കൃശാനുകണനാരാചനിരന്തരതരാമ്ബരമ് । ബൃഹദഗ്നിശിഖാജാലലുഠദ്ദഗ്ധപുരോത്കരമ്
അമ്പുകൾ നിരന്തരം പറന്നതുകൊണ്ട് ആകാശം തീകൊളുത്തിയ കാട്ടുപോലെ തീപിടിച്ചു. വലിയ തീയുടെ ജ്വാലകൾ വീണു വീട് നിരകളെ കത്തിച്ചു, ഭൂമി മുഴുവൻ തീക്കൂമ്പാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞു.
രണദ്ദ്വിരദസങ്ഘട്ടകുട്ടിതോദ്ഭടസദ്ഭടമ് । വിദ്രവത്തസ്കരച്ഛേദമാര്ഗകീര്ണമഹാധനമ്
യുദ്ധത്തിൽ ആനകൾ കൂട്ടിയിടിച്ചപ്പോൾ ഭയങ്കരമായ യോദ്ധാക്കൾ വീണു. ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച കള്ളന്മാരെ വഴികളിൽ വെട്ടിക്കളഞ്ഞപ്പോൾ വലിയ ധനം ചിതറിക്കിടന്നു.
അങ്ഗാരരാശിനിപതന്നരനാര്യുഗ്രരോദനമ് । സ്ഫുടച്ചടചടാശബ്ദപ്രലുഠത്പ്ലുഷ്ടകാഷ്ടകമ്
അംഗാരങ്ങൾ മഴപോലെ വീണപ്പോൾ പുരുഷന്മാരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും കരച്ചിൽ ശക്തമായി. കത്തുന്ന മരങ്ങൾ പൊട്ടിത്തെറുന്ന ശബ്ദം മുഴുവൻ കേട്ടു, തീ എല്ലാം വിഴുങ്ങി.
വിപുലാലാതചക്രൌഘശതസൂര്യനഭസ്തലമ് । അങ്ഗാരശിഖരാകീര്ണസമസ്തവസുധാതലമ്
ആകാശം അനേകം രഥചക്രങ്ങളാലും നൂറുകണക്കിന് സൂര്യന്മാരാലും നിറഞ്ഞു. ഭൂമി മുഴുവൻ ചുട്ടു കത്തുന്ന അഗ്നിശിഖരങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു.
ദഗ്ധാഗ്നികാഷ്ഠക്രേങ്കാരരണജ്ജ്വലനവൈണികമ് । ദഗ്ധജന്തുപരാക്രന്ദരുദത്സകലസൈരിഭമ്
കത്തുന്ന വൃക്ഷക്കഷ്ണങ്ങളുടെ ചിറകിളി വീണയുടെ ശബ്ദംപോലെ മുഴങ്ങുകയും, കത്തുന്ന എല്ലാ ജീവികളും ആനകളടക്കം ഉച്ചത്തിൽ കരയുകയും ചെയ്തു.
പടവിശ്രാന്തരാജസ്ത്രീവൃദ്ധോത്സന്നഹൃതാശനമ് । സകലഗ്രസനാരമ്ഭസോദ്യോഗാഗ്നിമഹാശിഖമ്
പടിയിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെയും രാജ്ഞിമാരുടെയും മൂപ്പന്മാരുടെയും ഭക്ഷണം നശിച്ചു; അതിനുശേഷം ആ വലിയ അഗ്നിശിഖകൾ എല്ലാം തിന്നാൻ ആവേശത്തോടെ മുന്നേറി.
കടച്ഛാക്കാരദുക്കാരകഠിനാഗ്നിരണദ്ഗൃഹമ് । അനന്തജന്തുഭോജ്യാന്നവഹ്നിമുക്തേന്ധനസ്പൃഹമ്
വീടുകൾ കഠിനമായ അഗ്നിയുടെ ചിറകിളിയും ഗർജ്ജനവും കൊണ്ട് മുഴങ്ങി; അനന്തമായ ജീവികളുടെ ഭക്ഷണം തിന്നാൻ ഇന്ധനം വിട്ട് മോചിതമായ അഗ്നിശിഖകൾ ആഗ്രഹിച്ചു.
അഥ ശുശ്രാവ തത്രാസൌ ഗിരോ രാജാ വിദൂരഥഃ । യോധാനാം ദഹ്യമാനാനാം പശ്യതാമ് അഭിധാവതാമ്
അപ്പോൾ രാജാവ് വിദ്യുരഥൻ അവിടെ തന്റെ സൈനികരുടെ നിലവിളികൾ കേട്ടു; അവർ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഓടിക്കൊണ്ടും നോക്കിക്കൊണ്ടും നിലവിളിച്ചു.
ഹാ മത്തമരുദ് ഊര്ധ്വസ്ഥാന് അങ്ഗാരഗൃഹപാദപാന് । രണത്ഖഗവരലീനജ്വലനാന് പാതയന് സ്ഥിതഃ
അയ്യോ! പിതാവേ, പകച്ച കാറ്റ് മേലോട്ട് നിന്നു വീടുകളുടെ മേൽക്കൂരകളിൽ നിന്നും മരങ്ങളിൽ നിന്നും തീക്കണികൾ വീഴ്ത്തുന്നു. വാളുകളുടെ ഇടിച്ചുമുട്ടുന്ന ശബ്ദത്തിൽ എല്ലാം ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഹാ ഖഡ്ഗധാരാ പ്രാലേയശീതാ ദേഹേഷു ദന്തിനാമ് । ലഗ്നാ മനസ്സു മഹതാമ് ഇവ വിജ്ഞാനസൂക്തയഃ
അയ്യോ! വാളുകളുടെ അറ്റങ്ങൾ ഹിമംപോലെ തണുത്തതായാണ് ആനകളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ കയറിയിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ മഹാന്മാരുടെ മനസ്സിൽ ജ്ഞാനവാക്യങ്ങൾ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഹാ താത ഹേതയോ ലഗ്നാസ് തരുണീകവരീതൃണേ । ജ്വലന്തി ശുഷ്കപര്ണൌഘാ ഇവ വീരാനലേരിതാഃ
അയ്യോ പിതാവേ! മരണത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ യൗവനത്തിന്റെ ഇളയ പുല്ലിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. വീരന്റെ തീയിൽ കത്തുന്ന ഉണങ്ങിയ ഇലകളെപ്പോലെ അവ ജ്വലിക്കുന്നു.
ആവര്തവര്തിനീ ദീര്ഘാ വഹത്യ് ഊര്ധ്വം തരങ്ഗിനീ । പശ്യേയം ധൂമയമുനാ വ്യോമഗങ്ഗാം പ്രധാവതി
ഒരു നീണ്ട, ചുറ്റിപ്പറക്കുന്ന പുകവലിയാണ് മേലോട്ട് ഒഴുകി പോകുന്നത്. ഞാൻ കാണുന്നു, ആകാശഗംഗ പുകകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ് മുന്നോട്ട് ഒഴുകുന്നു.
വഹദുല്മുകകാഷ്ടൌര്ധ്വഗാമിനീ ധൂമനിമ്നഗാ । വൈമാനികാന് അന്ധയതി പശ്യാഗ്നികണബുദ്ബുദാ
മരച്ചില്ലുകൾ കത്തിക്കൊണ്ടു ഉയരുന്ന ഈ പുകനദി ദേവന്മാരുടെ കണ്ണ് മൂടുന്നു; അതിനകത്ത് തീക്കണികളും കുതിരുകളും കാണാം.
അസ്യ മാതാ പിതാ ഭ്രാതാ ജാമാതാ തനയസ് സുതാ । അസ്മിന് സദ്മനി നിര്ദഗ്ധാ ദഗ്ധൈഷാമ് അന്തമ് ഇച്ഛതി
ഈ വീട്ടിൽ അവന്റെ അമ്മയും അച്ഛനും സഹോദരനും മരുമകനും മകനും മകളും എല്ലാം കത്തിപ്പോയി; ഇനി ശേഷിച്ചവരെയും തീ വിഴുങ്ങാൻ നോക്കുന്നു.
ഹാ ഹാ ഹാ ഗച്ഛ ഭോശ് ശീഘ്രമ് ഏതദ് അങ്ഗാരമന്ദിരമ് । ഇതഃ പ്രവൃത്തം പതിതും സുമേരോശ് ശിഖരം യഥാ
അയ്യോ! അയ്യോ! അയ്യോ! ഈ ചാരമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പോവൂ സാർ; ഇതു ഉടൻ പൊളിഞ്ഞു വീഴാൻ പോകുന്നു, സുമേരു പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽപോലെ.
അഹോ ശരശിലാശക്തികുന്തപ്രാസാസിഹേതയഃ । ജ്വാലാസന്ധ്യഭ്രപടലം വിശന്തി ശലഭാ ഇവ
അയ്യോ! അമ്പുകളും കല്ലുകളും കുന്തങ്ങളും വാൾകളും ഈ തീക്കരിയുള്ള പുകമേഘത്തിൽ ചിറകു കത്തുന്ന വണ്ടുപോലെ കയറി പോകുന്നു.
ഹേതിപ്രവാഹാ ജ്വലനം നഭസ് സര്വേ വിശന്ത്യ് അഹോ । വഡവാനലമ് ഉജ്ജ്വാലമ് അര്ണഃപൂരാ ഇവാര്ണവാത്
ആകാശത്തിലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അഗ്നിയിലേക്ക് എല്ലാ കാറ്റുകളും ഒഴുകി ചേരുന്നു, സമുദ്രത്തിലെ വലിയ തിരകൾ അതിലെ തീപാറയിൽ ചേരുന്നതുപോലെ.
ധൂമായന്തേ മഹാഭ്രാണി ജ്വാലാശിഖരകോടിഷു । സരസാന്യ് അപി ശുഷ്യന്തി ഹൃദയാനീവ രാഗിനാമ്
ജ്വാലയുടെ അഗ്രങ്ങളിൽ വലിയ മേഘങ്ങൾ പുകപടരുന്നു, കാമത്തിൽ മുങ്ങിയവരുടെ ഹൃദയം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ, തടാകങ്ങളും ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു.
ആലാനത്വരുഷൈവൈതാ ദന്തിഭിര് വൃക്ഷപങ്ക്തയഃ । സ്ഫുടത്കടകടാരാവം പാത്യന്തേ കൃതപീത്കൃതൈഃ
കോപത്തോടെ കത്തിയിരിക്കുന്ന മരവരികൾ ആനകൾ കൊണ്ട് തകർക്കപ്പെടുന്നു; അവയുടെ ശാഖകൾ പൊട്ടുന്ന ശബ്ദം ചുറ്റും മുഴങ്ങുന്നു, തൃപ്തരായ ആനകൾ അവയെ വീഴ്ത്തുന്നു.
പ്ലുഷ്ടപുഷ്പഫലസ്കന്ധഗന്ധശ്രീകാ ഗൃഹദ്രുമാഃ । ഗതാ നിര്ദഗ്ധസര്വസ്വാ ഗൃഹസ്ഥാ ഇവ ദീനതാമ്
പൂവും പഴവും നിറഞ്ഞ സുഗന്ധമുള്ള വീട്ടുമരങ്ങൾ, എല്ലാം കത്തിപ്പോയി ശൂന്യമായപ്പോൾ, എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട വീട്ടുകാരെപ്പോലെ ദുഃഖിതരായി മാറുന്നു.
മാതാപിതൃവിനിര്മുക്താ ബാലകാസ് തിമിരാവലീഃ । മഥ്നന്തോ ഽങ്ഗേഷു രഥ്യാസു കുഡ്യപാതേന ഹാ ഹതാഃ
അമ്മയോ അച്ഛനോ ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്ന കുട്ടികൾ ഇരുണ്ടതിൽ വഴിതെറ്റി നടക്കുന്നു; വഴികളിലും മതിലുകൾ വീണു തകർന്ന് അവരെ അടിച്ചു നശിപ്പിക്കുന്നു.
വത വിദ്രാവിതാന്ധസ്യ കരിണോ രണമൂര്ധനി । പതദങ്ഗാരകാഗാരഭാരിണഃ കടുകൂജിതമ്
കണ്ണില്ലാത്തവരുടെ ഭീഷണിയിൽ ഓടിച്ചിരിയുന്ന ആനകൾ യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ കഠിനമായി കരയുന്നു; അവരുടെ ശരീരം വീണു വീണു കത്തുന്ന ചങ്ങലകളും കനൽക്കല്ലുകളും കൊണ്ട് ഭാരമായി കിടക്കുന്നു.
ഹാ കഷ്ഠമ് അസിനിര്ഭിന്നസ്കന്ധേ സന്നദൃഢോല്മുകേ । പതിതോ യന്ത്രപാഷാണഃ പുരുഷസ്യാശനിര് യഥാ
അയ്യോ, വാളുകൊണ്ട് പിളർന്നും ഭംഗിയായി ചുമലിൽ കയറ്റിയിട്ടും കല്ല് യന്ത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള മിന്നലുപോലെ മനുഷ്യന്റെ മേൽ വീഴുന്നു.
ഗവാശ്വമഹിഷാജോഷ്ട്രശ്വശൃഗാലവൃകൈര് അഹോ । ഘോരോ രണ ഇഹാരബ്ധോ മാര്ഗരോധക ആകുലൈഃ
പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, മേശകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, നായ്ക്കൾ, കാട്ടുപ്രാവുകൾ—ഇവയെല്ലാം വഴികൾ തടഞ്ഞ് കലഹം തുടങ്ങുമ്പോൾ എത്ര ഭയാനകമായാണ് ഈ യുദ്ധം നടക്കുന്നത്!
പടൈഃ പടപടാശബ്ദൈര് ജ്വലജ്ജ്വാലാലിമാരുതൈഃ । ആക്രന്ദിന്യസ് സ്ത്രിയോ യാന്തി സ്ഥലപദ്മാചിതാ ഇവ
പൊള്ളുന്ന വസ്ത്രങ്ങളുടെ പിളർപ്പും തീയുടെ കാറ്റും ഇടയിൽ, കരയുന്ന സ്ത്രീകൾ നിലംപൂക്കൾ അണിഞ്ഞതുപോലെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
സ്ത്രീണാം ജ്വാലാലവാഃ പശ്യ ലിഹന്ത്യ് അലകവല്ലരീഃ । കുര്വന്തോ ഽശോകപുഷ്പാഭാം കരഭാ ഇവ പന്നഗീഃ
സ്ത്രീകളിൽ നിന്നുയരുന്ന തീയുടെ നാവുകൾ അവരുടെ മുടിയിലൂടെയും പടർന്നു, അശോകപ്പൂക്കളെപ്പോലെ അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു; ആനകൾ പാമ്പുകളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ.
ഹാ ഹാ ഹരിണശാവാക്ഷ്യാഃ പക്ഷ്മലേക്ഷണപക്ഷ്മസു । കുശാഗ്രേഷ്വ് ഇവ വിശ്രാന്തിമ് ഏതി കാര്ഷാണവീ ശിഖാ
അയ്യോ, മൃഗശാവാക്ഷികളായ സ്ത്രീകളുടെ കണ്മുട്ടിനരങ്ങളിൽ, ദീർഘമായ തീക്കനാൽ ദർബാഗ്രങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ എത്തുന്നു.
ദഹ്യമാനോ ഽപി നിര്യാതി ന കലത്രം വിനാ നരഃ । അഹോ ബത ദുരുച്ഛേദാഃ പ്രാണിനാം സ്നേഹവാഗുരാഃ
തീയിൽ കത്തുന്നിടത്തിലും, ഭർത്താവ് ഭാര്യയെ വിട്ട് പോകുന്നില്ല; പ്രാണികൾക്ക് സ്നേഹത്തിന്റെ കുടുങ്ങൽ എത്രയോ കടുപ്പമാണ്!
കരീ രഭസനിര്ഭിന്നജ്വലദങ്ഗാരപാദപൈഃ । പ്ലുഷ്ടപുഷ്കരകഃ കോപാന് മഥ്നാത്യ് ഉത്പുഷ്കരം സരഃ
ആന, അതിന്റെ ഉഗ്രതയോടെ കത്തുന്ന മരങ്ങൾ തകർത്തു, കോപത്തിൽ ഉണങ്ങിയ താമരകൾ നിറഞ്ഞ തടാകം തുമ്പിക്കൈ കൊണ്ട് കലക്കി തകർക്കുന്നു.
ധൂമോഽമ്ബുദപദം പ്രാപ്യ ലോലാലാതതഡില്ലതമ് । ജ്വലദങ്ഗാരനാരാചനികരം പരിവര്ഷതി
പുക, മേഘങ്ങളുടെ ഇടം എത്തി, അതിന്റെ ചഞ്ചലമായ വീതിയുള്ള മിന്നലുകൾ കൊണ്ട് കത്തുന്ന അഗ്നിബാണങ്ങൾ പോലെ മഴപോലെ ചിതറിക്കുന്നു.