രാജന് വിദിതവേദ്യേഷു ശുദ്ധബോധൈകരൂപിഷു । ന കിഞ്ചിദ് ഏതത് സദ്രൂപം ചിദ്വ്യോമാത്മസു ജാഗതമ്
രാജാവേ, അറിവിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രം ഉള്ളവരും, അറിവ് അറിയേണ്ടതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കിയവരുമായവരിൽ, ഈ ലോകത്തിലെ ഒന്നും അതേ അറിവിന്റെ ആകാശസ്വരൂപത്തോടു സാമ്യം കാണിക്കുന്നില്ല.
ശുദ്ധബോധാത്മനോ ഭാതി കുതോ നാമ ജഗദ്ഭ്രമഃ । രജ്ജ്വാം സര്പഭ്രമേ ശാന്തേ പുനസ് സര്പഭ്രമഃ കുതഃ
ശുദ്ധമായ അറിവ് മാത്രം ഉള്ളവന് ലോകഭ്രമം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? കയറിൽ പാമ്പ് എന്നു തോന്നിയ ഭ്രമം മാറിയാൽ, വീണ്ടും പാമ്പ് ഭ്രമം എങ്ങനെ വരും?
അസദ്ഭാതേ പരിജ്ഞാതേ കുതസ് സത്താ ജഗദ്ഭ്രമേ । പരിജ്ഞാതേ മരുജലേ പുനര് ജലമതിഃ കുതഃ
അസത്യമായത് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, ലോകഭ്രമത്തിന് എവിടെ നിലനിൽപ്പ്? മരുഭൂമിയിലെ വെള്ളം ഭ്രമം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, വീണ്ടും മനസ്സിൽ വെള്ളമെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
സ്വപ്നകാലേ പരിജ്ഞാതേ സ്വേ സ്വപ്നമരണേ കുതഃ । സ്വസ്വപ്നേ സ്വപ്നമൃതിഭീര് അമൃതസ്യൈവ ജായതേ
സ്വന്തം സ്വപ്നം തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, ആ സ്വപ്നത്തിൽ മരണം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? സ്വന്തം സ്വപ്നത്തിൽ, സ്വപ്നമരണത്തിന്റെ ഭയം മരിക്കാത്തതിനായാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ബുദ്ധസ്യ ശുദ്ധസ്യ ശരന്നഭശ്ശ്രീസ്വച്ഛാവദാതസ്യ ഘനാശയസ്യ । അഹം ജഗച് ചേതി കുശബ്ദകാര്ഥവര്ജം യദ് അസ്ത്യ് അങ്ഗനവാചികം തത്
ബുദ്ധിമാനായവന്റെ മനസിൽ നിന്നു 'ഞാൻ' എന്നും 'ലോകം' എന്നും പറയുന്ന വാക്കുകൾ ഒഴികെ ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് സത്യത്തിൽ ജ്ഞാനികൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ആ മനസ്സ് പവിത്രവും ഉണർന്നതും കളങ്കരഹിതവും സുതാര്യവും നിർമ്മലവുമാണ്.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം സന്ധ്യയിലേക്ക് നീങ്ങി; സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു, സഭയിലെ എല്ലാവരും നമസ്കാരം അർപ്പിച്ച്, സൂര്യന്റെ അവസാന കിരണങ്ങളോടൊപ്പം കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
യസ് ത്വ് അബുദ്ധമതിര് മൂഢോ രൂഢോ ന വിതതേ പദേ । വജ്രസാരമ് ഇദം തസ്യ ജഗദ് അസ്ത്യ് അസദ് ഏവ സത്
യാരുടെ മനസ്സ് ഉണരാതെയും മൂടിയതുമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ ശൂന്യമായിരുന്നാലും, അവനു അതു വജ്രംപോലെ ഉറപ്പുള്ളതും സത്യമായതുമെന്നു തോന്നുന്നു.
യഥാ ബാലസ്യ വേതാലോ മൃതിപര്യന്തദുഃഖദഃ । അസദ് ഏവ സദാകാരം തഥാ മൂഢമതേര് ജഗത്
ഒരു കുട്ടിക്ക് ഒരു ഭൂതം മരണവും ദുഃഖവും മാത്രമേ നൽകൂ, അതുപോലെ തന്നെ, മൂടിയ മനസ്സുള്ളവർക്കു ഈ അസത്യം സത്യമെന്ന രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
താപ ഏവ യഥാ വാരി മൃഗാണാം ഭ്രമകാരണമ് । അസത്യമ് ഏവ സത്യാഭം തഥാ മൂഢധിയാം ജഗത്
മൃഗങ്ങള്ക്ക് മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തില് വെള്ളം കാണുന്ന പോലെ, ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവര്ക്ക് ഈ അസത്യമായ ലോകം സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നേ മൃതിര് ജന്തോര് അസത്യാ സത്യരൂപിണീ । നാര്ഥക്രിയാകരീ ഭാതി തഥേദം ദുര്വിദാം ജഗത്
സ്വപ്നത്തില് ജീവിക്ക് മരണം സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ, അതു സത്യമായതുപോലെ തോന്നുമ്പോഴും യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, അജ്ഞന്മാര്ക്ക് ഈ ലോകം സത്യമായതുപോലെ തോന്നുമ്പോഴും യഥാര്ത്ഥത്തില് അതിന് യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല.
അവ്യുത്പന്നസ്യ കനകേ കാനകേ കടകേ യഥാ । കടകജ്ഞപ്തിര് ഏവാസ്തി ന മനാഗ് അപി ഹേമധീഃ
സ്വര്ണ്ണം തിരിച്ചറിയാത്തവന് ഒരു സ്വര്ണ്ണക്കടകം കണ്ടാല്, അവന് അതിനെ കടകമായിട്ടാണ് മാത്രം കാണുക, സ്വര്ണ്ണം എന്ന ധാരണയോ ബോധമോ അവനില് ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാജ്ഞസ്യ പുരാഗാരനഗനാഗേന്ദ്രകല്പനാ । ഇയം ദൃശ്യദൃഗ് ഏവാസ്തി ന ത്വ് അന്യാ പരമാര്ഥദൃക്
അജ്ഞാനിക്ക് ഒരു നഗരം, മല, കൊട്ടാരം എന്നിവ കണ്ടാല് അവന് അവയുടെ പുറംരൂപം മാത്രമേ കാണാനാവൂ, യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം അവന് ഗ്രഹിക്കില്ല. ലോകത്തെ കാണുന്നതും ഇതുപോലെയാണ്.
യഥാ നഭസി മുക്താലീപിഞ്ഛകേശോണ്ഡുകാദയഃ । അസത്യാസ് സത്യതാം യാതാ തഥേദം ദുര്ദൃശാം ജഗത്
ആകാശത്ത് മുത്തുമാലകളും മയില്പീളികളും പന്തുകളും പ്രത്യക്ഷത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്ത ഈ ലോകവും സത്യമായതായി തോന്നുന്നു.
ദീര്ഘസ്വപ്നമ് ഇദമ് വിശ്വം വിദ്ധ്യ് അഹന്താദിസംയുതമ് । അത്രാന്യേ സ്വപ്നപുരുഷാ യഥാ സത്യാസ് തഥാ ശൃണു
ഈ വിശ്വം 'ഞാൻ' എന്നതുപോലുള്ള ഭാവനകളോടെ ചേർന്ന ഒരു നീണ്ട സ്വപ്നമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഈ സ്വപ്നലോകത്ത്, സ്വപ്നപുരുഷന്മാർ സത്യമായവരെന്നപോലെ തോന്നുന്നു — അതെങ്ങനെ എന്നത് കേൾക്കൂ.
അസ്തി സര്വഗതം ശാന്തം പരമാര്ഥഘനം ശുചി । അചേത്യചിന്മാത്രവപുഃ പരമാകാശമ് ആതതമ്
എവിടെയും വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന, സമാധാനവും വിശുദ്ധിയും നിറഞ്ഞ, പരമാർത്ഥം മാത്രം നിറഞ്ഞ, ചിന്തകളാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത, ബോധം മാത്രം ഉള്ള മഹാവ്യോമം ഉണ്ട്.
തത് സര്വഗം സര്വശക്തി സര്വം സര്വാത്മകം സ്വയമ് । യത്ര യത്ര യഥോദേതി തഥാസ്തേ തത്ര തത്ര വൈ
എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും, എല്ലാ ശക്തിയും ഉള്ളതും, എല്ലാം തന്നെയും, എല്ലായിടത്തിലും എല്ലായ്പോഴും എങ്ങനെയുണ്ടാകുന്നുവോ അതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തേന സ്വപ്നപുരേ ദ്രഷ്ടാ യാന് വേത്തി പുരവാസിനഃ । നരാന് ഇതി നരാ ഏവ ക്ഷണാത് തസ്യ ഭവന്തി തേ
സ്വപ്നനഗരിയില് സ്വപ്നം കാണുന്നവന് അവിടത്തെ ജനങ്ങളെ കാണുന്നു. അവരെ മനുഷ്യരാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോള്, ഉടനേ അവര് മനുഷ്യരായി മാറുന്നു.
യദ് ദ്രഷ്ടുശ് ചിത്സ്വരൂപം തത് സ്വപ്നാകാശാന്തരസ്ഥിതമ് । സ്വപ്നാകാശചിതാഹം ഹി നരോ ഽനേനേതി ഭാവിതമ്
സ്വപ്നം കാണുന്നവന്റെ ചൈതന്യസ്വഭാവം സ്വപ്നത്തിലെ ആന്തരികാകാശത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു. 'ഞാന് ഈ സ്വപ്നാകാശചൈതന്യമാണ്, ഞാന് മനുഷ്യനാണ്' എന്ന് ചിന്തിക്കുമ്പോള് അങ്ങനെ തന്നെ അവന് കരുതുന്നു.
ചിത്പക്ഷതൈക്യവശതോ നരതൈവാവബുധ്യതേ । ആത്മന്യ് അതോ ദിഗ്ദ്വയേന ദ്വയോര് അപ്യ് ഏതി സത്യതാ
ചൈതന്യവും ഭാവനയും ഒന്നായതിനാല് മനുഷ്യനെന്ന അവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആത്മാവില് ഇരുവശത്തും സത്യത്വം ലഭിക്കുന്നു.
സ്വപ്നേ തേ സ്വപ്നപുരുഷാ ന സത്യാസ് സ്യുര് മുനേ യദാ । വദ തത് കോ ഭവേദ് ദോഷോ മായാമാത്രശരീരിണി
മഹർഷേ, സ്വപ്നത്തിലെ ആ മനുഷ്യര് യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിൽ, മായാമാത്രമായ ശരീരമുള്ളവനിൽ എന്ത് ദോഷമുണ്ടാകും എന്ന് പറയൂ.
സ്വപ്നേ ഽന്യപുരവാസ്തവ്യാ വസ്തുതസ് സത്യരൂപിണഃ । പ്രമാണമ് അത്ര ശൃണു മേ പ്രത്യക്ഷം നാമ നേതരത്
സ്വപ്നത്തിൽ മറ്റൊരു നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമായ രൂപങ്ങൾ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ അവരെ സത്യമായവരായി കാണുന്നു. ഇതിൽ യഥാർത്ഥം എന്താണെന്ന് ഞാൻ പറയാം—നമുക്ക് നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നതാണ് സത്യമായത്, മറ്റൊന്നുമല്ല.
സര്ഗാദാവ് ആത്മഭൂര് ഭാതി സ്വപ്നാഭോ ഽനുഭവാത്മകഃ । തത്സങ്കല്പകലാ വിശ്വമ് ഏവം സ്വപ്നാഭമ് ഏവ തത്
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ സ്വയം ജനിച്ച ആത്മാവ് സ്വപ്നംപോലെയുള്ള അനുഭവസ്വഭാവത്തോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു. അതിന്റെ ചിന്തയുടെ കല്പനയാണ് ഈ ലോകം, അതിനാൽ ഈ ലോകവും സ്വപ്നംപോലെയാണ്.
ഏവം വിശ്വമ് ഇദം സ്വപ്നസ് തത്ര സത്യം ഭവാന് മമ । യഥൈവ ത്വം തഥൈവാന്യേ സ്വപ്നേ സ്വപ്നം തഥാ നൃണാമ്
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകം സ്വപ്നംപോലെയാണ്. അതിൽ നീ എന്നോട് സത്യമായവനാണ്, അതുപോലെ സ്വപ്നത്തിൽ മറ്റു ആളുകളും സത്യമായവരായി തോന്നുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ഓരോരുത്തർക്കും സ്വപ്നത്തിനുള്ളിൽ സ്വപ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
സ്വപ്നേ നഗരവാസ്തവ്യാസ് സത്യാ ന സ്യുര് ഇമേ യദി । തദ് ഇഹാപി തദാകാരേ ന സത്യം മേ ഭവാന് അപി
സ്വപ്നത്തിൽ നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർ സത്യമായവരല്ലെങ്കിൽ, അതുപോലെ ഈ ലോകവും അതേ രൂപത്തിലുള്ളതായതിനാൽ, നീയും എന്നോട് സത്യമായവനല്ല.
യഥാഹം തവ സത്യാത്മാ സത്യമ് ഏവം ഭവാന് മമ । സ്വപ്നോപലമ്ഭേ സംസാരേ മിഥസ് സിദ്ധ്യൈ പ്രഥേദൃശീ
ഞാൻ നിനക്കു എത്രയോ സത്യമായിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ നീയും എനിക്ക് സത്യമായിരിക്കുന്നു. സ്വപ്നാനുഭവത്തിലും ഈ ലോകജീവിതത്തിലും നമ്മളിൽ ഒരാളുടെ സത്യത മറ്റൊരാളിലും അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സംസാരവിപുലേ സ്വപ്നേ യഥാ സത്യമ് അഹം തവ । തഥാ ത്വമ് അപി മേ സത്യം സര്വസ്വപ്നേഷ്വ് ഇതി ക്രമഃ
ഈ വിശാലമായ ലോകസ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ നിനക്കു സത്യമായിരിക്കുന്നു പോലെ, നീയും എനിക്ക് സത്യമായിരിക്കുന്നു. എല്ലാ സ്വപ്നങ്ങളിലും ഇതാണ് ക്രമം.
സ്വപ്നദ്രഷ്ടരി നിര്നിദ്രേ തദ് ദൃഷ്ടം സ്വപ്നപത്തനമ് । സദ്രൂപത്വാത് തഥൈവാസ്തേ മമൈവം ഭഗവന് മതിഃ
ഉറക്കം ഇല്ലാത്ത സ്വപ്നദർശകനു സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട നഗരവും അതിന്റെ സത്യസ്വഭാവം കൊണ്ടു നിലനിൽക്കുന്നു. ഭഗവാനേ, ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്.
ഏവമ് ഏതത് തഥൈവാസ്തേ സത്യത്വാത് സ്വപ്നപത്തനമ് । സ്വപ്നദ്രഷ്ടരി നിര്നിദ്രേ ഽപ്യ് ആകാശവിഷദാകൃതിഃ
അതെ, അതു തന്നെയാണ്. സ്വപ്നനഗരം സത്യമായതിനാൽ, ഉറക്കം ഇല്ലാത്ത സ്വപ്നദർശകനിലും ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഏതദ് ആസ്താമ് ഇദം താവദ് യജ് ജാഗ്രദ് ഇതി മന്യസേ । വിദ്ധി തത് സ്വപ്നമ് ഏവാന്തര് ദേശകാലാദ്യപൂരകമ്
ഇത് എങ്ങനെ വേണമെങ്കിലും ഇരിക്കട്ടെ; നീ ജാഗ്രതയെന്നു കരുതുന്നതും, ദേശവും കാലവും മുതലായവയോടെ ഉള്ളിലെ ഒരു സ്വപ്നം മാത്രമാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഏവം സര്വമ് ഇദം ഭാതി ന സത്യം സത്യവത് സ്ഥിതമ് । രഞ്ജയത്യ് അപി മിഥ്യൈവ സ്വപ്നസ്ത്രീസുരതോപമമ്
ഇങ്ങനെ ഈ ലോകം എല്ലാം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, പക്ഷേ അതു യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമല്ല, സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു. അതു കപടമായ ആകർഷണമാണ്, സ്വപ്നത്തിലെ സ്ത്രീസുഖംപോലെ.