സ്വപ്നേ ഽന്യപുരവാസ്തവ്യാ വസ്തുതസ് സത്യരൂപിണഃ । പ്രമാണമ് അത്ര ശൃണു മേ പ്രത്യക്ഷം നാമ നേതരത്
സ്വപ്നത്തിൽ മറ്റൊരു നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമായ രൂപങ്ങൾ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ അവരെ സത്യമായവരായി കാണുന്നു. ഇതിൽ യഥാർത്ഥം എന്താണെന്ന് ഞാൻ പറയാം—നമുക്ക് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നതാണ് സത്യമായത്, മറ്റൊന്നുമല്ല.
സര്ഗാദാവ് ആത്മഭൂര് ഭാതി സ്വപ്നാഭോ ഽനുഭവാത്മകഃ । തത്സങ്കല്പകലാ വിശ്വമ് ഏവം സ്വപ്നാഭമ് ഏവ തത്
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ സ്വയം ജനിച്ച ആത്മാവ് സ്വപ്നംപോലെയുള്ള അനുഭവസ്വഭാവത്തോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു. അതിന്റെ ചിന്തയുടെ കല്പനയാണ് ഈ ലോകം, അതിനാൽ ഈ ലോകവും സ്വപ്നംപോലെയാണ്.
ഏവം വിശ്വമ് ഇദം സ്വപ്നസ് തത്ര സത്യം ഭവാന് മമ । യഥൈവ ത്വം തഥൈവാന്യേ സ്വപ്നേ സ്വപ്നം തഥാ നൃണാമ്
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകം സ്വപ്നംപോലെയാണ്. അതിൽ നീ എന്നോട് സത്യമായവനാണ്, അതുപോലെ സ്വപ്നത്തിൽ മറ്റു ആളുകളും സത്യമായവരായി തോന്നുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ഓരോരുത്തർക്കും സ്വപ്നത്തിനുള്ളിൽ സ്വപ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
സ്വപ്നേ നഗരവാസ്തവ്യാസ് സത്യാ ന സ്യുര് ഇമേ യദി । തദ് ഇഹാപി തദാകാരേ ന സത്യം മേ ഭവാന് അപി
സ്വപ്നത്തിൽ നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർ സത്യമായവരല്ലെങ്കിൽ, അതുപോലെ ഈ ലോകവും അതേ രൂപത്തിലുള്ളതായതിനാൽ, നീയും എന്നോട് സത്യമായവനല്ല.
യഥാഹം തവ സത്യാത്മാ സത്യമ് ഏവം ഭവാന് മമ । സ്വപ്നോപലമ്ഭേ സംസാരേ മിഥസ് സിദ്ധ്യൈ പ്രഥേദൃശീ
ഞാൻ നിനക്കു എത്രയോ സത്യമായിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ നീയും എനിക്ക് സത്യമായിരിക്കുന്നു. സ്വപ്നാനുഭവത്തിലും ഈ ലോകജീവിതത്തിലും നമ്മളിൽ ഒരാളുടെ സത്യത മറ്റൊരാളിലും അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സംസാരവിപുലേ സ്വപ്നേ യഥാ സത്യമ് അഹം തവ । തഥാ ത്വമ് അപി മേ സത്യം സര്വസ്വപ്നേഷ്വ് ഇതി ക്രമഃ
ഈ വിശാലമായ ലോകസ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ നിനക്കു സത്യമായിരിക്കുന്നു പോലെ, നീയും എനിക്ക് സത്യമായിരിക്കുന്നു. എല്ലാ സ്വപ്നങ്ങളിലും ഇതാണ് ക്രമം.
സ്വപ്നദ്രഷ്ടരി നിര്നിദ്രേ തദ് ദൃഷ്ടം സ്വപ്നപത്തനമ് । സദ്രൂപത്വാത് തഥൈവാസ്തേ മമൈവം ഭഗവന് മതിഃ
ഉറക്കം ഇല്ലാത്ത സ്വപ്നദർശകനു സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട നഗരവും അതിന്റെ സത്യസ്വഭാവം കൊണ്ടു നിലനിൽക്കുന്നു. ഭഗവാനേ, ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്.
ഏവമ് ഏതത് തഥൈവാസ്തേ സത്യത്വാത് സ്വപ്നപത്തനമ് । സ്വപ്നദ്രഷ്ടരി നിര്നിദ്രേ ഽപ്യ് ആകാശവിഷദാകൃതിഃ
അതെ, അതു തന്നെയാണ്. സ്വപ്നനഗരം സത്യമായതിനാൽ, ഉറക്കം ഇല്ലാത്ത സ്വപ്നദർശകനിലും ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഏതദ് ആസ്താമ് ഇദം താവദ് യജ് ജാഗ്രദ് ഇതി മന്യസേ । വിദ്ധി തത് സ്വപ്നമ് ഏവാന്തര് ദേശകാലാദ്യപൂരകമ്
ഇത് എങ്ങനെ വേണമെങ്കിലും ഇരിക്കട്ടെ; നീ ജാഗ്രതയെന്നു കരുതുന്നതും, ദേശവും കാലവും മുതലായവയോടെ ഉള്ളിലെ ഒരു സ്വപ്നം മാത്രമാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഏവം സര്വമ് ഇദം ഭാതി ന സത്യം സത്യവത് സ്ഥിതമ് । രഞ്ജയത്യ് അപി മിഥ്യൈവ സ്വപ്നസ്ത്രീസുരതോപമമ്
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകം എല്ലാം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, പക്ഷേ അതു യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമല്ല, സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു. അതു കപടമായ ആകർഷണമാണ്, സ്വപ്നത്തിലെ സ്ത്രീസുഖംപോലെ.
സര്വത്ര വര്തതേ സര്വം ദേഹസ്യാന്തര് ബഹിസ് തഥാ । യത് തു വേത്തി യഥാ സംവിത് തത് തഥാശ്വ് ഏവ പശ്യതി
എല്ലാം എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു, ശരീരത്തിനകത്തും പുറത്തും. എന്നാൽ ആരുടെ ബോധം എങ്ങനെ അറിയുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ അവൻ അതിനെ കാണുന്നു.
യത് കോശേ വിദ്യതേ ദ്രവ്യം തദ് ദൃഷ്ട്വാ ലഭ്യതേ യഥാ । തഥാസ്തി സര്വം ചിദ്വ്യോമ്നി ലഭ്യതേ യത് പ്രചേത്യതേ
ഏത് പാത്രത്തിനുള്ളിൽ എന്ത് വസ്തുവുണ്ടോ, അതിൽ നോക്കിയാൽ അതു കിട്ടുന്നതുപോലെ, ബോധത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നതെന്താണോ, അതു അവിടെ ലഭ്യമാണ്.
അനന്തരമ് ഉവാചേദം ദേവീ ജ്ഞപ്തിര് വിദൂരഥമ് । കൃത്വാ ബോധാമൃതാസേകൈര് വിവേകാങ്കുരസുന്ദരമ്
അതിനുശേഷം ജ്ഞാനദേവി വിദ്യൂരഥനോടു സംസാരിച്ചു. അവളുടെ വാക്കുകൾ ഉണരലിന്റെ അമൃതംപോലെയും വിവേകത്തിന്റെ പുതുപ്പിച്ചിരിപ്പോലെയും മനോഹരമായിരുന്നു.
തദ് ഏവമ് ഏഷ രാജംസ് ത്വം ലീലാര്ഥമ് ഉപവര്ണിതഃ । സ്വസ്തി തേ ഽസ്തു ഗമിഷ്യാവോ ദൃഷ്ടാ ദൃഷ്ടാന്തദൃഷ്ടയഃ
രാജാവേ, ഇതെല്ലാം വിനോദത്തിനായി നിന്നെക്കുറിച്ച് വിവരിച്ചു. നിനക്കു ശുഭം നേരുന്നു. കാണേണ്ടതെല്ലാം കണ്ടു ഞങ്ങൾ യാത്രയാകുന്നു.
ഇതി പ്രോക്തം സരസ്വത്യാ ഗിരാ മധുരവര്ണയാ । ഉവാച വചനം ധീമാന് ഭൂമിപാലോ വിദൂരഥഃ
സരസ്വതിദേവി ഇങ്ങനെ മധുരമായി പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധീരനായ രാജാവ് വിദ്യൂരഥൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
മമാപി ദര്ശനം ദേവി മോഘം ഭവതി നാര്ഥിനി । മഹാഫലപ്രദായാസ് തു കഥം തവ ഭവിഷ്യതി
ദേവി, എനിക്ക് ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ നിങ്ങളെ കാണുന്നതും ഫലമില്ലാതെയാകുന്നു. എന്നാൽ മഹാഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം എങ്ങനെ അപ്രയോജനകരമാകുമെന്നു പറയൂ.
അഹം ദേഹം സമുത്സൃജ്യ ലോകാന്തരമ് ഇതഃ പരമ് । നിജമ് ആയാമി ഹേ ദേവി സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം യഥാ
ദേവി, ഞാൻ ഈ ശരീരം വിട്ട് മറ്റൊരു ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഒരുവൻ ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ എന്റെ സ്വസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
അത്രാദിശാശു മാം മാതഃ പ്രപന്നം ശരണാഗതമ് । ഭക്തേ ഽവഹേലാ വരദേ മഹതാം ന വിരാജതേ
അമ്മേ, ഇവിടെ തന്നെ ഞാൻ ആശ്രയം തേടുന്നു; ഭക്തനായി അഭയം പ്രാപിക്കുന്നവനെ അവഗണിക്കരുത്, വരദായിനിയായ നീ മഹാന്മാരെപ്പോലെ ഒരിക്കലും അഭയം തേടുന്നവരെ നിരസിക്കാറില്ല.
യം പ്രദേശമ് അഹമ് യാമി തമ് ഏവായാത്വ് അയം മമ । മന്ത്രീ കുമാരീ ചൈവേയം ബാലേതി കുരു മേ ദയാമ്
ഞാൻ എവിടെയേക്കെങ്കിലും പോകുമ്പോൾ, എന്റെ മന്ത്രിയും ഈ ബാലവയസ്സുള്ള രാജകുമാരിയും എന്നോടൊപ്പം വരണം; ദയവായി എന്നോട് കരുണ കാണിക്കണം.
ആഗച്ഛ രാജ്യമ് ഉചിതാങ്ഗവിചാരചാരു പ്രാഗ്ജന്മമണ്ഡലവരേ കുരു നിര്വിശങ്കമ് । അസ്മാഭിര് അര്ഥിജനകാമനിരാകൃതിര് ഹി ദൃഷ്ടാ ന കാചന കദാചിദ് അപീതി വിദ്ധി
വരൂ, മുൻജന്മത്തിലെ യോഗ്യതയോടും മനോഹാരിതയോടും കൂടി ഈ രാജ്യം ഭരിക്കൂ; ഭയമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കൂ. സഹായം തേടുന്നവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിരസിക്കുന്നവരെ ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കൂ.
അസ്മിന് രണവരേ രാജന് മൃതവ്യം ഭവതാധുനാ । പ്രാപ്തവ്യം പ്രാക്തനം രാജ്യമ് ഏതത് പ്രത്യക്ഷമ് ഏവ മേ
രാജാവേ, ഈ മഹാസമരത്തിൽ ഇപ്പോൾ നിനക്ക് മരിക്കേണ്ടി വരും. നിന്റെ പഴയ രാജ്യം വീണ്ടും നേടേണ്ടതും അതെ, ഇതെനിക്ക് വ്യക്തമായാണ് തോന്നുന്നത്.
കുമാര്യാ മന്ത്രിണാ ചൈവ ത്വയാ ച പ്രാക്തനം പുരമ് । ആഗന്തവ്യം ശവീഭൂതം പ്രാപ്തവ്യം തച്ഛരീരകമ്
കുമാരിയും മന്ത്രിയും നീയും ഒരുമിച്ച് പഴയ നഗരത്തിലേക്ക് തിരികെ പോകണം. അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് മരിച്ചശേഷം നിങ്ങളുടെ ശരീരം വീണ്ടും ലഭിക്കും.
ആവാം യാവോ യഥായാതം വാതരൂപേണ ച ത്വയാ । ആഗന്തവ്യശ് ച തദ്ദേശഃ കുമാര്യാ മന്ത്രിണാപി ച
ഞാനും നീയും എങ്ങനെ എത്തിയോ അതുപോലെ, നീ കാറ്റായി വന്നതുപോലെ, ആ സ്ഥലത്ത് കുമാരിയും മന്ത്രിയും എത്തേണ്ടതുണ്ട്.
അന്യൈവ ഗതിര് അശ്വസ്യ ഗതിര് അന്യാ ഖരോഷ്ട്രയോഃ । മദക്ലിന്നകപോലസ്യ ഗതിര് അന്യൈവ ദന്തിനഃ
കുതിരയ്ക്ക് ഒരു വഴി, ഒട്ടകത്തിനും കഴുതയ്ക്കും വേറെ വഴി, മദംകുടഞ്ഞ കപ്പലുകൾ ഉള്ളാനയ്ക്ക് മറ്റൊരു വഴിയാണ്.
പ്രസ്തുതേതി കഥാ യാവന് മിഥോ മധുരഭാഷിണോഃ । താവദ് പ്രവിശ്യ സമ്ഭ്രാന്ത ഉവാചോര്ധ്വം സ്ഥിതോ നരഃ
അവരിരുവരും ഇനിമിഷം മധുരമായി സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, അപ്രത്യക്ഷമായി ഒരാള് വന്നു, അതീവ ആവേശത്തോടെ മുകളിലേക്ക് നിന്ന് പറഞ്ഞു.
ദേവ സായകചക്രാസിഗദാപരിഘവൃഷ്ടിമത് । മഹത് പരബലം പ്രാപ്തമ് ഏകാര്ണവ ഇവോദ്ധതഃ
പ്രഭോ, വില്ലുകളും ചക്രങ്ങളും വാളുകളും ഗദകളും ഇരുമ്പ് ദണ്ഡങ്ങളും മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ വീഴുന്ന ഒരു വലിയ ശത്രുസൈന്യം കടലുപോലെ ഉണര്ന്ന് ഇവിടെ എത്തി.
കല്പകാലാനിലോദ്ധൂതകുലാചലശിലോപമഃ । ഗദാശക്തിഭുസുണ്ഡീനാം വൃഷ്ടീന് മുഞ്ചതി വൃഷ്ടിവത്
കാലാന്ത്യത്തിലെ കാറ്റ് പാറകള് പറത്തുന്നതുപോലെ, ഗദകളും കുന്തങ്ങളും വടികളും മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ വീഴുന്നു.
നഗരേ നഗസങ്കാശേ ലഗ്നോ ഽഗ്നിര് വ്യാപ്തദിക്തടഃ । ദഹംശ് ചടചടാസ്ഫോടൈഃ പാതയത്യ് ഉത്തമാഃ പുരീഃ
പര്വതംപോലെയുള്ള നഗരത്തില് തീ പടര്ന്നു, എല്ലാ ദിക്കുകളും നിറഞ്ഞു. അതിന്റെ പിളര്പ്പും ശബ്ദത്തോടും കൂടെ അതിവിശിഷ്ടമായ മന്ദിരങ്ങള് അഗ്നി തകര്ക്കുന്നു.
കല്പാമ്ബുദഘടാതുല്യാ വ്യോമ്നി ധൂമമഹാദ്രയഃ । ബലാത് പ്രോഡ്ഡയനം കര്തും പ്രവൃത്താ ഗരുഡാ ഇവ
ആകാശത്ത്, മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ കിളിമലകളെപ്പോലെ വലിയ പാറകൾപോലെയുള്ള പുക ഉയർന്ന്, അതിവേഗം പറക്കുന്ന ഗരുഡന്മാരെപ്പോലെ മുകളിലേക്ക് ഉയരാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
സസമ്ഭ്രമം വദന്ത്യ് ഏവം പുരുഷേ പരുഷാരവേ । ഉദഭൂത് പൂരയന്ന് ആശാ ബഹിഃ കോലാഹലോ മഹാന്
ആളുകൾ ഭയത്തോടെയും അശാന്തിയോടെയും പരസ്പരം സംസാരിക്കുമ്പോൾ, പുറത്തു മനുഷ്യരുടെ കഠിനമായ വിളികളോടൊപ്പം വലിയ ഒരു കലഹം മുഴങ്ങുന്നു; അതു ചുറ്റുപാടുകൾ മുഴുവൻ നിറയ്ക്കുന്നു.