ആലോലമാല്യവസനാഭരണാങ്ഗരാഗാ ഈര്ഷ്യാകുലാനനചലാലകവല്ലരീകാഃ । ആനന്ദസുന്ദരനിരങ്കുശമഥ്യമാനാത് കാമാര്ണവാത് സമുദിതാ ഇവ രാജലക്ഷ്മ്യഃ
പൂക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും എല്ലാം അലസമായി അണിഞ്ഞു, മുഖം അസൂയകൊണ്ട് കലങ്ങിയും, കുരുകുലുങ്ങുന്ന മുടിയുമായി, ആ രാജകുമാരിമാർ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ദണ്ഡം ആഗ്രഹസമുദ്രം ഇളക്കി ഉയർത്തിയവരെപ്പോലെ തോന്നി.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ രാജമഹിഷീ മത്തയൌവനാ । തദ് വിവേശ ഗൃഹം ലക്ഷ്മീര് ഇവ പങ്കജകോടരമ്
അതിനിടയിൽ, യൗവനത്തിന്റെ മദത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജകുമാരി, കമലത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ലക്ഷ്മി കടക്കുന്നതുപോലെ ആ രാജമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ആലോലമാല്യവസനാ ച്ഛിന്നഹാരലതാകുലാ । അനുയാതാ വയസ്യാഭിര് ദാസീഭിര് ഭയവിഹ്വലാ
അവളുടെ പൂക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും അലഞ്ഞു, മാലകളും തകർന്നു ചിതറുകയും ചെയ്തു; സുഹൃത്തുക്കളും ദാസിമാരും കൂട്ടായി, ഭയത്തിൽ വിറയച്ച് അവൾ നടന്നു.
ചന്ദ്രാനനാവദാതാങ്ഗീ ശ്വാസോത്കമ്പിപയോധരാ । താരകാകാരദശനാ സ്ഥിതാ ദ്യൌര് ഇവ രൂപിണീ
ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവും, കറപ്പില്ലാത്ത അവയവങ്ങളും, ഉന്മേഷത്തോടെ ഉയർന്ന മുലകളും, നക്ഷത്രംപോലുള്ള പല്ലുകളും, ആകാശം രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ അവൾ അവിടെ നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
അഥ തസ്യാ വയസ്യൈകാ രാജാനം തം വ്യജിജ്ഞപത് । വൃത്രസങ്ഗ്രാമസംരഭ്ദമ് അമരേന്ദ്രമ് ഇവാപ്സരാഃ
അപ്പോൾ അവളുടെ ഒരു സുഖസഖി രാജാവിനോട് ഈ വിവരം അറിയിച്ചു. വൃത്രനോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ആവേശഭരിതനായ ഇന്ദ്രനോട് ഒരു അപ്സരസ് വാർത്ത പറയുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അതു.
ദേവ ദേവീ സഹാസ്മാഭിഃ പലായ്യാന്തഃപുരാന്തരാത് । ശരണം ദേവമ് ആയാതാ വാതാര്തേവ ലതാ ദ്രുമമ്
പ്രഭോ, രാജ്ഞി ഞങ്ങളോടൊപ്പം അകത്തുള്ള മന്ദിരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോയി, നിങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം തേടി ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു. കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഒരു വള്ളി വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.
രാജദാരാ ഹൃതാസ് സ്തേനൈര് ബലവദ്ഭിര് ഉദായുധൈഃ । ഊര്മിജാലൈര് മഹാബ്ധീനാം തീരേ ദ്രുമലതാ ഇവ
രാജധാനിയിലെ സ്ത്രീകളെ ശക്തിയും ആയുധവും ഉള്ള കള്ളന്മാർ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു. വലിയ കടലിന്റെ തീരത്ത് തിരകളുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങുന്ന വള്ളികളുപോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
അന്തഃപുരാധിപാസ് സര്വേ പിഷ്ടാശ് ശത്രുഭിര് ഉദ്ധതൈഃ । അശങ്കിതാഭിപതിതൈര് വാതൈര് ഇവ വനദ്രുമാഃ
അകത്തുള്ള മന്ദിരങ്ങളുടെ മേലാളന്മാരെ മുഴുവനും ധൈര്യശാലികളായ ശത്രുക്കൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച് തകർത്തുകളഞ്ഞു. കാറ്റ് പെട്ടെന്ന് വീശുമ്പോൾ കാട്ടിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
പൂരേണാശങ്കമ് ആയാതൈഃ പരൈര് നഃ പുരമ് ആഹൃതമ് । രാത്രൌ വര്ഷാസ്വ് ഇവോദ്ഗാരൈര് ഉദകപ്ലവവാരിഭിഃ
അപ്രതീക്ഷിതമായി പുറത്തുനിന്ന് വന്നവരാൽ നമ്മുടെ നഗരം പിടിച്ചെടുത്തു. മഴക്കാലത്തിലെ രാത്രിയിൽ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ഒഴുക്കുപോലെ അവർ അപ്രത്യക്ഷമായി എത്തി എല്ലാം കവർന്നു.
ധൂമ്രവര്മഭിര് ഉന്നാദൈര് ലേലിഹാനാഗ്രഹേതിഭിഃ । വഹ്നിഭിര് നഃ പുരം വ്യാപ്തം പരയോധൈശ് ച ഭൂരിഭിഃ
വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പുകമൂടിയ കാവചം ധരിച്ച തീയും അനേകം ശത്രുസൈനികരും നമ്മുടെ നഗരത്തിൽ പടർന്നു. തീയുടെ ജ്വാലകൾ മൂർച്ചയോടെ ചുറ്റും പടർന്നു, ശത്രുക്കൾ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പരിവാരവിലാസിന്യോ ദേവ്യ ആഹൃത്യ മൂര്ധജൈഃ । ആക്രന്ദന്ത്യോ ബലാന് നീതാഃ കുരര്യ ഇവ ധീവരൈഃ
നമ്മുടെ വീട്ടിലെ മഹിളകൾ, മുടി അശുദ്ധമായി പിരിഞ്ഞ്, ശത്രുസൈനികർ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. അവർ ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു; മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്കാൽ പിടിക്കപ്പെടുന്ന കുരരപ്പക്ഷികളെപ്പോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
ഇതി നോ യേയമ് ആയാതാ ശാഖാ പ്രസരശാലിനീ । ആപത് താമ് അലമ് ഉദ്ധര്തും ദേവസ്യൈവാസ്തി ശക്തിതാ
ഇങ്ങനെ ഈ ദുരന്തം ശാഖകളായി പടർന്ന് നമ്മെ ബാധിച്ചു. ഇങ്ങനെയുള്ള കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനും കഴിയില്ല.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യാവലോക്യാസൌ ദേവ്യൌ യുദ്ധായ യാമ്യ് അഹമ് । ക്ഷമ്യതാം മമ ഭാര്യേയം യുഷ്മത്പാദാബ്ജഷട്പദീ
ഇത് കേട്ട് കാണുമ്പോള് ദേവിയേ, ഞാന് യുദ്ധത്തിന് പോകുന്നു. ദയവായി എന്നെ ക്ഷമിക്കണം, എന്റെ ഭാര്യ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മത്തില് തേനീച്ചപോലെയാണ്.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ നിര്യയൌ രാജാ കോപാകുലിതചേതനഃ । മത്തേഭനിര്ഭിന്നവനഃ കന്ദരാദ് ഇവ കേശരീ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവ് കോപത്തില് കുലുങ്ങിയ മനസ്സോടെ പുറത്തേക്കു പോയി. ഒരു മദമസ്തമായ ആന കാട്ട് തകർത്ത ശേഷം ഗുഹയില് നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്ന സിംഹംപോലെയായിരുന്നു അവന്.
ലീലാ ലീലാം ദദര്ശാഥ സ്വാകാരസദൃശാകൃതിമ് । പ്രതിബിമ്ബമ് ഇവായാതാമ് ആദര്ശേ ചാരുദര്ശനാമ്
പിന്നീട് ലീലാ, തനിക്കു തനിക്കു തുല്യമായ രൂപത്തില് തന്നെ തന്നെ, കണ്ണാടിയില് പ്രതിഫലനം പോലെ മനോഹരമായി സമീപിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
കിമ് ഇദം ദേവി മേ ബ്രൂഹി കസ്മാദ് ഇയമ് അഹം സ്ഥിതാ । യാ സാഭവമ് അഹം പൂര്വം കഥം സേയമ് ഇഹ സ്ഥിതാ
ദേവിയേ, ഇത് എന്താണെന്ന് എന്നോട് പറയൂ. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഇവിടെ ഇങ്ങനെ നില്ക്കുന്നത്? മുമ്പ് ഞാൻ മറ്റൊരിടത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നില്ലേ, എങ്ങനെ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ഈ രൂപത്തിൽ ഞാൻ നില്ക്കുന്നു?
മന്ത്രിപ്രഭൃതയഃ പൌരാ യോധാസ് സബലവാഹനാഃ । സര്വ ഏവ ത ഏവേമേ സ്ഥിതാസ് തത്ര തഥൈവ യേ
മന്ത്രിമാരും നഗരവാസികളും യോദ്ധാക്കളും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി — അവിടെയുള്ളവരൊക്കെയും ഇവിടെയും അതേപോലെയാണ്, അതേപോലെയുള്ളവരാണ്.
തത്രാപീദമ് അയം ദേവി സര്വേ കഥമ് ഇഹ സ്ഥിതാഃ । ബഹിര് അന്തശ് ച മകുര ഇവൈതേ കിം പ്രചേതനാഃ
ദേവി, ഇവിടെയും ഇവരൊക്കെയും എങ്ങനെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു? കണ്ണാടിയിലെ പ്രതിഫലനം പോലെ, ഇവർ പുറത്തും അകത്തും ബോധവാന്മാരാണോ?
യഥാ ജ്ഞപ്തിര് ഉദേത്യ് അന്തസ് തഥാനുഭവതി ക്ഷണാത് । ചിതിശ് ചേത്യാര്ഥതാമ് ഏതി ചിത്തം ചിത്താര്ഥതാമ് ഇവ
അകത്ത് ബോധം ഉദിക്കുമ്പോൾ, അതു ഉടനടി അനുഭവപ്പെടുന്നു; ബോധം അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുവിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നു, മനസ്സ് അതിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ.
യാദൃഗ്ഭാവന ഏവാന്തശ്ചേതനസ് തനുതേ സ്മൃതിമ് । താദൃഗര്ഥജഗദ്രൂപസ് തത്രൈവോദേതി തത്ക്ഷണാത്
എന്തുപോലെയുള്ള ഭാവന അകത്ത് ഉയരുന്നു, അതുപോലെയുള്ള ഓർമ്മ ബോധം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; അതേ നിമിഷം, അതുപോലെയുള്ള ലോകം അവിടെയെവിടെയോ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ന ദേശകാലദീര്ഘത്വം ന വൈചിത്ര്യം പദാര്ഥജമ് । ബാഹ്യമ് അസ്ത്യ് അന്തരം ഭാതി സ്വപ്നാര്ഥോ ഽത്ര നിദര്ശനമ്
ബാഹ്യമായ സ്ഥലത്തിനോ സമയത്തിനോ നീളം ഇല്ല, വസ്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള വ്യത്യാസവും ഇല്ല. പുറത്തു കാണുന്നതെല്ലാം അകത്താണ്. സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന വസ്തുക്കൾക്ക് ഇതു ഉദാഹരണമാണ്.
യദ് അന്തസ് സ്വപ്നസങ്കല്പപുരവത് കചനം ചിതേഃ । തദ് ഏതദ് ബാഹ്യനാമ്നൈവ സ്വാഭ്യാസാത് സുസ്ഫുടം സ്ഥിതമ്
ചിത്തത്തിൽ സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു നഗരം സങ്കല്പിക്കുന്നതുപോലെ അകത്ത് നിർമിച്ചിട്ടുള്ളതെന്തും, ആവർത്തിച്ച ശീലത്തിന്റെ ഫലമായി 'ബാഹ്യ'മെന്ന പേരിൽ ഇവിടെ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യാദൃഗ്ഭാവോ മൃതോ ഭര്താ തവ തസ്മിംസ് തദാ പുരേ । താദൃഗ്ഭാവസ് തമ് ഏവാര്ഥം തത്രൈവ സമുപാഗതഃ
ആ നഗരത്തിൽ നിന്റെ ഭർത്താവ് മരിച്ചപ്പോൾ അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന അവസ്ഥ, അതേ അവസ്ഥ അതേ വസ്തുവിൽ അവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
അന്യ ഏവ ഹ്യ് അമീ ഭൃത്യാസ് തേഭ്യസ് തത്സദൃശാ അപി । സദ്രൂപാ ഏവ ചൈതസ്യ സ്വപ്നസങ്കല്പസൈന്യവത്
ഈ ഭൃത്യന്മാർ അവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തരാണ്, രൂപത്തിൽ സാമ്യമുണ്ടെങ്കിലും. ഇവർ ഈയാളുടെ ചിന്തയുടെ രൂപങ്ങൾ മാത്രമാണ്, സ്വപ്നത്തിൽ സങ്കല്പിച്ച സൈന്യങ്ങൾപോലെ.
അവിസംവാദി സര്വാര്ഥരൂപം യദ് അനുഭൂയതേ । തസ്യ താവദ് വദ കഥം കീദൃശീ വാപ്യ് അസത്യതാ
എല്ലാവസ്തുക്കളുടെയും സ്വഭാവമായും, ഒരിക്കലും തെറ്റിപ്പോകാത്തതായും അനുഭവപ്പെടുന്നതിൽ അസത്യതയ്ക്ക് എങ്ങനെയെങ്കിലും സ്ഥാനം ഉണ്ടാവുമോ, അതോ അതിൽ എങ്ങനെയൊരു അസത്യതയാണുള്ളത് എന്ന് പറയൂ.
അഥവോത്തരകാലേ തു ഭങ്ഗുരത്വാന് ന വസ്തുസത് । തദ് ഈദൃക് സര്വമ് ഏവേദം തത്ര കാ നാസ്തികാധികാ
അല്ലെങ്കിൽ, പിന്നീടുള്ള സമയത്ത് അതിന്റെ നശ്വരത കാരണം അതിന് യഥാർത്ഥ വസ്തുത്വം ഇല്ല; അങ്ങനെ, ഇതെല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ഈ കാര്യത്തിൽ നിഷേധത്തിന് എന്ത് അർഹതയുണ്ട്?
സ്വപ്നോ ജാഗ്രത്യ് അസദ്രൂപസ് സ്വപ്നേ ജാഗ്രദ് അസദ്വപുഃ । മൃതിര് ജന്മന്യ് അസദ്രൂപാ മൃതൌ ജന്മാപ്യ് അസന്മയമ്
സ്വപ്നം ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ അസത്യം, ഉണർവ് സ്വപ്നത്തിൽ അസത്യം; മരണം ജനനത്തിൽ അസത്യം, ജനനം മരണത്തിൽ അസത്യം.
വിചാരവിശരാരുത്വാദ് അനുഭൂതേശ് ച സുന്ദരി । ഏവം ന സന് നാസദ് ഇദം ഭ്രാന്തിമാത്രം വിഭാസതേ
ഗഹനമായ ചിന്തയുടെയും അനുഭവത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടും, സുന്ദരി, ഇതിന് സത്യമോ അസത്യമോ എന്ന നിലയില്ല—ഇത് ഭ്രമം പോലെ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
മഹാകല്പാന്തസമ്പത്താവ് അപ്യ് അദ്യാന്യയുഗേ ഽഥവാ । ന കദാചന യന് നാശി തദ് ബ്രഹ്മൈവാസ്തി തജ് ജഗത്
വലിയ കാലചക്രത്തിന്റെ അവസാനം, ഇന്നോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു യുഗത്തിലോ, ഒരിക്കലും നശിക്കാത്തത് ബ്രഹ്മം മാത്രം. അതാണ് ഈ ലോകം.
തസ്മിന് മധ്യേ കചന്തീമാ ഭ്രാന്തയസ് സൃഷ്ടിനാമികാഃ । വ്യോമ്നി കേശോണ്ഡുകാനീവ ന കചന്തി തു വസ്തുതഃ
അത് എല്ലാം നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഈ സൃഷ്ടി എന്ന ഭ്രമകൾ, ആകാശത്ത് ചുരുളുകളോ രോമങ്ങളോ നീങ്ങുന്നതുപോലെ. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അവ ഒന്നും നീങ്ങുന്നില്ല.