പ്രാപ്യം സമ്പ്രാപ്യതേ യേന ഭൂയോ യേന ന ശോച്യതേ । പരായാ നിര്വൃതേസ് സ്ഥാനം യത് തജ് ജീവിതമ് ഉച്യതേ
എന്ത് നേടാനാകുന്നുവോ, അതു കിട്ടിയാൽ പിന്നെ ദു:ഖം വരാത്തതാണോ അതു പരമസന്തോഷത്തിന്റെ അവസ്ഥയാണു; അതാണ് സത്യമായുള്ള ജീവിതം.
തരവോ ഽപി ഹി ജീവന്തി ജീവന്തി മൃഗപക്ഷിണഃ । സ ജീവതി മനോ യസ്യ മനനേന ന ജീവതി
മരങ്ങളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ജീവിക്കുന്നു. പക്ഷേ, ആരുടെ മനസ്സ് വെറും ചിന്തയാൽ മാത്രം ജീവിക്കാത്തുവോ, അവനാണ് സത്യത്തിൽ ജീവിക്കുന്നത്.
ജാതാസ് ത ഏവ ജഗതി ജന്തവസ് സാധുജീവിതാഃ । യേ പുനര് നേഹ ജായന്തേ ശേഷാ ജാനീത ഗര്ദഭാഃ
ഈ ലോകത്ത് സത്പഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവരേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിച്ചവരായി പറയാം; ഇതിൽ ജനിക്കാത്ത ശേഷിക്കുന്നവരെ കഴുതകളായി അറിഞ്ഞോളൂ.
ഭാരോ ഽവിവേകിനശ് ശാസ്ത്രം ഭാരോ ജ്ഞാനം ച രാഗിണഃ । അശാന്തം ച മനോ ഭാരോ ഭാരോ ഽനാത്മവിദോ വപുഃ
വിവേകം ഇല്ലാത്തവർക്കു ശാസ്ത്രം ഭാരമാണ്, ആസക്തിയുള്ളവർക്കു ജ്ഞാനം ഭാരമാണ്, ശാന്തിയില്ലാത്ത മനസ്സും ആത്മാവിനെ അറിയാത്തവർക്കു ശരീരം ഭാരമാണ്.
രൂപമ് ആയുര് മനോ ബുദ്ധിര് അഹങ്കാരസ് തഥേഹിതമ് । ഭാരോ ഭാരധരസ്യേവ സര്വം ദുഃഖായ ദുര്ധിയഃ
രൂപം, ആയുസ്സ്, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, പ്രവർത്തികൾ—ഇവയെല്ലാം അജ്ഞാനികൾക്ക് ഭാരമാണ്, ഭാരവാഹിക്ക് ചുമയുപോലെ, എല്ലാം ദു:ഖത്തിനാണ്.
അവിശ്രാന്തമനഃപൂര്ണമ് ആപദാം പരമാസ്പദമ് । നീഡോ രോഗവിഹങ്ഗാനാമ് ആയുര് ആയാസനം ദൃഢമ്
വിശ്രമം ഇല്ലാത്ത മനസ്സ് എല്ലാ ദുരന്തങ്ങൾക്കും ആധാരമാണ്; ആയുസ്സ് രോഗങ്ങൾക്കുള്ള ഉറച്ച ഇരിപ്പിടം, രോഗപ്പക്ഷികൾക്ക് കൂടാണ്.
പ്രത്യഹം ഖേദമ് ഉത്സൃജ്യ ശനൈര് അലമ് അനാരതമ് । ആശ്വ് ഏവ ജന്മനശ് ശ്വഭ്രം കാലേന വിനിഖന്യതേ
ദിവസം ദിവസവും ക്ഷീണം വിട്ട്, പതിയെ, നിശ്ചലമായി, ജീവിതത്തിന്റെ കുഴി കാലം കുഴിച്ചെടുക്കുന്നു, കുതിരയുടെ കുഴി എങ്ങനെ ആണോ അതുപോലെ.
ശരീരബിലവിശ്രാന്തൈര് വിഷദാഹപ്രദായിഭിഃ । രോഗൈര് നിപീയതേ രൌദ്രൈര് വ്യാലൈര് ഇവ വനാനിലഃ
ശരീരത്തിന്റെ അകത്തുള്ള പൊക്കളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന, കഠിനമായ രോഗങ്ങൾ കഠാരമായ വേദന നൽകുന്നു; കാട്ടിൽ കാറ്റിനെ വിഷമുള്ള പാമ്പുകൾ കുടിയിരുത്തുന്നപോലെ.
പ്രസുവാനൈര് അവച്ഛേദം തുച്ഛൈര് അന്തരവാസിഭിഃ । ദുഃഖൈര് ആകൃഷ്യതേ ക്രൂരൈര് ഘുണൈര് ഇവ ജരദ്ദ്രുമഃ
അകത്തു വസിക്കുന്ന, ചെറുതായെങ്കിലും ക്രൂരമായ ദുഃഖങ്ങൾ, പഴയ വൃക്ഷത്തെ തേനീച്ചകൾ എങ്ങനെ തിന്നുന്നുവോ അതുപോലെ, ശരീരത്തെ വലിച്ചെടുക്കുന്നു.
നൂനം നിഗിരണായാശു ഘനഗര്വമ് അനാരതമ് । ആഖുര് മാര്ജാരകേണേവ മരണേനാവലോക്യതേ
അവശ്യമെന്നപോലെ, നിരന്തരം അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എലിയെ, മരണം, പൂച്ച എങ്ങനെ നോക്കി ഇരിക്കുന്നു അതുപോലെ, ഉടൻ വിഴുങ്ങാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഗര്വാദിഗുണഗര്ഭിണ്യാ ശൂന്യയാശക്തിവശ്യയാ । അന്നം മഹാശനേനേവ ജരസാ പരിജീര്യതേ
അഹങ്കാരവും മറ്റും നിറഞ്ഞിട്ടും, ശൂന്യവും ശക്തിയില്ലാത്തതുമായ ശരീരം, വലിയ വിശപ്പിൽ ആഹാരം എങ്ങനെ ക്ഷയിക്കുന്നു അതുപോലെ, വയസ്സോടെ പതിയെ ക്ഷയിക്കുന്നു.
ദിനൈഃ കതിപയൈര് ഏവ പരിജ്ഞായ ഗതാദരമ് । ദുര്ജനസ് സജ്ജനേനേവ യൌവനേനാവമുച്യതേ
കുറെ ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ, അതിന്റെ ആകർഷണം മനസ്സിലാക്കി, യുവാവസ്ഥ, നല്ലവൻ ദുഷ്ടനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നപോലെ, വിട്ടുപോകുന്നു.
വിനാശസുഹൃദാ നിത്യം ജരാമരണബന്ധുനാ । രൂപം ശിഡ്ഗവരേണേവ കൃതാന്തേനാഭിലഷ്യതേ
നശ്വരതയുടെ സുഹൃത്തായും വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെ സ്ഥിരസംഗതിയായും മരണമാണ് ഈ ശരീരത്തെ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഒരു പക്ഷിയെ ഒരു കുസൃതിക്കാരൻ പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
സ്ഥിരതയാ സുഖഹാരിതയാ തയാ സതതമ് ഉജ്ഝിതമ് ഉത്തമ ഫല്ഗു ച । ജഗതി നാസ്തി തഥാ ഗുണവര്ജിതം മരണമാര്ജിതമ് ആയുര് ഇദം യഥാ
സ്ഥിരതയില്ലാതെ വൃദ്ധാവസ്ഥ സന്തോഷം കവർന്നെടുത്ത ഈ ജീവൻ ഉത്തമരും സാധാരണരുമായ എല്ലാവരും എപ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്ത് ഗുണങ്ങൾ ഒന്നുമില്ലാതെ മരണത്തിന്റെ പിടിയിലായിരിക്കുന്നതിൽ ഈ ആയുസിനെക്കാൾ മറ്റൊന്നുമില്ല.
മുധൈവാഭ്യുത്ഥിതോ മോഹാന് മുധൈവ പരിവര്ധതേ । മിഥ്യാമയേന ഭീതോ ഽസ്മി ദുരഹങ്കാരശത്രുണാ
അവിടെയില്ലാതെ മോഹം ഉദിക്കുന്നു, അവിടെയില്ലാതെ അതു വളരുന്നു. ഈ പൊള്ളയായ ഭ്രമയുള്ള അഹങ്കാരത്തെ, ജയിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ള ശത്രുവിനെ, ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു.
അഹങ്കാരവശാദ് ഏവ ദോഷകോശഃ കദര്ഥനാമ് । ദദാതി ദീനദീനാനാം സംസാരോ വിവിധാകൃതിഃ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ കാരണമാണ് പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം ദുർഭാഗ്യപ്പെട്ടവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നത്. അഹങ്കാരത്താലാണ് ഈ ലോകജീവിതം പലവിധ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നത്.
അഹങ്കാരവശാദ് ആപദ് അഹങ്കാരാദ് ദുരാധയഃ । അഹങ്കാരവശാദ് ഈഹാപ്യ് അഹങ്കാരോ മഹാമയഃ
അഹങ്കാരത്താൽ ദുരന്തങ്ങൾ വരുന്നു, അഹങ്കാരത്താൽ രോഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, അഹങ്കാരത്താൽ തന്നെയാണ് ശ്രമവും. അഹങ്കാരമാണ് വലിയ ഭ്രമം.
തമ് അഹങ്കാരമ് ആശ്രിത്യ പരമം ചിരവൈരിണമ് । ന ഭുഞ്ജേ ന പിബാമ്യ് അമ്ഭഃ കിമ് ഉ ഭോഗാന് ഭജേ മുനേ
ആ അഹങ്കാരത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ്, അതിയായ പുരാതന ശത്രുവിനെ, ഞാൻ ഭക്ഷ്യവും വെള്ളവും പോലും കഴിക്കാറില്ല, സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നതോ പറയാനാവില്ല, മഹർഷേ.
സംസാരരജ്ജുര് ആദീര്ഘാ മമ ചേതസി മോഹിനീ । തതാഹങ്കാരദോഷേണ കിരാതേനേവ വാഗുരാ
ലോകജീവിതത്തിന്റെ നീണ്ട കയറാണ് എന്റെ മനസ്സിനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നത്. അതെ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടാണ് ഈ കയറ് ഉണ്ടാകുന്നത്, വേട്ടക്കാരൻ വല കെട്ടുന്നതുപോലെ.
യാനി ദുഃഖാനി ദീര്ഘാണി വിഷമാണി മഹാന്തി ച । അഹങ്കാരാത് പ്രസൂതാനി താന്യ് അഗാത് ഖദിരാ ഇവ
ദീർഘവും കഠിനവും വലിയതുമായ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്. അവ ഖദിരവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകൾ പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ശമേന്ദോസ് സൈംഹികേയാസ്യം ഗുണപദ്മമഹാശനിമ് । ജ്ഞാനമേഘശരത്കാലമ് അഹങ്കാരം ത്യജാമ്യ് അഹമ്
ശാന്തിയുടെ ചന്ദ്രനും, ഗുണങ്ങളുടെ സിംഹമുഖമായ മിന്നലും, ജ്ഞാനമേഘത്തിന്റെ ശരത്കാലവും കൊണ്ട് ഞാൻ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
നാഹം രാമോ ന മേ വാഞ്ഛാ ഭാവേഷു ച ന മേ മനഃ । ശാന്ത ആസിതുമ് ഇച്ഛാമി സ്വാത്മന്യ് ഏവ ജിനോ യഥാ
ഞാൻ രാമനല്ല, എനിക്ക് ആഗ്രഹവും ഇല്ല, ഭാവങ്ങളിൽ എന്റെ മനസ്സും ഇല്ല. ഞാൻ എന്റെ ആത്മാവിൽ തന്നെ ശാന്തനായി ഇരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ജ്ഞാനിയെന്നപോലെ.
അഹങ്കാരവശാദ് യദ് യന് മയാ ഭുക്തം കൃതം ഹൃതമ് । സര്വം തു തദ് അവസ്ത്വ് ഏവ വസ്ത്വ് അഹങ്കാരരിക്തതാ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ അധീനതയിൽ ഞാൻ അനുഭവിച്ചതും ചെയ്തതും കൈവശമാക്കിയതും എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. യഥാർത്ഥം അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തതിലാണ്.
അഹമ് ഇത്യ് അസ്തി ചേദ് ബ്രഹ്മന്ന് അഹമ് ആപദി ദുഃഖിതഃ । സമ്പത്സു സുഖിതസ് തസ്മാദ് അനഹങ്കാരിതാധനഃ
ബ്രഹ്മനേ, 'ഞാൻ' എന്ന ചിന്ത ഉണ്ടെങ്കിൽ, കഷ്ടത്തിൽ ഞാൻ ദു:ഖിതനാകും, സമൃദ്ധിയിൽ സന്തോഷവാനാകും. അതിനാൽ അഹങ്കാരമില്ലായ്മയാണ് ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത്.
അഹങ്കാരം പരിത്യജ്യ മുനേ ശാന്തമനാസ് തഥാ । അവതിഷ്ഠേ ഗതോദ്വേഗോ ഭോഗൌഘേ ഽഭങ്ഗുരാസ്പദമ്
അഹങ്കാരം വിട്ടൊഴിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, ഭോഗങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിനിടയിൽ, ഈ തുനിയുള്ള അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ഞാൻ ഉല്ലാസമില്ലാതെ ശാന്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു, മഹർഷേ.
ബ്രഹ്മന് യാവദ് അഹങ്കാരവാരിദഃ പ്രവിജൃമ്ഭതേ । താവദ് വികാസമ് ആയാതി തൃഷ്ണാകുടജമഞ്ജരീ
ബ്രഹ്മൻ, അഹങ്കാരമെന്ന മേഘം വ്യാപിച്ചുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, വസ്തുക്കളിലേക്കുള്ള തൃശ്യയുടെ കൂമ്പാരം പുഷ്പിക്കുന്നു.
അഹങ്കാരഘനേ ശാന്തേ തൃഷ്ണാനവതഡില്ലതാ । ശാന്തദീപശിഖാവൃത്ത്യാ ക്വാപി യാസ്യതി സത്വരമ്
അഹങ്കാരമെന്ന കനിഞ്ഞ മേഘം ശാന്തമായാൽ, തൃശ്യയുടെ വള്ളി അതിന്റെ ആധാരം നഷ്ടപ്പെട്ട്, അണഞ്ഞ വിളക്കിന്റെ ജ്വാലപോലെ എവിടെയോ വേഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
അഹങ്കാരമഹാവിന്ധ്യേ മനോമത്തമതങ്ഗജഃ । വിസ്ഫൂര്ജതി ഘനാസ്ഫോടൈസ് സ്തനിതൈര് ഇവ വാരിദഃ
അഹങ്കാരമെന്ന മഹാപർവതത്തിനുള്ളിൽ, മനസ്സ് മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ കാട്ടാനപോലെ, ഇടിമുഴക്കത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്നു, മേഘങ്ങൾ ഇടിയോടെ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ.
ഇഹ ദേഹമഹാദര്യാം ഘനാഹങ്കാരകേസരീ । യോ ഽയമ് ഉല്ലസതി സ്ഫാരം തേനേദം ജഗദ് ആതതമ്
ഈ വലിയ ശരീരഗുഹയിൽ, കനിഞ്ഞ അഹങ്കാരമെന്ന സിംഹം ഉല്ലാസത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ അതിനാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തൃഷ്ണാതന്തുലവപ്രോതാ ബഹുജന്മപരമ്പരാ । അഹങ്കാരോഗ്രശിഡ്ഗേന കണ്ഠേ മുക്താവലീ കൃതാ
അനേകം ജന്മങ്ങളിലേക്കു നീണ്ടു, തൃശ്യയുടെ നൂലാൽ കൂട്ടിയിണക്കപ്പെട്ട മുത്തുമാല, അഹങ്കാരത്തിന്റെ കഠിനമായ കൊക്കിൽ കെട്ടി കഴുത്തിൽ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.