പരിവാരവിലാസിന്യോ ദേവ്യ ആഹൃത്യ മൂര്ധജൈഃ । ആക്രന്ദന്ത്യോ ബലാന് നീതാഃ കുരര്യ ഇവ ധീവരൈഃ
നമ്മുടെ വീട്ടിലെ മഹിളകൾ, മുടി അശുദ്ധമായി പിരിഞ്ഞ്, ശത്രുസൈനികർ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. അവർ ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു; മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്കാൽ പിടിക്കപ്പെടുന്ന കുരരപ്പക്ഷികളെപ്പോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
ഇതി നോ യേയമ് ആയാതാ ശാഖാ പ്രസരശാലിനീ । ആപത് താമ് അലമ് ഉദ്ധര്തും ദേവസ്യൈവാസ്തി ശക്തിതാ
ഇങ്ങനെ ഈ ദുരന്തം ശാഖകളായി പടർന്ന് നമ്മെ ബാധിച്ചു. ഇങ്ങനെയുള്ള കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനും കഴിയില്ല.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യാവലോക്യാസൌ ദേവ്യൌ യുദ്ധായ യാമ്യ് അഹമ് । ക്ഷമ്യതാം മമ ഭാര്യേയം യുഷ്മത്പാദാബ്ജഷട്പദീ
ഇത് കേട്ട് കാണുമ്പോള് ദേവിയേ, ഞാന് യുദ്ധത്തിന് പോകുന്നു. ദയവായി എന്നെ ക്ഷമിക്കണം, എന്റെ ഭാര്യ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മത്തില് തേനീച്ചപോലെയാണ്.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ നിര്യയൌ രാജാ കോപാകുലിതചേതനഃ । മത്തേഭനിര്ഭിന്നവനഃ കന്ദരാദ് ഇവ കേശരീ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവ് കോപത്തില് കുലുങ്ങിയ മനസ്സോടെ പുറത്തേക്കു പോയി. ഒരു മദമസ്തമായ ആന കാട്ട് തകർത്ത ശേഷം ഗുഹയില് നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്ന സിംഹംപോലെയായിരുന്നു അവന്.
ലീലാ ലീലാം ദദര്ശാഥ സ്വാകാരസദൃശാകൃതിമ് । പ്രതിബിമ്ബമ് ഇവായാതാമ് ആദര്ശേ ചാരുദര്ശനാമ്
പിന്നീട് ലീലാ, തനിക്കു തനിക്കു തുല്യമായ രൂപത്തില് തന്നെ തന്നെ, കണ്ണാടിയില് പ്രതിഫലനം പോലെ മനോഹരമായി സമീപിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
കിമ് ഇദം ദേവി മേ ബ്രൂഹി കസ്മാദ് ഇയമ് അഹം സ്ഥിതാ । യാ സാഭവമ് അഹം പൂര്വം കഥം സേയമ് ഇഹ സ്ഥിതാ
ദേവിയേ, ഇത് എന്താണെന്ന് എന്നോട് പറയൂ. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഇവിടെ ഇങ്ങനെ നില്ക്കുന്നത്? മുമ്പ് ഞാൻ മറ്റൊരിടത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നില്ലേ, എങ്ങനെ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ഈ രൂപത്തിൽ ഞാൻ നില്ക്കുന്നു?
മന്ത്രിപ്രഭൃതയഃ പൌരാ യോധാസ് സബലവാഹനാഃ । സര്വ ഏവ ത ഏവേമേ സ്ഥിതാസ് തത്ര തഥൈവ യേ
മന്ത്രിമാരും നഗരവാസികളും യോദ്ധാക്കളും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി — അവിടെയുള്ളവരൊക്കെയും ഇവിടെയും അതേപോലെയാണ്, അതേപോലെയുള്ളവരാണ്.
തത്രാപീദമ് അയം ദേവി സര്വേ കഥമ് ഇഹ സ്ഥിതാഃ । ബഹിര് അന്തശ് ച മകുര ഇവൈതേ കിം പ്രചേതനാഃ
ദേവി, ഇവിടെയും ഇവരൊക്കെയും എങ്ങനെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു? കണ്ണാടിയിലെ പ്രതിഫലനം പോലെ, ഇവർ പുറത്തും അകത്തും ബോധവാന്മാരാണോ?
യഥാ ജ്ഞപ്തിര് ഉദേത്യ് അന്തസ് തഥാനുഭവതി ക്ഷണാത് । ചിതിശ് ചേത്യാര്ഥതാമ് ഏതി ചിത്തം ചിത്താര്ഥതാമ് ഇവ
അകത്ത് ബോധം ഉദിക്കുമ്പോൾ, അതു ഉടനടി അനുഭവപ്പെടുന്നു; ബോധം അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുവിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നു, മനസ്സ് അതിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ.
യാദൃഗ്ഭാവന ഏവാന്തശ്ചേതനസ് തനുതേ സ്മൃതിമ് । താദൃഗര്ഥജഗദ്രൂപസ് തത്രൈവോദേതി തത്ക്ഷണാത്
എന്തുപോലെയുള്ള ഭാവന അകത്ത് ഉയരുന്നു, അതുപോലെയുള്ള ഓർമ്മ ബോധം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; അതേ നിമിഷം, അതുപോലെയുള്ള ലോകം അവിടെയെവിടെയോ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ന ദേശകാലദീര്ഘത്വം ന വൈചിത്ര്യം പദാര്ഥജമ് । ബാഹ്യമ് അസ്ത്യ് അന്തരം ഭാതി സ്വപ്നാര്ഥോ ഽത്ര നിദര്ശനമ്
ബാഹ്യമായ സ്ഥലത്തിനോ സമയത്തിനോ നീളം ഇല്ല, വസ്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വ്യത്യാസവും ഇല്ല. പുറത്തു കാണുന്നതെല്ലാം അകത്താണ്. സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന വസ്തുക്കൾക്ക് ഇതു ഉദാഹരണമാണ്.
യദ് അന്തസ് സ്വപ്നസങ്കല്പപുരവത് കചനം ചിതേഃ । തദ് ഏതദ് ബാഹ്യനാമ്നൈവ സ്വാഭ്യാസാത് സുസ്ഫുടം സ്ഥിതമ്
ചിത്തത്തിൽ സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു നഗരം സങ്കല്പിക്കുന്നതുപോലെ അകത്ത് നിർമിച്ചിട്ടുള്ളതെന്തും, ആവർത്തിച്ച ശീലത്തിന്റെ ഫലമായി 'ബാഹ്യ'മെന്ന പേരിൽ ഇവിടെ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യാദൃഗ്ഭാവോ മൃതോ ഭര്താ തവ തസ്മിംസ് തദാ പുരേ । താദൃഗ്ഭാവസ് തമ് ഏവാര്ഥം തത്രൈവ സമുപാഗതഃ
ആ നഗരത്തിൽ നിന്റെ ഭർത്താവ് മരിച്ചപ്പോൾ അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന അവസ്ഥ, അതേ അവസ്ഥ അതേ വസ്തുവിൽ അവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
അന്യ ഏവ ഹ്യ് അമീ ഭൃത്യാസ് തേഭ്യസ് തത്സദൃശാ അപി । സദ്രൂപാ ഏവ ചൈതസ്യ സ്വപ്നസങ്കല്പസൈന്യവത്
ഈ ഭൃത്യന്മാർ അവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തരാണ്, രൂപത്തിൽ സാമ്യമുണ്ടെങ്കിലും. ഇവർ ഈയാളുടെ ചിന്തയുടെ രൂപങ്ങൾ മാത്രമാണ്, സ്വപ്നത്തിൽ സങ്കല്പിച്ച സൈന്യങ്ങൾപോലെ.
അവിസംവാദി സര്വാര്ഥരൂപം യദ് അനുഭൂയതേ । തസ്യ താവദ് വദ കഥം കീദൃശീ വാപ്യ് അസത്യതാ
എല്ലാവസ്തുക്കളുടെയും സ്വഭാവമായും, ഒരിക്കലും തെറ്റിപ്പോകാത്തതായും അനുഭവപ്പെടുന്നതിൽ അസത്യതയ്ക്ക് എങ്ങനെയെങ്കിലും സ്ഥാനം ഉണ്ടാവുമോ, അതോ അതിൽ എങ്ങനെയൊരു അസത്യതയാണുള്ളത് എന്ന് പറയൂ.
അഥവോത്തരകാലേ തു ഭങ്ഗുരത്വാന് ന വസ്തുസത് । തദ് ഈദൃക് സര്വമ് ഏവേദം തത്ര കാ നാസ്തികാധികാ
അല്ലെങ്കിൽ, പിന്നീടുള്ള സമയത്ത് അതിന്റെ നശ്വരത കാരണം അതിന് യഥാർത്ഥ വസ്തുത്വം ഇല്ല; അങ്ങനെ, ഇതെല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ഈ കാര്യത്തിൽ നിഷേധത്തിന് എന്ത് അർഹതയുണ്ട്?
സ്വപ്നോ ജാഗ്രത്യ് അസദ്രൂപസ് സ്വപ്നേ ജാഗ്രദ് അസദ്വപുഃ । മൃതിര് ജന്മന്യ് അസദ്രൂപാ മൃതൌ ജന്മാപ്യ് അസന്മയമ്
സ്വപ്നം ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ അസത്യം, ഉണർവ് സ്വപ്നത്തിൽ അസത്യം; മരണം ജനനത്തിൽ അസത്യം, ജനനം മരണത്തിൽ അസത്യം.
വിചാരവിശരാരുത്വാദ് അനുഭൂതേശ് ച സുന്ദരി । ഏവം ന സന് നാസദ് ഇദം ഭ്രാന്തിമാത്രം വിഭാസതേ
ഗഹനമായ ചിന്തയുടെയും അനുഭവത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടും, സുന്ദരി, ഇതിന് സത്യമോ അസത്യമോ എന്ന നിലയില്ല—ഇത് ഭ്രമം പോലെ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
മഹാകല്പാന്തസമ്പത്താവ് അപ്യ് അദ്യാന്യയുഗേ ഽഥവാ । ന കദാചന യന് നാശി തദ് ബ്രഹ്മൈവാസ്തി തജ് ജഗത്
വലിയ കാലചക്രത്തിന്റെ അവസാനം, ഇന്നോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു യുഗത്തിലോ, ഒരിക്കലും നശിക്കാത്തത് ബ്രഹ്മം മാത്രം. അതാണ് ഈ ലോകം.
തസ്മിന് മധ്യേ കചന്തീമാ ഭ്രാന്തയസ് സൃഷ്ടിനാമികാഃ । വ്യോമ്നി കേശോണ്ഡുകാനീവ ന കചന്തി തു വസ്തുതഃ
അത് എല്ലാം നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഈ സൃഷ്ടി എന്ന ഭ്രമകൾ, ആകാശത്ത് ചുരുളുകളോ രോമങ്ങളോ നീങ്ങുന്നതുപോലെ. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അവ ഒന്നും നീങ്ങുന്നില്ല.
യഥാ തരങ്ഗാ ജലധൌ തഥേമാസ് സൃഷ്ടയഃ പരേ । ഉത്പത്യോത്പത്യ ലീയന്തേ രജാംസീവ മഹാനിലേ
കടലിൽ തിരകൾ ഉയർന്ന് അകത്താകുന്നതുപോലെ, ഈ സൃഷ്ടികളും പരമത്തിൽ ഉയർന്ന് അകത്താകുന്നു, വലിയ കാറ്റിൽ പൊടി ചിതറുന്നതുപോലെ.
തസ്മാദ് ഭ്രാന്തിമയാഭാസേ മിഥ്യാത്വമ് അഹമാത്മകേ । മൃഗതൃഷ്ണാജലരയേ കേവാസ്ഥാ സര്ഗഭസ്മനി
അതിനാൽ ഭ്രമയിൽ നിന്നുള്ള ഈ ഭാവത്തിൽ, അഹം എന്ന ബോധം മിഥ്യയാണ്. മൃഗതൃശ്ണയിലെ വെള്ളത്തിലും സൃഷ്ടിയുടെ ചാരത്തിലും എന്ത് ആശ്രയമുണ്ട്?
ഭ്രാന്തയശ് ച ന തത്രാന്യാസ് താസ് താ ഏവ പരം പദമ് । ഘനേ തമസി യക്ഷാഭാ തമ ഏവ ന യക്ഷകാഃ
അവിടെ വേറൊരു ഭ്രമം ഇല്ല; അതേ ഭ്രമങ്ങളാണ് പരമാവസ്ഥ. കനത്ത ഇരുട്ടിൽ യക്ഷൻപോലെയുള്ള രൂപങ്ങൾ കാണാം, പക്ഷേ അവിടെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇരുട്ട് മാത്രമേയുള്ളൂ, യക്ഷന്മാർ ഇല്ല.
തസ്മാജ് ജന്മ മൃതിര് മോഹോ വ്യോമാഹം ത്വമ് ഇദം തതമ് । സര്വം തച് ച മഹാകല്പശാന്തൌ യദ് അവശിഷ്യതേ
അതിനാൽ ജനനം, മരണം, ഭ്രമം, ആകാശം, ഞാനും നീയും ഇവയൊക്കെയും—മഹാപ്രളയത്തിന് ശേഷം ശേഷിക്കുന്നത് എല്ലാം അതാണ്.
നാതസ് സത്യമ് ഇദം ദൃഷ്ടം ന ചാസത്യം കദാചന । ദ്വയമ് ഏവൈതദ് അഥ വാ ബ്രഹ്മ തത്രൈവ സമ്ഭവത്
അതിനാൽ ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമായും അല്ല, അസത്യമായും അല്ല; രണ്ടും കൂടിയതോ അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മം തന്നെയോ അതിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ആകാശപരമാണ്വന്തര് ദ്രവ്യാദേര് അണുകേ ഽപി വാ । ജീവാണുര് യത്ര തത്രേദം ജഗദ് വേത്തി നിജം വപുഃ
ആകാശത്തിലെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ കണിയിലോ, ദ്രവ്യത്തിന്റെ അണുവിലോ പോലും, ജീവാത്മാവ് ഈ ലോകം തനിക്കുള്ള രൂപമായി കാണുന്നു.
അഗ്നിര് ഔഷ്ണ്യം യഥാ വേത്തി നിജഭാവക്രമോദിതമ് । പശ്യതീദം തഥൈവാത്മാ സ്വാത്മഭൂതം വിശുദ്ധചിത്
അഗ്നിക്ക് തനിക്കുള്ള ചൂട് എങ്ങനെ സ്വഭാവത്വത്തിൽ നിന്ന് അറിയാം, അതുപോലെ തന്നെ വിശുദ്ധമായ മനസ്സായ ആത്മാവും ഈ ലോകം തനിക്കു തന്നെ ആയതുപോലെ കാണുന്നു.
യഥാ സൂര്യാതപേ ഗേഹേ ഭ്രമന്തി ത്രസരേണവഃ । തഥേമേ പരമാകാശേ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്രസരേണവഃ
സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഒരു വീട്ടിനകത്ത് പൊടിക്കണങ്ങൾ എങ്ങനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുമോ, അതുപോലെ തന്നെ പരമാകാശത്തിൽ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ പൊടിക്കണങ്ങൾ പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ വായൌ സ്ഥിതസ് സ്പന്ദ ആമോദശ് ശൈത്യമ് അമ്ബരേ । പിണ്ഡഗ്രഹവിനിര്മുക്തം തഥാ വിശ്വം സ്ഥിതമ് പരേ
വായുവിൽ സ്പന്ദനം എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു, കാറ്റിൽ സുഗന്ധം, ആകാശത്തിൽ തണുപ്പ് എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ രൂപങ്ങളാൽ പിടിക്കപ്പെടാത്ത ഈ ലോകം പരമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭാവാഭാവഗ്രഹോത്സര്ഗസ്ഥൂലസൂക്ഷ്മചരാചരാഃ । വിവര്ജിതസ്യാവയവൈര് ഭാവാ ബ്രഹ്മണ ഈദൃശൈഃ
ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും, പിടിച്ചിടലും വിട്ടുകളയലും, ദൃഢവും സൂക്ഷ്മവുമായതും, ചലനവും അചലതയും—ഇവയെല്ലാം ഭാഗങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മത്തിൽ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്.