പുത്രദാരകലത്രാണി തന്ത്രം മന്ത്രവിവര്ജിതമ് । പ്രസാരിതമ് അനേനേഹ ദുരഹങ്കാരവൈരിണാ
മക്കളും ഭാര്യകളും കുടുംബവും—all ഇവിടെയൊക്കെ ഈ ദുർജ്ജയമായ അഹങ്കാരശത്രുവിന്റെ കപടവലയമായി, യഥാർത്ഥമായ ഉദ്ദേശമോ ശക്തിയോ ഇല്ലാതെ, വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രമാര്ജിതേ ഽഹമ് ഇത്യ് അസ്മിന് പദേ സ്വയമ് അഖിദ്യതാ । പ്രമാര്ജിതാ ഭവന്ത്യ് ഏവ സര്വ ഏവ ദുരാധയഃ
എനിക്ക് എന്ന ഭാവം പൂർണ്ണമായും മായ്ച്ചുകളഞ്ഞാൽ, അതിനൊപ്പം തന്നെ എല്ലാ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളും ശരിക്കും ഇല്ലാതാകും.
അഹമ് ഇത്യ് അമ്ബുദേ ശാന്തേ ശനൈസ് സുശമശാലിനി । മനോമനനസമ്മോഹമിഹികാ ക്വാപി ഗച്ഛതി
എനിക്ക് എന്ന സമുദ്രം ശാന്തവും നിർമലവുമായാൽ, മനസ്സിനെ മൂടുന്ന ആശയക്കുഴപ്പം മഞ്ഞുപോലെ പതിയെ അകറ്റിപ്പോകും.
നിരഹങ്കാരവൃത്തേര് മേ മൌര്ഖ്യാച് ഛോകേന സീദതഃ । യത് കിഞ്ചിദ് ഉചിതം ബ്രഹ്മംസ് തദ് ആഖ്യാതുമ് ഇഹാര്ഹസി
അഹങ്കാരമില്ലാതെ, എന്നാൽ അജ്ഞാനത്തിലും ദുഃഖത്തിലും വലയുന്ന എന്നെ, മഹർഷേ, യോജിച്ചതെന്താണോ അത് ദയവായി പറയണമേ.
സര്വാപദാം നിലയമ് അധ്രുവമ് അന്തരസ്ഥമ് ഉന്മുക്തമ് ഉത്തമഗുണേന ന സംശ്രയാമി । യത്നാദ് അഹങ്കൃതിപദം പരിതോ ഽതിദുഃഖം ശേഷേണ മാം സമനുശാധി മഹാനുഭാവ
എല്ലാ ദുർഘടങ്ങളുടെ ആന്തരികമായ, സ്ഥിരതയില്ലാത്ത ആ ശരണത്തിൽ ഞാൻ ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; മഹാനുഭാവാ, ഈ അത്യന്തം ദു:ഖകരമായ അഹങ്കാരാവസ്ഥയിൽ കഴിയുന്ന എന്നെ ദയവായി ശരിയായി ഉപദേശിക്കണമേ.
ദോഷൈര് ജര്ജരതാം യാതം സത്കാര്യാദ് ആര്യസേവിതാത് । വാതാത്തപിഞ്ഛലവവച് ചേതശ് ചലതി ചഞ്ചലമ്
പിഴവുകൾകൊണ്ട് ക്ഷയിച്ച മനസ്സ്, നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടും, സദാചാരികൾ ആദരിച്ചിട്ടും, കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഇലയുപോലെ എപ്പോഴും അസ്ഥിരവും ചഞ്ചലവുമാണ്.
ഇതശ് ചേതശ് ച സുവ്യഗ്രം വ്യര്ഥമ് ഏവാഭിധാവതി । ദൂരാദ് ദൂരതരം ദീനം ഗ്രാമേ കൌലേയകോ യഥാ
ഇവിടെയും അവിടെയും മനസ്സ് വലിയ അശാന്തിയോടെ വെറുതെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അതു ദൂരത്തേക്കും ദൂരത്തേക്കും ദു:ഖിതനായി പോകുന്നു, അന്യഗ്രാമത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമവാസിയെപ്പോലെ.
ന പ്രാപ്നോതി ക്വചിത് കിഞ്ചിത് പ്രാപ്തൈര് അപി മഹാധനൈഃ । നാന്തസ് സമ്പൂര്ണതാമ് ഏതി കരണ്ഡക ഇവാമ്ബുഭിഃ
വലിയ സമ്പത്തുകൾ കിട്ടിയാലും, അതിനാൽ മനസ്സ് എവിടെയും ഒന്നും നേടുന്നില്ല; അതിനുള്ളിൽ ഒരിക്കലും തൃപ്തി ഉണ്ടാകുന്നില്ല, വെള്ളം നിറയാത്ത ഒരു ചട്ടിയെപ്പോലെ.
നിത്യമ് ഏവ മനശ് ശൂന്യം കദാശാവാഗുരാവൃതമ് । ന മനാങ് നിര്വൃതിം യാതി മൃഗോ യൂഥാദ് ഇവ ച്യുതഃ
മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും ശൂന്യമാണ്, ആഗ്രഹങ്ങളുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേറായിരിക്കുന്ന ഒരു മാൻപോലെ, അതിന് അല്പം പോലും സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നില്ല.
തരങ്ഗതരലാം വൃത്തിം ദധദ് ആലൂനശീര്ണതാമ് । പരിത്യജ്യ ക്ഷണമ് അപി ന മനോ യാതി നിര്വൃതിമ്
അലകളെപ്പോലെ ക്ഷണികമായ സ്വഭാവവും, ദു:ഖങ്ങൾ കൊണ്ട് തളർന്നതുമായ മനസ്സ്, സമാധാനം വിട്ട് ഒരു നിമിഷം പോലും തൃപ്തി അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
മനോ മനനവിക്ഷുബ്ധം ദിശോ ദശ വിധാവതി । മന്ദരാഹനനോദ്ധൂതം ക്ഷീരാര്ണവപയോ യഥാ
ചിന്തകളാൽ കലങ്ങിയ മനസ്സ് പത്ത് ദിശകളിലേക്കും ഓടുന്നു; മന്ദരപർവ്വതം കൊണ്ട് കലക്കപ്പെട്ട ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലെ വെള്ളംപോലെ.
കല്ലോലകലനാവര്തം മായാമകരമാലിനമ് । ന നിരോദ്ധും സമര്ഥോ ഽസ്മി മനോമോഹമഹാര്ണവമ്
തരംഗങ്ങളും ചുഴലികളും മായാമകരങ്ങളുമടങ്ങിയ ഈ മനസ്സിന്റെ വലിയ മായാമോഹസമുദ്രം ഞാൻ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
ഭോഗദൂര്വാങ്കുരാകാങ്ക്ഷീ ശ്വഭ്രപാതമ് അചിന്തയന് । മനോഹരിണകോ ബ്രഹ്മന് ദൂരം വിപരിധാവതി
ആനന്ദത്തിന്റെ ഇളം മുളകൾ തേടി, കുഴിയിലേക്കു വീഴുന്നത് ഒരിക്കലും ചിന്തിക്കാതെ, മനസ്സെന്ന മാൻ ദൂരെയ്ക്ക് ഓടിക്കളയുന്നു, ബ്രഹ്മനേ.
ന കദാചന മേ ചേതസ് താമ് ആലൂനവിശീര്ണതാമ് । ത്യജത്യ് ആകുലയാ വൃത്ത്യാ ചഞ്ചലത്വമ് ഇവാര്ണവഃ
എന്റെ മനസ്സ്, അതിന്റെ അശാന്തമായ പ്രവൃത്തികളോടെ, പിഴുതുപൊളിഞ്ഞ അവസ്ഥ ഒരിക്കലും വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല; സമുദ്രം എപ്പോഴും അലയുന്നതുപോലെ.
ചേതശ് ചഞ്ചലയാ വൃത്ത്യാ ചിന്താനിചയചഞ്ചുരമ് । ധൃതിം ബധ്നാതി നൈകത്ര കേസരീ പഞ്ജരേ യഥാ
മനസ്സ്, അശാന്തമായ പ്രവൃത്തികളാൽ, അനവധി ചിന്തകളാൽ ഉണർന്നു, തന്റെ ധൈര്യം പലതിടത്തും കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്നു; പഞ്ചരത്തിൽ പൂട്ടിയ സിംഹംപോലെ.
മനോ മോഹരഥാരൂഢം ശരീരാച് ഛമതാസുഖമ് । ഹരത്യ് ഉപഗതോദ്യോഗം ഹംസഃ ക്ഷീരമ് ഇവാമ്ഭസഃ
മോഹത്തിന്റെ രഥത്തിൽ കയറിയ മനസ്സ്, ശരീരത്തിലെ ക്ഷണികമായ സന്തോഷം അപഹരിക്കുന്നു; ഹംസം വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പാൽ വേർതിരിക്കുന്നതുപോലെ.
അനല്പകല്പനാതല്പേ നിലീനാശ് ചിത്തവൃത്തയഃ । മുനീന്ദ്ര ന പ്രബുധ്യന്തേ തേന തപ്തോ ഽഹമ് ആകുലഃ
അവസാനമില്ലാത്ത കற்பനയുടെ ചെറിയ കിടക്കയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഉണരുന്നില്ല, മഹാമുനിയേ; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദുഃഖവും ആശങ്കയും അനുഭവിക്കുന്നത്.
ക്രോഡീകൃതദൃഢഗ്രന്ഥിതൃഷ്ണാസൂത്രോമ്ഭിതാത്മനാ । വിഹഗോ ജാലകേനേവ ബ്രഹ്മന് ബദ്ധോ ഽസ്മി ചേതസാ
ദൃഢമായി കെട്ടിയ渴യെന്ന നൂലാൽ ഉള്ളിൽ കുരുക്കിയ മനസ്സുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മനേ, ഞാൻ ഒരു പക്ഷി വലയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സതതാമര്ഷധൂമേന ചിന്താജ്വാലാബിലേന ച । വഹ്നിനേവ തൃണം ശുഷ്കം മുനേ ദഗ്ധോ ഽസ്മി ചേതസാ
എപ്പോഴും കോപത്തിന്റെ പുകയും ചിന്തയുടെ തീയും കൊണ്ട്, മഹർഷേ, എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ ഉണക്കു പുല്ലുപോലെ കത്തിച്ചു.
ക്രൂരേണ ജഡതാം യാതസ് തൃഷ്ണാഭാര്യാനുഗാമിനാ । ശവഃ കൌലേയകേനേവ ബ്രഹ്മന് ഭുക്തോ ഽസ്മി ചേതസാ
ക്രൂരമായ തൃശ്യയുടെ പിന്തുടർച്ചയിൽ ഞാൻ മന്ദബുദ്ധിയായിത്തീരുന്നു, ബ്രഹ്മനേ, ശവം കള്ളനായി തിന്നുന്നതുപോലെ എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ മുഴുവനും വിഴുങ്ങി.
തരങ്ഗതരലാസ്ഫാലവൃത്തിനാ ജഡരൂപിണാ । തടവൃക്ഷ ഇവൌഘേന ബ്രഹ്മന് നീതോ ഽസ്മി ചേതസാ
തരംഗങ്ങളാൽ കുലുങ്ങുന്ന, അശാന്തമായ മനസ്സിന്റെ പിടിയിൽ, ബ്രഹ്മനേ, കരയിലേക്കുള്ള വൃക്ഷം ഒഴുക്കിൽ പെട്ടുപോകുന്നതുപോലെ ഞാൻ ഒഴുക്കുപോയിരിക്കുന്നു.
അവാന്തരനിപാതായ ശൂന്യേനാക്രമണായ ച । തൃണം ചണ്ഡാനിലേനേവ ദൂരേ നുന്നോ ഽസ്മി ചേതസാ
ശൂന്യവും അശാന്തവുമായ മനസ്സിന്റെ പിടിയിൽ, കാറ്റ് പുല്ല് ദൂരേയ്ക്ക് തള്ളുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ദൂരേയ്ക്ക് തള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സംസാരജലധേര് അസ്മാന് നിത്യമ് ഉത്തരണോന്മുഖഃ । സേതുനേവ പയഃപൂരോ രോധിതോ ഽസ്മി കുചേതസാ
സംസാരസമുദ്രം കടക്കാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, മലയുടെ തടയാൽ വെള്ളം തടയപ്പെടുന്നതുപോലെ, അശുദ്ധമായ മനസ്സിൽ ഞാൻ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പാതാലാദ് ഗച്ഛതാ പൃഷ്ഠം പൃഷ്ഠാത് പാതാലഗാമിനാ । കൂപകാഷ്ഠം കുദാമ്നേവ വേഷ്ടിതോ ഹ്യ് അസ്മി ചേതസാ
പാതാളത്തിലേക്ക് വീഴുന്നവനെ മറ്റൊന്ന് പിന്നിൽ പിടിച്ചിരുത്തുന്നതുപോലെ, കിണറ്റിലെ മരം കയറാൽ ചുറ്റപ്പെടുന്നതുപോലെ, എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ പൂർണ്ണമായി ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
മിഥ്യൈവ സ്ഫാരരൂപേണ വിചാരവിശരാരുണാ । ബാലോ വേതാലകേനേവ ഗൃഹീതോ ഽസ്മി സ്വചേതസാ
എന്റെ മനസ്സ്, തെറ്റായ ഭ്രമത്തിൽ വളർന്നതും അനന്തമായ ചിന്തകളാൽ മൂർച്ചയുള്ളതുമായത്, ഒരു കുട്ടിയെ ഭൂതം പിടിച്ചുപോലെ എന്നെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
വഹ്നേര് ഉഷ്ണതരശ് ശൈലാദ് അപി കഷ്ടതരക്രമഃ । വജ്രാദ് അപി ദൃഢോ ബ്രഹ്മന് ദുര്നിഗ്രഹമനോഗ്രഹഃ
ബ്രഹ്മനേ, അത് തീയെക്കാൾ ചൂടും, പർവ്വതത്തെക്കാൾ കടുപ്പവും, വജ്രത്തെക്കാൾ കഠിനതയും, അതിനെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
ചേതഃ പതതി കാര്യേഷു വിഹഗശ് ചാമിഷേഷ്വ് ഇവ । ക്ഷണേന വിരതിം യാതി ബാലഃ ക്രീഡനകാദ് ഇവ
മനസ്സ് കാര്യങ്ങളിൽ പക്ഷി ആഹാരത്തിൽ വീഴുന്നതുപോലെ വീഴുന്നു, ഒറ്റ നിമിഷം കൊണ്ട് കുട്ടി കളിപ്പാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നതുപോലെ പിന്മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജഡപ്രകൃതിര് ആലോലോ വിതതാവര്തവൃത്തിമാന് । മനോഽബ്ധിര് ഈഹിതവ്യാലോ ദൂരാന് നയതി താത മാമ്
അച്ഛാ, സ്വഭാവത്തിൽ മന്ദവും ഒരുപാട് ചഞ്ചലവുമായ മനസ്സ്, പാമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ സമുദ്രംപോലെ ചുറ്റിയും തിരിഞ്ഞും നീങ്ങുന്നു, എന്നെ ദൂരെയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
അപ്യ് അബ്ധിപാനാന് മഹതസ് സുമേരൂല്ലങ്ഘനാദ് അപി । അപി വഹ്ന്യശനാത് സാധോ വിഷമശ് ചിത്തനിഗ്രഹഃ
സദ്ഗുരുവേ, വലിയ സമുദ്രം കുടിക്കുന്നതും സുമേരു പർവ്വതം കടക്കുന്നതും തീ കഴിക്കുന്നതും മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെക്കാൾ എളുപ്പമാണ്.
ചിത്തം കാരണമ് അര്ഥാനാം തസ്മിന് സതി ജഗത്ത്രയമ് । തസ്മിന് ക്ഷീണേ ജഗത് ക്ഷീണം തച് ചികിത്സ്യം പ്രയത്നതഃ
എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും കാരണമാണ് മനസ്സ്; അതുണ്ടെങ്കിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്. അതു നശിച്ചാൽ ലോകവും നശിക്കും. അതിനാൽ അതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ പരിചരിക്കണം.