ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സാ തദാലോക്യ ഭര്തൃഭാവഭയാതുരാ । ലതാ പരശുകൃത്തേവ മൂര്ഛിതാ പതിതാ ഭുവി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ ദൃശ്യങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ ഭർത്താവിന് എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന ഭയത്തിൽ അവൾ, കത്തിയാൽ മുറിച്ചെടുത്ത ലതപോലെ, ബോധംകെട്ട് നിലത്തുവീണു.
വിദൂരഥോ ഽപി നിര്ജാനുഃ പ്രഹരന്ന് ഏവ വിദ്വിഷി । പപാത സ്യന്ദനേ ഽപ്യ് ആശു ഛിന്നമൂല ഇവ ദ്രുമഃ
വിദൂരഥനും, മുട്ടുകൾ വെട്ടിക്കളഞ്ഞിട്ടും ശത്രുവിനെ അടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, വേരുമുറിഞ്ഞ മരമുപോലെ, വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ വീണു.
പതന്ന് ഏവൈഷ സൂതേന രഥേനൈവാപവാഹിതഃ । യദാ തദാഹതിം തസ്യ കണ്ഠേ ഽദാത് സിന്ധുര് ഉദ്ധതഃ
അവൻ വീഴുന്ന സമയത്ത്, സാരഥി രഥത്തിൽ അവനെ കൊണ്ടുപോയി; അപ്പോൾ അത്യുജ്ജ്വലമായ കുതിര അവന്റെ കഴുത്തിൽ അടിച്ചു.
അര്ധവിച്ഛിന്നകണ്ഠോ ഽസാവ് അനുയാതോ ഽഥ സിന്ധുനാ । സ്യന്ദനേനാവിശത് സദ്മ പദ്മമ് ഏവേന്ദിരാ യഥാ
കഴുത്ത് പകുതി മുറിഞ്ഞ അവനെ കുതിര പിന്തുടർന്നു; പിന്നെ രഥത്തിൽ കയറി അവൻ രാജധാനിയിൽ പ്രവേശിച്ചു, എങ്ങനെ ലക്ഷ്മി താമരയിൽ കയറുന്നുവോ അതുപോലെ.
സരസ്വതീപ്രഭാവാഢ്യം തത് പ്രവേഷ്ടുമ് അസൌ ഗൃഹമ് । നാശകന് മഷകോ മത്തോ മഹാജ്വാലാന്തരം യഥാ
സരസ്വതിയുടെ ശക്തി നിറഞ്ഞ ആ വീട്ടിൽ അവൻ കയറാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; വലിയ തീക്കുള്ളിൽ കടക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു പുഴുവുപോലെ, മദത്തിൽ മയങ്ങിയ അവൻ അകത്തു കടക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.
ഖഡ്ഗാവകൃത്തഗലഗര്തഗലത്സവാതരക്തച്ഛടാച്ഛുരിതവസ്ത്രതനുത്രഗാത്രമ് । തത്യാജ തം ഭഗവതീമ് അഭിതോ ഗൃഹാന്തസ് സൂതഃ പ്രവിശ്യ മൃതിതല്പതലേ ഗതാരിമ്
വാളുകൊണ്ട് മുറിഞ്ഞ കഴുത്തിൽ നിന്നു രക്തം ചോരുന്ന, വസ്ത്രങ്ങൾ ചുവപ്പിൽ മങ്ങിയ, ക്ഷീണിച്ച ശരീരമുള്ള അവനെ സാരഥി ദേവിയുടെ സമീപത്ത് വിട്ടു; പിന്നെ വീട്ടിൽ കയറി ശത്രുവിനെ വിട്ട് മരണപ്പടക്കത്തിൽ കിടന്നു.
ഹതോ രാജാ ഹതോ രാജാ പ്രതിരാജേന സംയുഗേ । ഇതി ശബ്ദേ സമുദ്ഭൂതേ രാഷ്ട്രമ് ആസീദ് ഭയാകുലമ്
പോരിൽ എതിരാളി രാജാവിന്റെ കൈയിൽ രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടു, കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നു ആരവം ഉയർന്നപ്പോൾ, രാജ്യത്തെല്ലാം ഭയത്തിൽ ആകുലമായി.
ഭാണ്ഡോപസ്കരഭാരാഢ്യവിദ്രവത്സകലപ്രജമ് । സാക്രന്ദാര്തകലത്രാഢ്യദ്രവന്നാഗരം ദുര്ഗമമ്
വസ്തുക്കളും ഉപകരണങ്ങളും ചുമന്ന് ജനങ്ങൾ ഒക്കെയും ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങി; വിലപിക്കുന്ന ഭാര്യമാരാൽ നിറഞ്ഞ നഗരം മുഴുവൻ ഭീതിയിൽ കിതച്ചു.
പലായമാനസാക്രന്ദമാര്ഗാഹൃതവധൂഗണമ് । അന്യോഽന്യലുണ്ഠനവ്യഗ്രലോകലഗ്നമഹാഹവമ്
ജനങ്ങൾ ഓടിപ്പോവുമ്പോൾ വഴികൾ മുഴുവൻ കരച്ചിലോടെ നിറഞ്ഞു, സ്ത്രീകളെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നവർ ഉണ്ടായി, പരസ്പരം കൊള്ളയടിക്കുന്നവരാൽ മഹാസമരം നടന്നു.
പരരാഷ്ട്രജനാനീകതാണ്ഡവോല്ലാസനാരവമ് । നിരധിഷ്ഠിതമാതങ്ഗഹയചാരപതജ്ജനമ്
വേറേതര രാജ്യത്തിലെ സൈനികർ ജയത്തിൽ ആഹ്ലാദിച്ച് നൃത്തം ചെയ്തു, ആ നഗരത്തിൽ ഇനി ഭരണാധികാരികളും ആനകളും കുതിരകളും ചാരന്മാരും ദൂതന്മാരും ആരും ശേഷിച്ചില്ല.
കവാടപാടനോഡ്ഡീനകോശോത്ഥാരവഘര്ഘരമ് । ലുണ്ഠിതാസങ്ഖ്യകൌശേയപ്രാവൃതാരിഭടോദ്ഭടമ്
കവാടങ്ങൾ തുറക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദവും, ധനസഞ്ചികൾ തുറക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഗർജ്ജനവും, അനവധി കവർച്ച ചെയ്ത പഞ്ഞി വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച ശത്രുസൈനികരുടെ കലഹവും എല്ലാം ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങുന്നു.
ക്ഷുരികോത്പാടിതാര്ദ്രാന്ത്രമൃതരാജഗൃഹാങ്ഗനമ് । രാജാന്തഃപുരവിശ്രാന്തചണ്ഡാലശ്വപചോത്കരമ്
കത്തിയാൽ കീറപ്പെട്ട മരിച്ചവരുടെ ആന്ത്രങ്ങൾ രാജമഹലിന്റെ അങ്കണത്തിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; രാജകുടുംബത്തിന്റെ അകത്തളങ്ങളിൽ ചണ്ഡാളരും നായ്ഭോജികളും മരിച്ചുകിടക്കുന്നു.
ഗൃഹാപഹൃതഭോജ്യാന്നഭോജനോന്മുഖപാമരമ് । സഹേമഭാരചൌരൌഘപാദാഹതരുദച്ഛിശു
വീടുകളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണം കവർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് പൊതുജനങ്ങൾ വിശപ്പോടെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; പൊന്നുപകരം കവർച്ചക്കാർ കാൽകൊണ്ടു തല്ലിയതുകൊണ്ട് കുഞ്ഞുങ്ങൾ നിലത്ത് വീണ് കിടക്കുന്നു.
അപൂര്വതരുണാക്രാന്തകേശാന്തഃപുരികാങ്ഗനമ് । ചൌരഹസ്തച്യുതാനര്ഘരത്നദന്തുരമാര്ഗദിക്
അപരിചിതർ ആക്രമിച്ചതിനാൽ യുവതികളുടെ മുടി അകത്തളങ്ങളിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; കവർച്ചക്കാർ ഓടുമ്പോൾ അവരുടെ കൈയിൽ നിന്ന് വീണ അമൂല്യരത്നങ്ങൾ വഴികളിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
ഹയേഭരഥസങ്ഘട്ടവ്യഗ്രസാമന്തമണ്ഡലമ് । അഭിഷേകോദ്യമാദേശപരമന്ത്രിപുരസ്സരമ്
കുതിരകളും രഥങ്ങളും തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിച്ചുകൊണ്ടു, അടിയന്തരമായി ചുറ്റുമുള്ള സാമന്തന്മാർ അക്രമത്തിലായപ്പോൾ, രാജാഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ പ്രധാന മന്ത്രിമാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
രാജധാനീവിനിര്മാണസാനുസ്ഥസ്ഥപതീശ്വരമ് । കൂപവാതായനശ്വഭ്രനിപതദ്രാജവല്ലഭമ്
രാജധാനി പണിയാൻ കുന്നിൻ ചാരുകളിൽ പ്രധാന ശില്പികളും, കിണറുകളിൽ, ജനാലകളിൽ, മാളികകളിൽ നിന്ന് രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരും വീണുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
ജയശബ്ദശതോദ്ഘോഷസിന്ധുരാജന്യനിര്ഭരമ് । അസങ്ഖ്യനിജരാജൌഘവൃതസിന്ധുകൃതസ്ഥിതിമ്
നൂറുകണക്കിന് ജയഘോഷങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്ന നഗരത്തിൽ, അനേകം സൈനികർ നിറഞ്ഞു, അന്യാന്യ രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റി, സമുദ്രംപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഗ്രാമാന്തരസമാക്രാന്തവിദ്രവദ്രാജവല്ലഭമ് । മണ്ഡലാന്തരസഞ്ജാതനഗരഗ്രാമലുണ്ഠനമ്
ഗ്രാമങ്ങൾ കീഴടക്കപ്പെടുമ്പോൾ രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ ഓടിപ്പോവുകയും, അടുത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും കൊള്ളയടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
അനന്തചൌര്യമൌഖര്യരുദ്ധമാര്ഗഗമാഗമമ് । മഹാനുഭാവവൈധുര്യസനീഹാരദിനാതപമ്
അവിടെയുള്ള വഴികൾ അനന്തമായ കള്ളത്തിലും കഠിനമായ വാക്കുകളിലും അടഞ്ഞുപോയിരുന്നു. അതോടൊപ്പം മഹത്തായ ശക്തന്മാരുടെ സാന്നിധ്യം, വെളിച്ചം പകർന്ന രത്നങ്ങളുപോലെ, പകൽവെയിലിനെ കൂടി കഠിനമാക്കി.
മൃതബന്ധുജനാക്രന്ദൈര് ശ്രുതതൂര്യരവൈര് അപി । ഹയേഭരഥശബ്ദൈശ് ച പിണ്ഡഗ്രാഹ്യഘനധ്വനി
അവിടെ മരിച്ച ബന്ധുക്കളെ ഓർത്ത് ആരവിക്കുന്നവരുടെ കരയലും, സംഗീതോപകരണങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, കുതിരകളും ആനകളും ഉണ്ടാക്കുന്ന കനത്ത, വ്യക്തമല്ലാത്ത ഗൗരവമുള്ള ശബ്ദവും എല്ലാം ചേർന്ന് കേൾക്കപ്പെട്ടു.
സിന്ധുദേവോ ജയത്യ് ഏകച്ഛത്ത്രഭൂമണ്ഡലാധിപഃ । ഇത്യ് അനന്തരമ് ആരേമുര് ഭേര്യഃ പ്രതിപുരം തദാ
അപ്പോൾ ഓരോ നഗരത്തിലും, 'സിന്ധുദേവന് ജയം! ഏകഛത്രഭൂമിയിലെ രാജാവിന് ജയമാകട്ടെ!' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് വലിയ മൃദംഗങ്ങൾ മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി.
രാജധാനീം വിവേശാഥ സിന്ധുര് ഉദ്ധതകന്ധരഃ । പ്രജാസ് സ്രഷ്ടും യുഗസ്യാന്തേ മനുര് ജഗദ് ഇവാപരഃ
ഉന്നതമായ കഴുത്തോടെ സിന്ധു രാജാവ് രാജധാനിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഒരു യുഗത്തിന്റെ അവസാനം ലോകത്തിന് പുതിയ ജനങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ മനു വന്നതുപോലെ, അവൻ അവിടെക്കെത്തി.
പ്രവൃത്താ ദശദിഗ്ഭ്യോ ഽഥ പ്രവേഷ്ടും സൈന്ധവം പുരമ് । നരാഃ കരിഹയാഗാരൈ രത്നപൂരാ ഇവാമ്ഭുധിമ്
പിന്നീട് പത്ത് ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള ആളുകൾ സൈന്ധവ നഗരത്തിലേക്ക് ഒഴുകി വന്നു, ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ കിടക്കകളിൽ നിന്ന് സമുദ്രത്തിലേക്ക് രത്നങ്ങൾ ഒഴുകിയെത്തുന്നതുപോലെ.
നിബന്ധനാനി ചിഹ്നാനി ശാസനാനി ദിശാം പ്രതി । ക്ഷണം നിവേശയാമ് ആസുര് മണ്ഡലം പ്രതി മന്ത്രിണഃ
ഒരു നിമിഷം മാത്രം മന്ത്രിമാർ ഓരോ പ്രദേശത്തിനും മുഴുവൻ രാജ്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള നിയമങ്ങളും അടയാളങ്ങളും ഉത്തരവുകളും സ്ഥാപിച്ചു.
ഉദഭൂദ് അചിരേണൈവ ദേശേ ദേശേ പുരേ പുരേ । ജീവിതേ മരണേ മാനേ നിയമോ യമതോ യഥാ
വളരെ വേഗത്തിൽ, ഓരോ ദേശത്തും നഗരത്തിലും, ജീവനും മരണത്തിലും, മാനവും അപമാനത്തിലും, യമന്റെ നിയന്ത്രണംപോലെ കർശനമായ ക്രമം നിലനിന്നു.
അഥ ശേമുര് നിമേഷേണ ദേശോപപ്ലവവിഭ്രമാഃ । പ്രശാന്തോത്പാതപവനാഃ പദാര്ഥാവൃത്തയോ യഥാ
അപ്പോൾ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ ദേശത്തിലെ കലഹങ്ങളും ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളും ശമിച്ചു, ദുരന്തങ്ങളുടെ കാറ്റുകൾ തണുത്തു, എല്ലാം സ്വാഭാവികമായ നിലയിലേക്ക് തിരിച്ചു.
സൌമ്യതാമ് ആജഗാമാശു ദേശോ ദശദിഗന്വിതഃ । ക്ഷീരോദഃ ക്ഷുഭിതാവര്തോ ദ്രാഗ് ഇവോദ്വൃത്തമന്ദരഃ
പത്ത് ദിക്കുകളും അലങ്കരിച്ച ആ പ്രദേശം ഉടനടി ശാന്തമായി മാറി. മന്ദരപർവ്വതം ഉയർത്തിയശേഷം ക്ഷീരസമുദ്രം എങ്ങനെ ശാന്തമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ.
വവുര് അലകചയാന് വിലോലയന്തോ മുഖകമലാലിമുഖാനി സൈന്ധവീനാമ് । ജലലവവലനാകുലാസ് സമീരാ അശിവഗുണാ ഇവ സര്വതഃ ക്ഷണേന
സിന്ധു സ്ത്രീകളുടെ മുഖം കമലപുഷ്പംപോലെ ആണല്ലോ, അവളുടെ മുടിയണികൾ കാറ്റ് ഇളക്കി, മുഖങ്ങൾ അലസിപ്പിച്ചു. ജലബിന്ദുക്കൾ നിറഞ്ഞ കാറ്റ് എല്ലായിടത്തും ഒരുപോലെ വീശി, അശുഭമായ സ്വഭാവംപോലും അതിൽ തോന്നി.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ ലീലാ സമുവാച സരസ്വതീമ് । ശ്വാസാവശേഷമ് ആലോക്യ പൂര്വം ഭര്താരമ് അഗ്രഗമ്
അപ്പോഴാണ് ലീലാ, ഭർത്താവിനെ ശ്വാസം മാത്രം ബാക്കിയുള്ള അവസ്ഥയിൽ കണ്ട ശേഷം, സരസ്വതിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.
പ്രവൃത്തോ ദേഹമ് ഉത്സ്രഷ്ടും മദ്ഭര്തായമ് ഇഹാമ്ബികേ । സ്ഥിതാ ച മൃതകല്പേയം ലീലാ നിസ്സ്പന്ദഗാത്രികാ
അംബികേ, എന്റെ ഭർത്താവ് ഇപ്പോൾ ഈ ശരീരം വിട്ടുപോകാൻ തയ്യാറാവുകയാണ്. ഈ ലീലയും, ജീവൻ ഇല്ലാത്തവളെപ്പോലെ, ശരീരം ചലനമില്ലാതെ നില്ക്കുന്നു.