മാതാപിതൃവിനിര്മുക്താ ബാലകാസ് തിമിരാവലീഃ । മഥ്നന്തോ ഽങ്ഗേഷു രഥ്യാസു കുഡ്യപാതേന ഹാ ഹതാഃ
അമ്മയോ അച്ഛനോ ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്ന കുട്ടികൾ ഇരുണ്ടതിൽ വഴിതെറ്റി നടക്കുന്നു; വഴികളിലും മതിലുകൾ വീണു തകർന്ന് അവരെ അടിച്ചു നശിപ്പിക്കുന്നു.
വത വിദ്രാവിതാന്ധസ്യ കരിണോ രണമൂര്ധനി । പതദങ്ഗാരകാഗാരഭാരിണഃ കടുകൂജിതമ്
കണ്ണില്ലാത്തവരുടെ ഭീഷണിയിൽ ഓടിച്ചിരിയുന്ന ആനകൾ യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ കഠിനമായി കരയുന്നു; അവരുടെ ശരീരം വീണു വീണു കത്തുന്ന ചങ്ങലകളും കനൽക്കല്ലുകളും കൊണ്ട് ഭാരമായി കിടക്കുന്നു.
ഹാ കഷ്ഠമ് അസിനിര്ഭിന്നസ്കന്ധേ സന്നദൃഢോല്മുകേ । പതിതോ യന്ത്രപാഷാണഃ പുരുഷസ്യാശനിര് യഥാ
അയ്യോ, വാളുകൊണ്ട് പിളർന്നും ഭംഗിയായി ചുമലിൽ കയറ്റിയിട്ടും കല്ല് യന്ത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള മിന്നലുപോലെ മനുഷ്യന്റെ മേൽ വീഴുന്നു.
ഗവാശ്വമഹിഷാജോഷ്ട്രശ്വശൃഗാലവൃകൈര് അഹോ । ഘോരോ രണ ഇഹാരബ്ധോ മാര്ഗരോധക ആകുലൈഃ
പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, മേശകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, നായ്ക്കൾ, കാട്ടുപ്രാവുകൾ—ഇവയെല്ലാം വഴികൾ തടഞ്ഞ് കലഹം തുടങ്ങുമ്പോൾ എത്ര ഭയാനകമായാണ് ഈ യുദ്ധം നടക്കുന്നത്!
പടൈഃ പടപടാശബ്ദൈര് ജ്വലജ്ജ്വാലാലിമാരുതൈഃ । ആക്രന്ദിന്യസ് സ്ത്രിയോ യാന്തി സ്ഥലപദ്മാചിതാ ഇവ
പൊള്ളുന്ന വസ്ത്രങ്ങളുടെ പിളർപ്പും തീയുടെ കാറ്റും ഇടയിൽ, കരയുന്ന സ്ത്രീകൾ നിലംപൂക്കൾ അണിഞ്ഞതുപോലെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
സ്ത്രീണാം ജ്വാലാലവാഃ പശ്യ ലിഹന്ത്യ് അലകവല്ലരീഃ । കുര്വന്തോ ഽശോകപുഷ്പാഭാം കരഭാ ഇവ പന്നഗീഃ
സ്ത്രീകളിൽ നിന്നുയരുന്ന തീയുടെ നാവുകൾ അവരുടെ മുടിയിലൂടെയും പടർന്നു, അശോകപ്പൂക്കളെപ്പോലെ അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു; ആനകൾ പാമ്പുകളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ.
ഹാ ഹാ ഹരിണശാവാക്ഷ്യാഃ പക്ഷ്മലേക്ഷണപക്ഷ്മസു । കുശാഗ്രേഷ്വ് ഇവ വിശ്രാന്തിമ് ഏതി കാര്ഷാണവീ ശിഖാ
അയ്യോ, മൃഗശാവാക്ഷികളായ സ്ത്രീകളുടെ കണ്മുട്ടിനരങ്ങളിൽ, ദീർഘമായ തീക്കനാൽ ദർബാഗ്രങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ എത്തുന്നു.
ദഹ്യമാനോ ഽപി നിര്യാതി ന കലത്രം വിനാ നരഃ । അഹോ ബത ദുരുച്ഛേദാഃ പ്രാണിനാം സ്നേഹവാഗുരാഃ
തീയിൽ കത്തുന്നിടത്തിലും, ഭർത്താവ് ഭാര്യയെ വിട്ട് പോകുന്നില്ല; പ്രാണികൾക്ക് സ്നേഹത്തിന്റെ കുടുങ്ങൽ എത്രയോ കടുപ്പമാണ്!
കരീ രഭസനിര്ഭിന്നജ്വലദങ്ഗാരപാദപൈഃ । പ്ലുഷ്ടപുഷ്കരകഃ കോപാന് മഥ്നാത്യ് ഉത്പുഷ്കരം സരഃ
ആന, അതിന്റെ ഉഗ്രതയോടെ കത്തുന്ന മരങ്ങൾ തകർത്തു, കോപത്തിൽ ഉണങ്ങിയ താമരകൾ നിറഞ്ഞ തടാകം തുമ്പിക്കൈ കൊണ്ട് കലക്കി തകർക്കുന്നു.
ധൂമോഽമ്ബുദപദം പ്രാപ്യ ലോലാലാതതഡില്ലതമ് । ജ്വലദങ്ഗാരനാരാചനികരം പരിവര്ഷതി
പുക, മേഘങ്ങളുടെ ഇടം എത്തി, അതിന്റെ ചഞ്ചലമായ വീതിയുള്ള മിന്നലുകൾ കൊണ്ട് കത്തുന്ന അഗ്നിബാണങ്ങൾ പോലെ മഴപോലെ ചിതറിക്കുന്നു.
ഇഹ ധൂമസ് സ്ഫുരദ്വഹ്നികണ ആവര്തവൃത്തിമാന് । സ്ഥിത ആപീഡവാന് വ്യോമ്നി രത്നപൂര ഇവാമ്ബരേ
ഇവിടെ, പുക ചമഞ്ഞ് കത്തുന്ന ചിരകണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ് വട്ടംവട്ടമായി തിരിഞ്ഞ് ആകാശത്ത് ഒരു രത്നക്കൂമ്പാരംപോലെ കെട്ടിപ്പൊക്കിയിരിക്കുന്നു.
ഗൌരമ് അമ്ബരമ് ആഭാതി ജ്വാലാശിഖരതേജസാ । മൃത്യോര് ഇവോത്സവേ ദത്തഃ കുങ്കുമാങ്കഃ കദര്ഥകഃ
ജ്വാലയുടെ മുകളിലെ പ്രകാശത്തിൽ ആകാശം വെളുത്തു തിളങ്ങുന്നു; മരണത്തിന്റെ ഉത്സവത്തിന് കുങ്കുമം ചേർത്തതുപോലെ നാശത്തിന്റെ അടയാളം അവിടെ തെളിയുന്നു.
അഹോ നു വിഷമം വൈരം വര്തതേ വൃത്തിവര്ജിതമ് । ഹ്രിയന്തേ രാജനാര്യോ ഽപി വരവീരൈര് ഉദായുധൈഃ
അയ്യോ, എത്ര ദുരിതവും അന്യായവുമാണ് ഈ വൈരാഗ്യം! ധർമ്മം ഒന്നുമില്ലാതെ, മഹാശക്തിയുള്ള യോദ്ധാക്കൾക്ക് മുന്നിൽ മഹാരാജാക്കന്മാരും കൊല്ലപ്പെടുന്നു.
ലോലസ്രഗ്ദാമകുസുമൈര് മാര്ഗപ്രകരകാരികാഃ । അര്ധനിര്ദഗ്ധകവരീകീര്ണവക്ഷസ്സ്ഥലാമ്ബരാഃ
പൂക്കളും അലങ്കാരങ്ങളും ചിതറിപ്പോയി, രാജപഥങ്ങളിൽ ഒരിക്കൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് വസ്ത്രങ്ങൾ പകുതി കത്തിപ്പോയി, അവരുടെ നെഞ്ചും തോളുമൊക്കെ ചാരിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ആലോലാമ്ബരസംലക്ഷ്യനിതമ്ബജഘനസ്ഥലാഃ । പതന്മാണിക്യവലയാ വലിതാവനിമണ്ഡലാഃ
വസ്ത്രങ്ങൾ ഇളകിപ്പോകുമ്പോൾ, അവരുടെ അരയും കിടക്കവും പുറത്താകുന്നു; കൈകളിൽ നിന്നുള്ള രത്നവളകൾ നിലത്തേക്ക് വീണു, അവർ ഭുമിയിലേക്ക് ചുരുണ്ടുപോകുന്നു.
ഛിന്നഹാരലതാജാലവികീര്ണാമലമൌക്തികാഃ । ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടസ്തനശ്രോണിപാര്ശ്വോദ്യത്കനകപ്രഭാഃ
മാലകളും മുത്ത് ചങ്ങലകളും പൊട്ടി ചിതറിപ്പോയി; ചിലത് മറഞ്ഞും ചിലത് കാണിച്ചും, അവരുടെ നെഞ്ചിൽ, അരയിൽ, വശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പൊന്നിന്റെ പ്രകാശം തെളിയുന്നു.
കുരരീകര്കശാക്രന്ദമന്ദീകൃതരണാരവാഃ । ധാരാപാത്യസ്രുനാരാചഭിന്നപാര്ശ്വസ്ഥചേതനാഃ
യുദ്ധത്തിന്റെ ഗർജ്ജനം കുറരികളുടെ കഠിനമായ കുരലിൽ ഒളിഞ്ഞുപോകുന്നു; അമ്പുകൾ കുത്തി രക്തം ചോരുന്നവരും, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടവരും നിലത്തു അവശരായി കിടക്കുന്നു.
രക്തകര്ദമബാഷ്പാമ്ബുക്ലിന്നഗ്രഥിതവാസസഃ । ഭുജമൂലാര്പിതഭുജൈര് നീയമാനാ ബലാന് നൃഭിഃ
രക്തവും കണ്ണീരും ചെളിയും ചേർന്ന് വസ്ത്രങ്ങൾ നനയുന്നു; കൈകൾ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭുജത്തിൽ വെച്ച്, സൈനികർ അവരെ കൈപിടിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ക ഇവാസ്മത്പരിത്രാതാ സ്യാദ് ഇത്യ് ആദീനവീക്ഷിതൈഃ । ഉത്പലൈര് ഇവ വര്ഷദ്ഭിഃ പരിരോദിതസൈനികാഃ
'ഇനി നമ്മെ രക്ഷിക്കാനാരുണ്ട്?' എന്ന ഭയത്തോടെയും വിഷമത്തോടെയും കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു, സൈനികർ താമരപ്പൂവുപോലെ കണ്ണുനീർ ചൊരിയുന്നു.
മൃണാലകോമലാച്ഛോരുമൂലജാലൈസ് സുനിര്മലൈഃ । സ്വച്ഛാമ്ബരതലാലക്ഷ്യൈര് ആകാശനലിനീനിഭാഃ
താമരത്തണ്ടുപോലെ മൃദുവായ കാലുകളും, ശുദ്ധവും സുന്ദരവുമായ കാൽക്കടികളും, സുതാരമായ വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, ആകാശത്ത് വിരിയുന്ന താമരപൂവുകൾപോലെയാണ് അവർ.
ആലോലമാല്യവസനാഭരണാങ്ഗരാഗാ ഈര്ഷ്യാകുലാനനചലാലകവല്ലരീകാഃ । ആനന്ദസുന്ദരനിരങ്കുശമഥ്യമാനാത് കാമാര്ണവാത് സമുദിതാ ഇവ രാജലക്ഷ്മ്യഃ
പൂക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും എല്ലാം അലസമായി അണിഞ്ഞു, മുഖം അസൂയകൊണ്ട് കലങ്ങിയും, കുരുകുലുങ്ങുന്ന മുടിയുമായി, ആ രാജകുമാരിമാർ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ദണ്ഡം ആഗ്രഹസമുദ്രം ഇളക്കി ഉയർത്തിയവരെപ്പോലെ തോന്നി.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ രാജമഹിഷീ മത്തയൌവനാ । തദ് വിവേശ ഗൃഹം ലക്ഷ്മീര് ഇവ പങ്കജകോടരമ്
അതിനിടയിൽ, യൗവനത്തിന്റെ മദത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജകുമാരി, കമലത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ലക്ഷ്മി കടക്കുന്നതുപോലെ ആ രാജമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ആലോലമാല്യവസനാ ച്ഛിന്നഹാരലതാകുലാ । അനുയാതാ വയസ്യാഭിര് ദാസീഭിര് ഭയവിഹ്വലാ
അവളുടെ പൂക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും അലഞ്ഞു, മാലകളും തകർന്നു ചിതറുകയും ചെയ്തു; സുഹൃത്തുക്കളും ദാസിമാരും കൂട്ടായി, ഭയത്തിൽ വിറയച്ച് അവൾ നടന്നു.
ചന്ദ്രാനനാവദാതാങ്ഗീ ശ്വാസോത്കമ്പിപയോധരാ । താരകാകാരദശനാ സ്ഥിതാ ദ്യൌര് ഇവ രൂപിണീ
ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവും, കറപ്പില്ലാത്ത അവയവങ്ങളും, ഉന്മേഷത്തോടെ ഉയർന്ന മുലകളും, നക്ഷത്രംപോലുള്ള പല്ലുകളും, ആകാശം രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ അവൾ അവിടെ നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
അഥ തസ്യാ വയസ്യൈകാ രാജാനം തം വ്യജിജ്ഞപത് । വൃത്രസങ്ഗ്രാമസംരഭ്ദമ് അമരേന്ദ്രമ് ഇവാപ്സരാഃ
അപ്പോൾ അവളുടെ ഒരു സുഖസഖി രാജാവിനോട് ഈ വിവരം അറിയിച്ചു. വൃത്രനോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ആവേശഭരിതനായ ഇന്ദ്രനോട് ഒരു അപ്സരസ് വാർത്ത പറയുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അതു.
ദേവ ദേവീ സഹാസ്മാഭിഃ പലായ്യാന്തഃപുരാന്തരാത് । ശരണം ദേവമ് ആയാതാ വാതാര്തേവ ലതാ ദ്രുമമ്
പ്രഭോ, രാജ്ഞി ഞങ്ങളോടൊപ്പം അകത്തുള്ള മന്ദിരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോയി, നിങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം തേടി ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു. കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഒരു വള്ളി വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.
രാജദാരാ ഹൃതാസ് സ്തേനൈര് ബലവദ്ഭിര് ഉദായുധൈഃ । ഊര്മിജാലൈര് മഹാബ്ധീനാം തീരേ ദ്രുമലതാ ഇവ
രാജധാനിയിലെ സ്ത്രീകളെ ശക്തിയും ആയുധവും ഉള്ള കള്ളന്മാർ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു. വലിയ കടലിന്റെ തീരത്ത് തിരകളുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങുന്ന വള്ളികളുപോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
അന്തഃപുരാധിപാസ് സര്വേ പിഷ്ടാശ് ശത്രുഭിര് ഉദ്ധതൈഃ । അശങ്കിതാഭിപതിതൈര് വാതൈര് ഇവ വനദ്രുമാഃ
അകത്തുള്ള മന്ദിരങ്ങളുടെ മേലാളന്മാരെ മുഴുവനും ധൈര്യശാലികളായ ശത്രുക്കൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച് തകർത്തുകളഞ്ഞു. കാറ്റ് പെട്ടെന്ന് വീശുമ്പോൾ കാട്ടിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെയാണ് അവരവരുടെ അവസ്ഥ.
പൂരേണാശങ്കമ് ആയാതൈഃ പരൈര് നഃ പുരമ് ആഹൃതമ് । രാത്രൌ വര്ഷാസ്വ് ഇവോദ്ഗാരൈര് ഉദകപ്ലവവാരിഭിഃ
അപ്രതീക്ഷിതമായി പുറത്തുനിന്ന് വന്നവരാൽ നമ്മുടെ നഗരം പിടിച്ചെടുത്തു. മഴക്കാലത്തിലെ രാത്രിയിൽ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ ഒഴുക്കുപോലെ അവർ അപ്രത്യക്ഷമായി എത്തി എല്ലാം കവർന്നു.
ധൂമ്രവര്മഭിര് ഉന്നാദൈര് ലേലിഹാനാഗ്രഹേതിഭിഃ । വഹ്നിഭിര് നഃ പുരം വ്യാപ്തം പരയോധൈശ് ച ഭൂരിഭിഃ
വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പുകമൂടിയ കാവചം ധരിച്ച തീയും അനേകം ശത്രുസൈനികരും നമ്മുടെ നഗരത്തിൽ പടർന്നു. തീയുടെ ജ്വാലകൾ മൂർച്ചയോടെ ചുറ്റും പടർന്നു, ശത്രുക്കൾ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.