേ, നിന്റെ സഹപത്നിയായ ലീല അവിടെ നിന്നേക്കാൾ മുമ്പേ എത്തി. നീയെന്ന ലീല ബോധം വിട്ടു വീണ അതേ സമയത്ത്, അവൾ തന്റെ ഭർത്താവായ പത്മന്റെ ശവത്തിനരികിൽ നിന്നു.
കഥമ് ഏഷാ ഗതാ ദേവി സമ്പന്നാ തത്ര ദേഹിനീ । കഥം കഥം വാ തത്പത്നീഭാവമ് ആപ്തവതീ സ്ഥിതാ
ദേവി, അവൾ എങ്ങനെ അവിടെ എത്തി, അവിടെ ശരീരധാരി ആയി? അവൾ എങ്ങനെ അവന്റെ ഭാര്യയായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തി, അതിൽ നിലകൊണ്ടു?
തേ വാസ്യാ വദ കിം രൂപം പശ്യന്ത്യ് അഥ വദന്തി കിമ് । തദ്ഗേഹവരവാസ്തവ്യാസ് സമാസേനേതി മേ വദ
അവിടെ താമസിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് അവൾ എങ്ങനെയാണ് തോന്നുന്നത്, അവർ എന്താണ് പറയുന്നത് എന്ന് പറയൂ. ആ വീട്ടിലെ പ്രധാനവാസികൾ ആരൊക്കെയാണെന്ന് സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞുതരൂ.
ശൃണു സര്വം സമാസേന യഥാദൃഷ്ടം വദാമി തേ । ലീലേ ലീലാസ്വവൃത്താന്തമ് അന്തദം ദൃശ്യദുര്ദൃശാമ്
എല്ലാം ഞാൻ ചുരുക്കം പറഞ്ഞ് പറയാം, ഞാൻ നേരിൽ കണ്ടതുപോലെയാണ് പറയുന്നത്. ലീലയുടെ കളിയുടെ കഥ, കാണുന്നതും കാണാത്തതുമായതിന്റെ അറിവിൽ അവസാനിക്കുന്നതാണിത്.
പദ്മ ഏവ സ ഭര്തൈഷ ഭ്രാന്തിം താവത് തതാമ് ഇമാമ് । ഇത്ഥം ജഗന്മയീം സ്വസ്മിന്ന് ഏവ സദ്മനി പശ്യതി
പൂവിന്റെ കുളംപോലെയാണ് അവൻ ഈ മായയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത്; അങ്ങനെ, ലോകം മുഴുവൻ തന്റെ ഉള്ളിലാണെന്ന് അവൻ തന്റെ വീട്ടിൽ തന്നെ കാണുന്നു.
ഭ്രാന്തിയുദ്ധമ് ഇദം യുദ്ധമ് ഇമേ ഭ്രാന്തിജനാ ജനാഃ । ഭ്രാന്ത്യൈവാസ്തീഹ മരണമ് ഏഷ ചൈവ ഭ്രമാത്മകഃ
ഈ യുദ്ധം മായയുടേതാണ്; ഇവിടെയുള്ളവർ എല്ലാവരും മായയിൽ നിന്നുള്ളവരാണ്; മരണവും മായയാൽ മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; എല്ലാം മായയാണ്.
ഭ്രമക്രമേണാനേനൈവ ലീലാസ്യ ദയിതാ സ്ഥിതാ । ത്വം ചൈഷാ ച വരാരോഹേ സ്വപ്നമാത്രാ വരാങ്ഗനേ
ഈ ഭ്രമയുടെ ക്രമത്തിലൂടെയാണ് ലീലയുടെ പ്രിയൻ നിലകൊള്ളുന്നത്; നീയും അവളും, സുന്ദരിയായവളേ, സ്വപ്നം മാത്രമാണ്, മനോഹരാംഗിയായവളേ.
തഥാ ഭവത്യോര് ഭര്തൈഷ തഥൈവാഹമ് അപി സ്വയമ് । ജഗച്ഛോഭൈവ സംസാരേ ദൃശ്യസേ തദ് ഇഹോച്യതേ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, നിങ്ങളിരുവർക്കും ഈ ഭർത്താവും, ഞാനും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നതുപോലെയാണ്. ലോകത്തിന്റെ ഭംഗി ഈ സംസാരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഇവിടെ ഇങ്ങനെ പറയുന്നത്.
ഏതദ് ഏവ പരിജ്ഞാതം ദൃശ്യശബ്ദാര്ഥമ് ഉജ്ഝതി । ഏവമ് ഏഷാ ത്വമ് ഏവം ച സമ്പന്നൈവമ് അസൌ നൃപഃ
ഇതൊക്കെയാണ് ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്; 'കാണപ്പെടുന്നു' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഇവിടെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. അവളും നീയും ഒരുപോലെയാണ്, രാജാവും അതുപോലെ തന്നെ സമ്പന്നനാണ്.
അഹം ചാത്മനി സത്യത്വഗതാസ് സര്വതയാത്മനഃ । ഇമേ വയമ് ഇഹാന്യോഽന്യം സമ്പന്നാസ് സ്വോദിതാ ഇവ
ഞാനും ആത്മാവിന്റെ സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, എല്ലാരുടെയും ആത്മാവാണ്. ഇവിടെ നമ്മൾ പരസ്പരം സമ്പന്നരായി, സ്വയം ഉദിച്ചവരുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്ഥം സര്വാത്മകതയാ മഹാചിദ്ഘനസംസ്ഥിതേഃ । ഏവമ് ഏഷാ സ്ഥിതാ രാജ്ഞീ ഹാരിഹാസവിലാസിനീ
ഇങ്ങനെ, എല്ലാറ്റിന്റെയും സാരമായ മഹത്തായ ചൈതന്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, ആ രാജ്ഞി ആകർഷകമായ ചിരിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്നവളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ലീലാവിലോലനയനാ നവയൌവനശാലിനീ । പേശലാചാരമധുരാ മധുരോദാരഭാഷിണീ
ലീലാപരമായ കണ്ണുകളുമായി, പുതുമയുള്ള യൗവനം നിറഞ്ഞു, പെരുമാറ്റത്തിൽ സുന്ദരിയും, സംസാരത്തിൽ മാധുര്യവും ഉന്നതതയും നിറഞ്ഞവളാണ് അവൾ.
കോകിലസ്വരസങ്കാശാ മദമന്മഥമന്ഥരാ । അസിതോത്പലപത്ത്രാക്ഷീ വൃത്തപീനാപയോധരാ
അവളുടെ ശബ്ദം കുയിലിന്റെ പാട്ടുപോലെയാണ്, പ്രണയത്തിന്റെ മദത്തിൽ മന്ദമായി നടന്നു, കറുത്ത താമരയുടെ ഇലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, വൃത്തമായ നിറഞ്ഞ വക്ഷസ്സുമാണ് അവൾക്കു.
കാന്തകാഞ്ചനഗൌരാങ്ഗീ പക്വബിമ്ബഫലാധരാ । ത്വത്സങ്കല്പാത്മകസ്യൈഷാ യഥാ ഭര്തുര് മനഃകലാ
സുന്ദരവും പൊന്നുപോലും ആയ അവളുടെ ശരീരം, പക്വമായ ബിംബഫലത്തിന്റെ നിറമുള്ള അധരങ്ങൾ, നിന്റെ ചിന്തയിൽ നിന്നാണ് അവൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സിലുള്ള പ്രതിബിംബംപോലെ.
തദാ ത്വത്സദൃശാകാരാ സ്ഥിതൈഷാ ചിച്ചമത്കൃതൌ । ത്വദ്ഭര്തൃമരണേ ക്ഷിപ്രം സമനന്തരമ് ഏവ ഹി
അപ്പോൾ, നിന്നെപ്പോലെയുള്ള രൂപം സ്വീകരിച്ച് അവൾ അത്ഭുതത്തോടെ അവബോധത്തിൽ നില്ക്കുന്നു; ഭർത്താവ് മരിച്ച ഉടൻ തന്നെ അവളും ഉടൻ മരിച്ചു.
ത്വദ്ഭര്തൈഷാ പുരോ ദൃഷ്ടാ ത്വത്സങ്കല്പാത്മനാണുനാ । യദാധിഭൌതികം ഭാവം ചേതോ ഽനുഭവതി സ്വയമ്
നിന്റെ ഭർത്താവിനെക്കാൾ മുൻപേ അവളെ കണ്ടു. ആ ഭർത്താവ് നിന്റെ ചിന്തയുടെ ഒരു സൂക്ഷ്മ അംശമായിരുന്നു. മനസ്സ് അനുഭവിക്കുന്ന ഭൗതിക വസ്തുക്കൾ എല്ലാം മനസ്സ് തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു.
വേത്ത്യ് അസന്മയമ് ഏവാത ആതിവാഹികകല്പനമ് । യദാധിഭൌതികം ഭാവം വേത്ത്യ് ഏതം തു ന സന്മയമ്
മനസ്സ് അറിയുന്നു, ഇതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, അതു മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മാത്രമാണ്. മനസ്സ് കാണുന്ന ഭൗതിക വസ്തുക്കൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമല്ലെന്ന് മനസ്സ് തന്നെ അറിയുന്നു.
ആതിവാഹികസങ്കല്പസ് തദാ സോ ഽന്യസ്യ ജായതേ । അതോ മരണസംവിത്ത്യാ പുനര്ജന്മമയേ ഭ്രമേ
അങ്ങിനെയുള്ള മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മറ്റൊരാളിൽ ഉദിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് മരണബോധം മൂലം വീണ്ടും ജന്മഭ്രമ ഉണ്ടാകുന്നത്.
ത്വം ഹി സംവിദിതാനേന ത്വയാവഗത ഏഷ സഃ । ഇത്ഥം ത്വാം ദൃഷ്ടവാന് ഏഷ ദൃഷ്ടശ് ചൈഷ ത്വയേതി ച
നീ തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ അറിവുകാരൻ, നിനക്കാണ് ഇതെല്ലാം മനസ്സിലായത്. അങ്ങനെ അവൻ നിന്നെ കണ്ടു, നീയും അവനെ കണ്ടു.
ത്വമ് അസ്യാത്മനി സംപന്നാ സര്വഗത്വാച് ചിദാത്മനഃ । ബ്രഹ്മ സര്വഗതം യസ്മാദ് യഥാ യത്ര യദോദിതമ്
നീ ഈ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നു, കാരണം ബോധം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മം എല്ലായിടത്തുമുണ്ട്, അതിനാൽ എവിടെയും എങ്ങനെ എന്ത് ഉദയം വരുമോ അതെല്ലാം അതാണ്.
ഭവത്യ് ആശു തഥാ തത്ര തത് സ്വശക്ത്യൈവ പശ്യതി । സര്വത്ര സര്വശക്തിത്വാദ് യത്ര യാം ശക്തിമ് ഉന്നയന്
അവിടെ അതു വേഗത്തിൽ അങ്ങനെ തന്നെ സംഭവിക്കുന്നു; അതിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ അതു അങ്ങനെ കാണുന്നു. എല്ലായിടത്തും എല്ലാശക്തിയും ഉള്ളതിനാൽ, അതു എവിടെയും ഏത് ശക്തി ഉണർത്തിയാലും അതു പ്രകടമാക്കുന്നു.
ആസ്തേ തത്ര തഥാ ഭാതി തീവ്രസംവേഗഹേതുതഃ । മൃതിമോഹക്ഷണേനൈവ തദ് ഏതൌ ദമ്പതീ സ്ഥിതൌ
അത് അവിടെ നിലകൊണ്ട് അങ്ങനെ പ്രകാശിക്കുന്നു, ശക്തമായ ഉദ്ദേശശക്തിയുടെ ഫലമായി. മരണവും മായയും സംഭവിക്കുന്ന അതേ നിമിഷത്തിൽ ആ ദമ്പതികൾ അവിടെ തന്നെ തുടരുന്നു.
തദൈവാഭ്യാമ് ഇദം ബുദ്ധം പ്രതിഭാസവശാദ് ധൃദി । ആവയോഃ പിതരാവ് ഏതാവ് ഇമേ ചൈവാപി മാതരൌ
അപ്പോൾ ഇരുവർക്കും ഈ ബോധം മനസ്സിൽ ഉദിച്ചു, പ്രത്യക്ഷതയുടെ ശക്തിയാൽ: 'ഇവരാണ് ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർ, ഇവരും ഞങ്ങളുടെ മാതാക്കൾ തന്നെയാണ്.'