സര്വത്ര വര്തതേ സര്വം ദേഹസ്യാന്തര് ബഹിസ് തഥാ । യത് തു വേത്തി യഥാ സംവിത് തത് തഥാശ്വ് ഏവ പശ്യതി
എല്ലാം എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു, ശരീരത്തിനകത്തും പുറത്തും. എന്നാൽ ആരുടെ ബോധം എങ്ങനെ അറിയുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ അവൻ അതിനെ കാണുന്നു.
യത് കോശേ വിദ്യതേ ദ്രവ്യം തദ് ദൃഷ്ട്വാ ലഭ്യതേ യഥാ । തഥാസ്തി സര്വം ചിദ്വ്യോമ്നി ലഭ്യതേ യത് പ്രചേത്യതേ
ഏത് പാത്രത്തിനുള്ളിൽ എന്ത് വസ്തുവുണ്ടോ, അതിൽ നോക്കിയാൽ അതു കിട്ടുന്നതുപോലെ, ബോധത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നതെന്താണോ, അതു അവിടെ ലഭ്യമാണ്.
അനന്തരമ് ഉവാചേദം ദേവീ ജ്ഞപ്തിര് വിദൂരഥമ് । കൃത്വാ ബോധാമൃതാസേകൈര് വിവേകാങ്കുരസുന്ദരമ്
അതിനുശേഷം ജ്ഞാനദേവി വിദ്യൂരഥനോടു സംസാരിച്ചു. അവളുടെ വാക്കുകൾ ഉണരലിന്റെ അമൃതംപോലെയും വിവേകത്തിന്റെ പുതുപ്പിച്ചിരിപ്പോലെയും മനോഹരമായിരുന്നു.
തദ് ഏവമ് ഏഷ രാജംസ് ത്വം ലീലാര്ഥമ് ഉപവര്ണിതഃ । സ്വസ്തി തേ ഽസ്തു ഗമിഷ്യാവോ ദൃഷ്ടാ ദൃഷ്ടാന്തദൃഷ്ടയഃ
രാജാവേ, ഇതെല്ലാം വിനോദത്തിനായി നിന്നെക്കുറിച്ച് വിവരിച്ചു. നിനക്കു ശുഭം നേരുന്നു. കാണേണ്ടതെല്ലാം കണ്ടു ഞങ്ങൾ യാത്രയാകുന്നു.
ഇതി പ്രോക്തം സരസ്വത്യാ ഗിരാ മധുരവര്ണയാ । ഉവാച വചനം ധീമാന് ഭൂമിപാലോ വിദൂരഥഃ
സരസ്വതിദേവി ഇങ്ങനെ മധുരമായി പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധീരനായ രാജാവ് വിദ്യൂരഥൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
മമാപി ദര്ശനം ദേവി മോഘം ഭവതി നാര്ഥിനി । മഹാഫലപ്രദായാസ് തു കഥം തവ ഭവിഷ്യതി
ദേവി, എനിക്ക് ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ നിങ്ങളെ കാണുന്നതും ഫലമില്ലാതെയാകുന്നു. എന്നാൽ മഹാഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം എങ്ങനെ അപ്രയോജനകരമാകുമെന്നു പറയൂ.
അഹം ദേഹം സമുത്സൃജ്യ ലോകാന്തരമ് ഇതഃ പരമ് । നിജമ് ആയാമി ഹേ ദേവി സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം യഥാ
ദേവി, ഞാൻ ഈ ശരീരം വിട്ട് മറ്റൊരു ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഒരുവൻ ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ എന്റെ സ്വസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
അത്രാദിശാശു മാം മാതഃ പ്രപന്നം ശരണാഗതമ് । ഭക്തേ ഽവഹേലാ വരദേ മഹതാം ന വിരാജതേ
അമ്മേ, ഇവിടെ തന്നെ ഞാൻ ആശ്രയം തേടുന്നു; ഭക്തനായി അഭയം പ്രാപിക്കുന്നവനെ അവഗണിക്കരുത്, വരദായിനിയായ നീ മഹാന്മാരെപ്പോലെ ഒരിക്കലും അഭയം തേടുന്നവരെ നിരസിക്കാറില്ല.
യം പ്രദേശമ് അഹമ് യാമി തമ് ഏവായാത്വ് അയം മമ । മന്ത്രീ കുമാരീ ചൈവേയം ബാലേതി കുരു മേ ദയാമ്
ഞാൻ എവിടെയേക്കെങ്കിലും പോകുമ്പോൾ, എന്റെ മന്ത്രിയും ഈ ബാലവയസ്സുള്ള രാജകുമാരിയും എന്നോടൊപ്പം വരണം; ദയവായി എന്നോട് കരുണ കാണിക്കണം.
ആഗച്ഛ രാജ്യമ് ഉചിതാങ്ഗവിചാരചാരു പ്രാഗ്ജന്മമണ്ഡലവരേ കുരു നിര്വിശങ്കമ് । അസ്മാഭിര് അര്ഥിജനകാമനിരാകൃതിര് ഹി ദൃഷ്ടാ ന കാചന കദാചിദ് അപീതി വിദ്ധി
വരൂ, മുൻജന്മത്തിലെ യോഗ്യതയോടും മനോഹാരിതയോടും കൂടി ഈ രാജ്യം ഭരിക്കൂ; ഭയമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കൂ. സഹായം തേടുന്നവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിരസിക്കുന്നവരെ ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കൂ.
അസ്മിന് രണവരേ രാജന് മൃതവ്യം ഭവതാധുനാ । പ്രാപ്തവ്യം പ്രാക്തനം രാജ്യമ് ഏതത് പ്രത്യക്ഷമ് ഏവ മേ
രാജാവേ, ഈ മഹാസമരത്തിൽ ഇപ്പോൾ നിനക്ക് മരിക്കേണ്ടി വരും. നിന്റെ പഴയ രാജ്യം വീണ്ടും നേടേണ്ടതും അതെ, ഇതെനിക്ക് വ്യക്തമായാണ് തോന്നുന്നത്.
കുമാര്യാ മന്ത്രിണാ ചൈവ ത്വയാ ച പ്രാക്തനം പുരമ് । ആഗന്തവ്യം ശവീഭൂതം പ്രാപ്തവ്യം തച്ഛരീരകമ്
കുമാരിയും മന്ത്രിയും നീയും ഒരുമിച്ച് പഴയ നഗരത്തിലേക്ക് തിരികെ പോകണം. അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് മരിച്ചശേഷം നിങ്ങളുടെ ശരീരം വീണ്ടും ലഭിക്കും.
ആവാം യാവോ യഥായാതം വാതരൂപേണ ച ത്വയാ । ആഗന്തവ്യശ് ച തദ്ദേശഃ കുമാര്യാ മന്ത്രിണാപി ച
ഞാനും നീയും എങ്ങനെ എത്തിയോ അതുപോലെ, നീ കാറ്റായി വന്നതുപോലെ, ആ സ്ഥലത്ത് കുമാരിയും മന്ത്രിയും എത്തേണ്ടതുണ്ട്.
അന്യൈവ ഗതിര് അശ്വസ്യ ഗതിര് അന്യാ ഖരോഷ്ട്രയോഃ । മദക്ലിന്നകപോലസ്യ ഗതിര് അന്യൈവ ദന്തിനഃ
കുതിരയ്ക്ക് ഒരു വഴി, ഒട്ടകത്തിനും കഴുതയ്ക്കും വേറെ വഴി, മദംകുടഞ്ഞ കപ്പലുകൾ ഉള്ളാനയ്ക്ക് മറ്റൊരു വഴിയാണ്.
പ്രസ്തുതേതി കഥാ യാവന് മിഥോ മധുരഭാഷിണോഃ । താവദ് പ്രവിശ്യ സമ്ഭ്രാന്ത ഉവാചോര്ധ്വം സ്ഥിതോ നരഃ
അവരിരുവരും ഇനിമിഷം മധുരമായി സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, അപ്രത്യക്ഷമായി ഒരാള് വന്നു, അതീവ ആവേശത്തോടെ മുകളിലേക്ക് നിന്ന് പറഞ്ഞു.
ദേവ സായകചക്രാസിഗദാപരിഘവൃഷ്ടിമത് । മഹത് പരബലം പ്രാപ്തമ് ഏകാര്ണവ ഇവോദ്ധതഃ
പ്രഭോ, വില്ലുകളും ചക്രങ്ങളും വാളുകളും ഗദകളും ഇരുമ്പ് ദണ്ഡങ്ങളും മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ വീഴുന്ന ഒരു വലിയ ശത്രുസൈന്യം കടലുപോലെ ഉണര്ന്ന് ഇവിടെ എത്തി.
കല്പകാലാനിലോദ്ധൂതകുലാചലശിലോപമഃ । ഗദാശക്തിഭുസുണ്ഡീനാം വൃഷ്ടീന് മുഞ്ചതി വൃഷ്ടിവത്
കാലാന്ത്യത്തിലെ കാറ്റ് പാറകള് പറത്തുന്നതുപോലെ, ഗദകളും കുന്തങ്ങളും വടികളും മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ വീഴുന്നു.
നഗരേ നഗസങ്കാശേ ലഗ്നോ ഽഗ്നിര് വ്യാപ്തദിക്തടഃ । ദഹംശ് ചടചടാസ്ഫോടൈഃ പാതയത്യ് ഉത്തമാഃ പുരീഃ
പര്വതംപോലെയുള്ള നഗരത്തില് തീ പടര്ന്നു, എല്ലാ ദിക്കുകളും നിറഞ്ഞു. അതിന്റെ പിളര്പ്പും ശബ്ദത്തോടും കൂടെ അതിവിശിഷ്ടമായ മന്ദിരങ്ങള് അഗ്നി തകര്ക്കുന്നു.
കല്പാമ്ബുദഘടാതുല്യാ വ്യോമ്നി ധൂമമഹാദ്രയഃ । ബലാത് പ്രോഡ്ഡയനം കര്തും പ്രവൃത്താ ഗരുഡാ ഇവ
ആകാശത്ത്, മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ കിളിമലകളെപ്പോലെ വലിയ പാറകൾപോലെയുള്ള പുക ഉയർന്ന്, അതിവേഗം പറക്കുന്ന ഗരുഡന്മാരെപ്പോലെ മുകളിലേക്ക് ഉയരാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
സസമ്ഭ്രമം വദന്ത്യ് ഏവം പുരുഷേ പരുഷാരവേ । ഉദഭൂത് പൂരയന്ന് ആശാ ബഹിഃ കോലാഹലോ മഹാന്
ആളുകൾ ഭയത്തോടെയും അശാന്തിയോടെയും പരസ്പരം സംസാരിക്കുമ്പോൾ, പുറത്തു മനുഷ്യരുടെ കഠിനമായ വിളികളോടൊപ്പം വലിയ ഒരു കലഹം മുഴങ്ങുന്നു; അതു ചുറ്റുപാടുകൾ മുഴുവൻ നിറയ്ക്കുന്നു.
ബലാദ് ആകൃഷ്ടകര്ണാനാം ധനുഷാം ശരവര്ഷിണാമ് । ബൃഹതാം മത്തമത്താനാം കുഞ്ജരാണാം തരസ്വിനാമ്
ശക്തിയായി വില്ലുകൾ വലിച്ച് അമ്പുകൾ മഴപെയ്യുന്ന പോലെ പൊക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം വലിയ, മദ്യപിച്ച, ശക്തിയുള്ള ആനകളുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള കൂക്കുകളും കേൾക്കുന്നു.
പുരേ ചടചടാസ്ഫോടൈര് വേല്ലതാം ജാതവേദസാമ് । പൌരാണാം ദഗ്ധദാരാണാം മഹാഹലഹലാരവൈഃ
നഗരത്തിനകത്ത്, ചടചട് എന്ന ശബ്ദത്തോടെ ജ്വലിക്കുന്ന തീയുടെ ചടയിലൊപ്പമുള്ള പൊട്ടിത്തെറലുകൾക്കും, ഭാര്യമാർ തീയിൽ ചുട്ടുപോയ പൗരന്മാരുടെ വലിയ ദുഃഖവിലാപങ്ങൾക്കും ഇടയിലായി, മഹാ ശബ്ദങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു.
തരതാമ് അഗ്നിഖണ്ഡാനാം ഷ്വക്കാരകഠിനാരവമ് । ജ്വലന്തീനാം പരിസ്പന്ദാദ് ധ്വഗധ്വഗിതി ചാര്ചിഷാമ്
അഗ്നിക്കഷണങ്ങൾ കഠിനമായ ചിറകിളി ശബ്ദത്തോടെ ജ്വലിച്ചു; അവയുടെ ജ്വാലകൾ 'ധ്വഗധ്വഗ' എന്നപോലുള്ള ശബ്ദത്തിൽ തളിർന്നു പടർന്നു.
അഥ വാതായനാദ് ദേവ്യൌ മന്ത്രീ രാജാ വിദൂരഥഃ । ദദൃശുഃ പ്രോന്നമന്നാദം മഹാനിശി മഹാപുരമ്
അപ്പോൾ, ജനാല വഴി രാജ്ഞിമാർ ഇരുവരും മന്ത്രിയും രാജാവ് വിദൂരഥനും ആ മഹാനഗരം അർദ്ധരാത്രിയിൽ ഉന്നതമായ ഒരു ഭയങ്കര ശബ്ദത്തോടെ ഉയർന്ന് കിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
പ്രലയാനിലസങ്ക്ഷുബ്ധപൂര്ണൈകാര്ണവരംഹസാ । പൂര്ണം പരബലേനോഗ്രഹേതിമേഘതരങ്ഗിണാ
പ്രളയകാലത്തിലെ കാറ്റ് ഉണർത്തിയ ഒരു വൻ സമുദ്രത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ നിറഞ്ഞു, അതിശക്തമായ മേഘങ്ങൾ തിരമാലകളായി പടർന്നു, അത്യന്തശക്തിയുടെ പ്രേരണയിൽ മുഴുവൻ നഗരം ആഴത്തിൽ അലയുന്നു.
കല്പാന്തവഹ്നിവിഗലന്ദേഹഭൂധരഭാസുരൈഃ । ദഹ്യമാനം മഹാജ്വാലാജാലൈര് അമ്ബരപൂരകൈഃ
യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിയിൽ ദേഹങ്ങൾ ഉരുകുന്ന പർവ്വതങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശം പകരുന്ന വലിയ ജ്വാലകൾ ആ നഗരം ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ച് ദഹിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.
മുഷ്ടിഗ്രാഹ്യമഹാമേഘഗര്ജസന്തര്ജനോര്ജിതൈഃ । ഘോരം കലകലാരാവൈര് മാംസലൈര് മന്ത്രിജല്പിതൈഃ
പിടിക്കാവുന്ന വലുതായ മേഘങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കത്തോടും, ഭയാനകമായ കലഹശബ്ദങ്ങളോടും, മാംസമുള്ളവരുടെ മന്ത്രജപങ്ങളുടെ ഗംഭീരമായ മുഴക്കത്തോടും കൂടി ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു വലിയ ശബ്ദം മുഴങ്ങി.
പുഷ്കരാവര്തസങ്കാശധൂമാഭ്രപിഹിതാമ്ബരമ് । പ്രോഡ്ഡീനഹേമാഭ്രനിഭജ്വാലാപുഞ്ജൈര് നിരന്തരമ്
പുഷ്കരിണിയുടെ തിരകളെപ്പോലെയുള്ള പുകയുടെ മേഘങ്ങൾ ആകാശം മറച്ചു, പൊന്നുപോലെയുള്ള മേഘങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ജ്വാലകൾ തുടർച്ചയായി പ്രകാശിച്ചു.
തരദുല്മുകഖണ്ഡോഘതാരാതരലിതാമ്ബരമ് । അന്യോഽന്യദേഹസദ്മൌഘപ്രജ്വലജ്ജ്വാലനാകുലമ്
നക്ഷത്രങ്ങൾ വീണു ചിതറുന്ന പ്രകാശത്താൽ ആകാശം തിളങ്ങി; ഒരുമിച്ച് കത്തുന്ന അനേകം ശരീരങ്ങളുടെ തീക്കനലാൽ എല്ലാം പ്രകാശിച്ചു.
ഹതസൈന്യപുരാപാതധൂതാങ്ഗാരാഭ്രകോടരമ് । കര്കശാക്രന്ദനിര്ദഗ്ധലോകപൂരോഗ്രഗര്ജിതമ്
ശത്രുസൈന്യവും നഗരം തകർന്നതോടെ, ചിതലുകളും ചാരമേഘങ്ങളും നിറഞ്ഞു; കഠിനമായ കരച്ചിലുകളും ലോകങ്ങൾ കത്തുന്ന ഭയാനകമായ ഗർജ്ജനവും മുഴങ്ങി.