ഇഹ ധൂമസ് സ്ഫുരദ്വഹ്നികണ ആവര്തവൃത്തിമാന് । സ്ഥിത ആപീഡവാന് വ്യോമ്നി രത്നപൂര ഇവാമ്ബരേ
ഇവിടെ, പുക ചമഞ്ഞ് കത്തുന്ന ചിരകണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ് വട്ടംവട്ടമായി തിരിഞ്ഞ് ആകാശത്ത് ഒരു രത്നക്കൂമ്പാരംപോലെ കെട്ടിപ്പൊക്കിയിരിക്കുന്നു.
ഗൌരമ് അമ്ബരമ് ആഭാതി ജ്വാലാശിഖരതേജസാ । മൃത്യോര് ഇവോത്സവേ ദത്തഃ കുങ്കുമാങ്കഃ കദര്ഥകഃ
ജ്വാലയുടെ മുകളിലെ പ്രകാശത്തിൽ ആകാശം വെളുത്തു തിളങ്ങുന്നു; മരണത്തിന്റെ ഉത്സവത്തിന് കുങ്കുമം ചേർത്തതുപോലെ നാശത്തിന്റെ അടയാളം അവിടെ തെളിയുന്നു.
അഹോ നു വിഷമം വൈരം വര്തതേ വൃത്തിവര്ജിതമ് । ഹ്രിയന്തേ രാജനാര്യോ ഽപി വരവീരൈര് ഉദായുധൈഃ
അയ്യോ, എത്ര ദുരിതവും അന്യായവുമാണ് ഈ വൈരാഗ്യം! ധർമ്മം ഒന്നുമില്ലാതെ, മഹാശക്തിയുള്ള യോദ്ധാക്കൾക്ക് മുന്നിൽ മഹാരാജാക്കന്മാരും കൊല്ലപ്പെടുന്നു.
ലോലസ്രഗ്ദാമകുസുമൈര് മാര്ഗപ്രകരകാരികാഃ । അര്ധനിര്ദഗ്ധകവരീകീര്ണവക്ഷസ്സ്ഥലാമ്ബരാഃ
പൂക്കളും അലങ്കാരങ്ങളും ചിതറിപ്പോയി, രാജപഥങ്ങളിൽ ഒരിക്കൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് വസ്ത്രങ്ങൾ പകുതി കത്തിപ്പോയി, അവരുടെ നെഞ്ചും തോളുമൊക്കെ ചാരിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ആലോലാമ്ബരസംലക്ഷ്യനിതമ്ബജഘനസ്ഥലാഃ । പതന്മാണിക്യവലയാ വലിതാവനിമണ്ഡലാഃ
വസ്ത്രങ്ങൾ ഇളകിപ്പോകുമ്പോൾ, അവരുടെ അരയും കിടക്കവും പുറത്താകുന്നു; കൈകളിൽ നിന്നുള്ള രത്നവളകൾ നിലത്തേക്ക് വീണു, അവർ ഭുമിയിലേക്ക് ചുരുണ്ടുപോകുന്നു.
ഛിന്നഹാരലതാജാലവികീര്ണാമലമൌക്തികാഃ । ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടസ്തനശ്രോണിപാര്ശ്വോദ്യത്കനകപ്രഭാഃ
മാലകളും മുത്ത് ചങ്ങലകളും പൊട്ടി ചിതറിപ്പോയി; ചിലത് മറഞ്ഞും ചിലത് കാണിച്ചും, അവരുടെ നെഞ്ചിൽ, അരയിൽ, വശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പൊന്നിന്റെ പ്രകാശം തെളിയുന്നു.
കുരരീകര്കശാക്രന്ദമന്ദീകൃതരണാരവാഃ । ധാരാപാത്യസ്രുനാരാചഭിന്നപാര്ശ്വസ്ഥചേതനാഃ
യുദ്ധത്തിന്റെ ഗർജ്ജനം കുറരികളുടെ കഠിനമായ കുരലിൽ ഒളിഞ്ഞുപോകുന്നു; അമ്പുകൾ കുത്തി രക്തം ചോരുന്നവരും, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടവരും നിലത്തു അവശരായി കിടക്കുന്നു.
രക്തകര്ദമബാഷ്പാമ്ബുക്ലിന്നഗ്രഥിതവാസസഃ । ഭുജമൂലാര്പിതഭുജൈര് നീയമാനാ ബലാന് നൃഭിഃ
രക്തവും കണ്ണീരും ചെളിയും ചേർന്ന് വസ്ത്രങ്ങൾ നനയുന്നു; കൈകൾ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭുജത്തിൽ വെച്ച്, സൈനികർ അവരെ കൈപിടിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ക ഇവാസ്മത്പരിത്രാതാ സ്യാദ് ഇത്യ് ആദീനവീക്ഷിതൈഃ । ഉത്പലൈര് ഇവ വര്ഷദ്ഭിഃ പരിരോദിതസൈനികാഃ
'ഇനി നമ്മെ രക്ഷിക്കാനാരുണ്ട്?' എന്ന ഭയത്തോടെയും വിഷമത്തോടെയും കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു, സൈനികർ താമരപ്പൂവുപോലെ കണ്ണുനീർ ചൊരിയുന്നു.
മൃണാലകോമലാച്ഛോരുമൂലജാലൈസ് സുനിര്മലൈഃ । സ്വച്ഛാമ്ബരതലാലക്ഷ്യൈര് ആകാശനലിനീനിഭാഃ
താമരത്തണ്ടുപോലെ മൃദുവായ കാലുകളും, ശുദ്ധവും സുന്ദരവുമായ കാൽക്കടികളും, സുതാരമായ വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, ആകാശത്ത് വിരിയുന്ന താമരപൂവുകൾപോലെയാണ് അവർ.
ആലോലമാല്യവസനാഭരണാങ്ഗരാഗാ ഈര്ഷ്യാകുലാനനചലാലകവല്ലരീകാഃ । ആനന്ദസുന്ദരനിരങ്കുശമഥ്യമാനാത് കാമാര്ണവാത് സമുദിതാ ഇവ രാജലക്ഷ്മ്യഃ
പൂക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും എല്ലാം അലസമായി അണിഞ്ഞു, മുഖം അസൂയകൊണ്ട് കലങ്ങിയും, കുരുകുലുങ്ങുന്ന മുടിയുമായി, ആ രാജകുമാരിമാർ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ദണ്ഡം ആഗ്രഹസമുദ്രം ഇളക്കി ഉയർത്തിയവരെപ്പോലെ തോന്നി.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ രാജമഹിഷീ മത്തയൌവനാ । തദ് വിവേശ ഗൃഹം ലക്ഷ്മീര് ഇവ പങ്കജകോടരമ്
അതിനിടയിൽ, യൗവനത്തിന്റെ മദത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജകുമാരി, കമലത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ലക്ഷ്മി കടക്കുന്നതുപോലെ ആ രാജമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ആലോലമാല്യവസനാ ച്ഛിന്നഹാരലതാകുലാ । അനുയാതാ വയസ്യാഭിര് ദാസീഭിര് ഭയവിഹ്വലാ
അവളുടെ പൂക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും അലഞ്ഞു, മാലകളും തകർന്നു ചിതറുകയും ചെയ്തു; സുഹൃത്തുക്കളും ദാസിമാരും കൂട്ടായി, ഭയത്തിൽ വിറയച്ച് അവൾ നടന്നു.
ചന്ദ്രാനനാവദാതാങ്ഗീ ശ്വാസോത്കമ്പിപയോധരാ । താരകാകാരദശനാ സ്ഥിതാ ദ്യൌര് ഇവ രൂപിണീ
ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവും, കറപ്പില്ലാത്ത അവയവങ്ങളും, ഉന്മേഷത്തോടെ ഉയർന്ന മുലകളും, നക്ഷത്രംപോലുള്ള പല്ലുകളും, ആകാശം രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ അവൾ അവിടെ നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
അഥ തസ്യാ വയസ്യൈകാ രാജാനം തം വ്യജിജ്ഞപത് । വൃത്രസങ്ഗ്രാമസംരഭ്ദമ് അമരേന്ദ്രമ് ഇവാപ്സരാഃ
അപ്പോൾ അവളുടെ ഒരു സുഖസഖി രാജാവിനോട് ഈ വിവരം അറിയിച്ചു. വൃത്രനോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ആവേശഭരിതനായ ഇന്ദ്രനോട് ഒരു അപ്സരസ് വാർത്ത പറയുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അതു.
ദേവ ദേവീ സഹാസ്മാഭിഃ പലായ്യാന്തഃപുരാന്തരാത് । ശരണം ദേവമ് ആയാതാ വാതാര്തേവ ലതാ ദ്രുമമ്
പ്രഭോ, രാജ്ഞി ഞങ്ങളോടൊപ്പം അകത്തുള്ള മന്ദിരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോയി, നിങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം തേടി ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു. കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഒരു വള്ളി വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.
രാജദാരാ ഹൃതാസ് സ്തേനൈര് ബലവദ്ഭിര് ഉദായുധൈഃ । ഊര്മിജാലൈര് മഹാബ്ധീനാം തീരേ ദ്രുമലതാ ഇവ
രാജധാനിയിലെ സ്ത്രീകളെ ശക്തിയും ആയുധവും ഉള്ള കള്ളന്മാർ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു. വലിയ കടലിന്റെ തീരത്ത് തിരകളുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങുന്ന വള്ളികളുപോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
അന്തഃപുരാധിപാസ് സര്വേ പിഷ്ടാശ് ശത്രുഭിര് ഉദ്ധതൈഃ । അശങ്കിതാഭിപതിതൈര് വാതൈര് ഇവ വനദ്രുമാഃ
അകത്തുള്ള മന്ദിരങ്ങളുടെ മേലാളന്മാരെ മുഴുവനും ധൈര്യശാലികളായ ശത്രുക്കൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച് തകർത്തുകളഞ്ഞു. കാറ്റ് പെട്ടെന്ന് വീശുമ്പോൾ കാട്ടിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
പൂരേണാശങ്കമ് ആയാതൈഃ പരൈര് നഃ പുരമ് ആഹൃതമ് । രാത്രൌ വര്ഷാസ്വ് ഇവോദ്ഗാരൈര് ഉദകപ്ലവവാരിഭിഃ
അപ്രതീക്ഷിതമായി പുറത്തുനിന്ന് വന്നവരാൽ നമ്മുടെ നഗരം പിടിച്ചെടുത്തു. മഴക്കാലത്തിലെ രാത്രിയിൽ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ഒഴുക്കുപോലെ അവർ അപ്രത്യക്ഷമായി എത്തി എല്ലാം കവർന്നു.
ധൂമ്രവര്മഭിര് ഉന്നാദൈര് ലേലിഹാനാഗ്രഹേതിഭിഃ । വഹ്നിഭിര് നഃ പുരം വ്യാപ്തം പരയോധൈശ് ച ഭൂരിഭിഃ
വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പുകമൂടിയ കാവചം ധരിച്ച തീയും അനേകം ശത്രുസൈനികരും നമ്മുടെ നഗരത്തിൽ പടർന്നു. തീയുടെ ജ്വാലകൾ മൂർച്ചയോടെ ചുറ്റും പടർന്നു, ശത്രുക്കൾ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പരിവാരവിലാസിന്യോ ദേവ്യ ആഹൃത്യ മൂര്ധജൈഃ । ആക്രന്ദന്ത്യോ ബലാന് നീതാഃ കുരര്യ ഇവ ധീവരൈഃ
നമ്മുടെ വീട്ടിലെ മഹിളകൾ, മുടി അശുദ്ധമായി പിരിഞ്ഞ്, ശത്രുസൈനികർ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. അവർ ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു; മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്കാൽ പിടിക്കപ്പെടുന്ന കുരരപ്പക്ഷികളെപ്പോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
ഇതി നോ യേയമ് ആയാതാ ശാഖാ പ്രസരശാലിനീ । ആപത് താമ് അലമ് ഉദ്ധര്തും ദേവസ്യൈവാസ്തി ശക്തിതാ
ഇങ്ങനെ ഈ ദുരന്തം ശാഖകളായി പടർന്ന് നമ്മെ ബാധിച്ചു. ഇങ്ങനെയുള്ള കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനും കഴിയില്ല.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യാവലോക്യാസൌ ദേവ്യൌ യുദ്ധായ യാമ്യ് അഹമ് । ക്ഷമ്യതാം മമ ഭാര്യേയം യുഷ്മത്പാദാബ്ജഷട്പദീ
ഇത് കേട്ട് കാണുമ്പോള് ദേവിയേ, ഞാന് യുദ്ധത്തിന് പോകുന്നു. ദയവായി എന്നെ ക്ഷമിക്കണം, എന്റെ ഭാര്യ നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മത്തില് തേനീച്ചപോലെയാണ്.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ നിര്യയൌ രാജാ കോപാകുലിതചേതനഃ । മത്തേഭനിര്ഭിന്നവനഃ കന്ദരാദ് ഇവ കേശരീ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവ് കോപത്തില് കുലുങ്ങിയ മനസ്സോടെ പുറത്തേക്കു പോയി. ഒരു മദമസ്തമായ ആന കാട്ട് തകർത്ത ശേഷം ഗുഹയില് നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്ന സിംഹംപോലെയായിരുന്നു അവന്.
ലീലാ ലീലാം ദദര്ശാഥ സ്വാകാരസദൃശാകൃതിമ് । പ്രതിബിമ്ബമ് ഇവായാതാമ് ആദര്ശേ ചാരുദര്ശനാമ്
പിന്നീട് ലീലാ, തനിക്കു തനിക്കു തുല്യമായ രൂപത്തില് തന്നെ തന്നെ, കണ്ണാടിയില് പ്രതിഫലനം പോലെ മനോഹരമായി സമീപിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
കിമ് ഇദം ദേവി മേ ബ്രൂഹി കസ്മാദ് ഇയമ് അഹം സ്ഥിതാ । യാ സാഭവമ് അഹം പൂര്വം കഥം സേയമ് ഇഹ സ്ഥിതാ
ദേവിയേ, ഇത് എന്താണെന്ന് എന്നോട് പറയൂ. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഇവിടെ ഇങ്ങനെ നില്ക്കുന്നത്? മുമ്പ് ഞാൻ മറ്റൊരിടത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നില്ലേ, എങ്ങനെ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ഈ രൂപത്തിൽ ഞാൻ നില്ക്കുന്നു?
മന്ത്രിപ്രഭൃതയഃ പൌരാ യോധാസ് സബലവാഹനാഃ । സര്വ ഏവ ത ഏവേമേ സ്ഥിതാസ് തത്ര തഥൈവ യേ
മന്ത്രിമാരും നഗരവാസികളും യോദ്ധാക്കളും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി — അവിടെയുള്ളവരൊക്കെയും ഇവിടെയും അതേപോലെയാണ്, അതേപോലെയുള്ളവരാണ്.
തത്രാപീദമ് അയം ദേവി സര്വേ കഥമ് ഇഹ സ്ഥിതാഃ । ബഹിര് അന്തശ് ച മകുര ഇവൈതേ കിം പ്രചേതനാഃ
ദേവി, ഇവിടെയും ഇവരൊക്കെയും എങ്ങനെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു? കണ്ണാടിയിലെ പ്രതിഫലനം പോലെ, ഇവർ പുറത്തും അകത്തും ബോധവാന്മാരാണോ?
യഥാ ജ്ഞപ്തിര് ഉദേത്യ് അന്തസ് തഥാനുഭവതി ക്ഷണാത് । ചിതിശ് ചേത്യാര്ഥതാമ് ഏതി ചിത്തം ചിത്താര്ഥതാമ് ഇവ
അകത്ത് ബോധം ഉദിക്കുമ്പോൾ, അതു ഉടനടി അനുഭവപ്പെടുന്നു; ബോധം അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുവിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നു, മനസ്സ് അതിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ.
യാദൃഗ്ഭാവന ഏവാന്തശ്ചേതനസ് തനുതേ സ്മൃതിമ് । താദൃഗര്ഥജഗദ്രൂപസ് തത്രൈവോദേതി തത്ക്ഷണാത്
എന്തുപോലെയുള്ള ഭാവന അകത്ത് ഉയരുന്നു, അതുപോലെയുള്ള ഓർമ്മ ബോധം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; അതേ നിമിഷം, അതുപോലെയുള്ള ലോകം അവിടെയെവിടെയോ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.