ശുദ്ധവിജ്ഞാനരൂപസ് ത്വം ശാന്തമ് ആത്മനി തിഷ്ഠസി । പശ്യസീവൈതദ് അഖിലം ന ച പശ്യസി കിഞ്ചന
നീ ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളവൻ, സമാധാനത്തോടെ ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നീ എല്ലാം കാണുന്നവനായി തോന്നുന്നു, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും കാണുന്നില്ല.
സര്വാത്മകതയാ നിത്യം പ്രകചസ്യ് ആത്മനാത്മനി । മഹാമണിര് ഇവോദാര ആലോക ഇവ ഭാസുരഃ
നിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ നീ എപ്പോഴും ആത്മാവിൽ ആത്മാവായി പ്രകാശിക്കുന്നു; മഹാമാണിക്യത്തിൻറെ ഭംഗിയിലോ, ദീപ്തമായ വെളിച്ചംപോലെയോ.
വസ്തുതസ് തു ന ഭൂപീഠമ് ഇദമ് ന ച ഭവാന് അയമ് । ന ചേമേ ഗിരയോ ഗ്രാമാ ന ചേഹ ന ച വൈ വയമ്
സത്യത്തിൽ ഈ ഭൂമി എന്നതോ, നീ എന്നതോ, ഈ പർവതങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും എന്നതോ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല; ഞങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ടെന്നതും സത്യമല്ല.
ഗിരിഗ്രാമകവിപ്രസ്യ മണ്ഡപാകാശകേ കില । തല് ലീലാപതിരാജ്യാഢ്യം ജഗദ് ആഭാതി ഭാസുരമ്
പർവതഗ്രാമത്തിലെ ബ്രാഹ്മണന് ആ മണ്ടപത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ ഈ ലോകം രാജസൗഭാഗ്യത്തിന്റെ മനോഹരമായ കളിയായി തോന്നുന്നു.
തത്ര ലീലാരാജധാനീമണ്ഡപോ മണ്ഡിതാകൃതിഃ । ഭാതി തസ്യോദരേ വ്യോമ്നി തവേദം വിതതം ജഗത്
അവിടെ ആ ലീലാരാജധാനിയുടെ മണ്ടപം അലങ്കാരപൂർണമായ രൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ശൂന്യത്തിൽ നിന്റെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
യസ്മിഞ് ജഗതി ഗേഹേ ഽന്തര് യസ്മിന് വയമ് ഇഹ സ്ഥിതാഃ । ഏവം തേഷാം മണ്ഡപാനാം വ്യോമ വ്യോമൈവ നിര്മലമ്
ഏത് ലോകത്തും, ഏത് വീട്ടിലും, നമ്മൾ ഇപ്പോൾ നിലകൊള്ളുന്നിടത്തും, ആ മണ്ടപങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ ശൂന്യം ശുദ്ധമായ ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു.
തേഷു മണ്ഡപഖേഷ്വ് അസ്തി ന മഹീ ന ച പത്തനമ് । ന വനാനി വ ശൈലൌഘാ ന മേഘസരിദര്ണവാഃ
അവിടെ ആ മണ്ടപങ്ങളിലോ ഭൂമി ഇല്ല, നഗരവും ഇല്ല. കാടുകളോ മലകളോ, മേഘങ്ങളോ നദികളോ സമുദ്രങ്ങളോ ഒന്നും അവിടെ ഇല്ല.
കേവലം തത്ര നിശ്ശൂന്യേ വിഹരന്തി ഗൃഹേ ജനാഃ । ന പശ്യന്തി ജഗന് നാപി പാര്ഥിവാന് ന ച ഭൂധരാന്
അവിടെയുള്ള ശൂന്യതയിൽ ആളുകൾ വീട്ടിൽ താമസിക്കുന്നു. അവർ ലോകത്തെയും ഭൂമിയിലെ ജീവികളെയും മലകളെയും കാണുന്നില്ല.
ഏവം ചേത് തത് കഥം ദേവി മമേഹാനുചരാ ഇമേ । സമ്പന്നാ ആത്മനാ സന്തി തേ കിമ് ആത്മനി നാഥവാ
ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ദേവി, എങ്ങനെ എന്റെ ഈ അനുചരന്മാർ ഇവിടെ എന്നൊപ്പമുണ്ട്? അവർ സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നതാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ആത്മാവിൽ ആശ്രയിച്ചിട്ടാണോ?
ജഗത് സ്വപ്നാര്ഥവദ് ഭാതി തത്ര സ്വപ്നേ നവാദ്രയഃ । കഥമ് ആത്മനി സത്യാസ് സ്യുര് നാസത്യാ വേതി മേ വദ
അവിടെ ലോകം ഒരു സ്വപ്നംപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; ആ സ്വപ്നത്തിൽ പുതിയ മലകൾ ഇല്ല. ആത്മാവിൽ സത്യമുള്ളത് എങ്ങനെ യാഥാർത്ഥ്യമാകും, അസത്യം എങ്ങനെ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാതിരിക്കും? എന്നോട് പറയൂ.
രാജന് വിദിതവേദ്യേഷു ശുദ്ധബോധൈകരൂപിഷു । ന കിഞ്ചിദ് ഏതത് സദ്രൂപം ചിദ്വ്യോമാത്മസു ജാഗതമ്
രാജാവേ, അറിവിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രം ഉള്ളവരും, അറിവ് അറിയേണ്ടതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കിയവരുമായവരിൽ, ഈ ലോകത്തിലെ ഒന്നും അതേ അറിവിന്റെ ആകാശസ്വരൂപത്തോടു സാമ്യം കാണിക്കുന്നില്ല.
ശുദ്ധബോധാത്മനോ ഭാതി കുതോ നാമ ജഗദ്ഭ്രമഃ । രജ്ജ്വാം സര്പഭ്രമേ ശാന്തേ പുനസ് സര്പഭ്രമഃ കുതഃ
ശുദ്ധമായ അറിവ് മാത്രം ഉള്ളവന് ലോകഭ്രമം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? കയറിൽ പാമ്പ് എന്നു തോന്നിയ ഭ്രമം മാറിയാൽ, വീണ്ടും പാമ്പ് ഭ്രമം എങ്ങനെ വരും?
അസദ്ഭാതേ പരിജ്ഞാതേ കുതസ് സത്താ ജഗദ്ഭ്രമേ । പരിജ്ഞാതേ മരുജലേ പുനര് ജലമതിഃ കുതഃ
അസത്യമായത് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, ലോകഭ്രമത്തിന് എവിടെ നിലനിൽപ്പ്? മരുഭൂമിയിലെ വെള്ളം ഭ്രമം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, വീണ്ടും മനസ്സിൽ വെള്ളമെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
സ്വപ്നകാലേ പരിജ്ഞാതേ സ്വേ സ്വപ്നമരണേ കുതഃ । സ്വസ്വപ്നേ സ്വപ്നമൃതിഭീര് അമൃതസ്യൈവ ജായതേ
സ്വന്തം സ്വപ്നം തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, ആ സ്വപ്നത്തിൽ മരണം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? സ്വന്തം സ്വപ്നത്തിൽ, സ്വപ്നമരണത്തിന്റെ ഭയം മരിക്കാത്തതിനായാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ബുദ്ധസ്യ ശുദ്ധസ്യ ശരന്നഭശ്ശ്രീസ്വച്ഛാവദാതസ്യ ഘനാശയസ്യ । അഹം ജഗച് ചേതി കുശബ്ദകാര്ഥവര്ജം യദ് അസ്ത്യ് അങ്ഗനവാചികം തത്
ബുദ്ധിമാനായവന്റെ മനസിൽ നിന്നു 'ഞാൻ' എന്നും 'ലോകം' എന്നും പറയുന്ന വാക്കുകൾ ഒഴികെ ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് സത്യത്തിൽ ജ്ഞാനികൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ആ മനസ്സ് പവിത്രവും ഉണർന്നതും കളങ്കരഹിതവും സുതാര്യവും നിർമ്മലവുമാണ്.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം സന്ധ്യയിലേക്ക് നീങ്ങി; സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു, സഭയിലെ എല്ലാവരും നമസ്കാരം അർപ്പിച്ച്, സൂര്യന്റെ അവസാന കിരണങ്ങളോടൊപ്പം കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
യസ് ത്വ് അബുദ്ധമതിര് മൂഢോ രൂഢോ ന വിതതേ പദേ । വജ്രസാരമ് ഇദം തസ്യ ജഗദ് അസ്ത്യ് അസദ് ഏവ സത്
യാരുടെ മനസ്സ് ഉണരാതെയും മൂടിയതുമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ ശൂന്യമായിരുന്നാലും, അവനു അതു വജ്രംപോലെ ഉറപ്പുള്ളതും സത്യമായതുമെന്നു തോന്നുന്നു.
യഥാ ബാലസ്യ വേതാലോ മൃതിപര്യന്തദുഃഖദഃ । അസദ് ഏവ സദാകാരം തഥാ മൂഢമതേര് ജഗത്
ഒരു കുട്ടിക്ക് ഒരു ഭൂതം മരണവും ദുഃഖവും മാത്രമേ നൽകൂ, അതുപോലെ തന്നെ, മൂടിയ മനസ്സുള്ളവർക്കു ഈ അസത്യം സത്യമെന്ന രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
താപ ഏവ യഥാ വാരി മൃഗാണാം ഭ്രമകാരണമ് । അസത്യമ് ഏവ സത്യാഭം തഥാ മൂഢധിയാം ജഗത്
മൃഗങ്ങള്ക്ക് മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തില് വെള്ളം കാണുന്ന പോലെ, ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവര്ക്ക് ഈ അസത്യമായ ലോകം സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നേ മൃതിര് ജന്തോര് അസത്യാ സത്യരൂപിണീ । നാര്ഥക്രിയാകരീ ഭാതി തഥേദം ദുര്വിദാം ജഗത്
സ്വപ്നത്തില് ജീവിക്ക് മരണം സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ, അതു സത്യമായതുപോലെ തോന്നുമ്പോഴും യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, അജ്ഞന്മാര്ക്ക് ഈ ലോകം സത്യമായതുപോലെ തോന്നുമ്പോഴും യഥാര്ത്ഥത്തില് അതിന് യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല.
അവ്യുത്പന്നസ്യ കനകേ കാനകേ കടകേ യഥാ । കടകജ്ഞപ്തിര് ഏവാസ്തി ന മനാഗ് അപി ഹേമധീഃ
സ്വര്ണ്ണം തിരിച്ചറിയാത്തവന് ഒരു സ്വര്ണ്ണക്കടകം കണ്ടാല്, അവന് അതിനെ കടകമായിട്ടാണ് മാത്രം കാണുക, സ്വര്ണ്ണം എന്ന ധാരണയോ ബോധമോ അവനില് ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാജ്ഞസ്യ പുരാഗാരനഗനാഗേന്ദ്രകല്പനാ । ഇയം ദൃശ്യദൃഗ് ഏവാസ്തി ന ത്വ് അന്യാ പരമാര്ഥദൃക്
അജ്ഞാനിക്ക് ഒരു നഗരം, മല, കൊട്ടാരം എന്നിവ കണ്ടാല് അവന് അവയുടെ പുറംരൂപം മാത്രമേ കാണാനാവൂ, യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം അവന് ഗ്രഹിക്കില്ല. ലോകത്തെ കാണുന്നതും ഇതുപോലെയാണ്.
യഥാ നഭസി മുക്താലീപിഞ്ഛകേശോണ്ഡുകാദയഃ । അസത്യാസ് സത്യതാം യാതാ തഥേദം ദുര്ദൃശാം ജഗത്
ആകാശത്ത് മുത്തുമാലകളും മയില്പീളികളും പന്തുകളും പ്രത്യക്ഷത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്ത ഈ ലോകവും സത്യമായതായി തോന്നുന്നു.
ദീര്ഘസ്വപ്നമ് ഇദമ് വിശ്വം വിദ്ധ്യ് അഹന്താദിസംയുതമ് । അത്രാന്യേ സ്വപ്നപുരുഷാ യഥാ സത്യാസ് തഥാ ശൃണു
ഈ വിശ്വം 'ഞാൻ' എന്നതുപോലുള്ള ഭാവനകളോടെ ചേർന്ന ഒരു നീണ്ട സ്വപ്നമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഈ സ്വപ്നലോകത്ത്, സ്വപ്നപുരുഷന്മാർ സത്യമായവരെന്നപോലെ തോന്നുന്നു — അതെങ്ങനെ എന്നത് കേൾക്കൂ.
അസ്തി സര്വഗതം ശാന്തം പരമാര്ഥഘനം ശുചി । അചേത്യചിന്മാത്രവപുഃ പരമാകാശമ് ആതതമ്
എവിടെയും വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന, സമാധാനവും വിശുദ്ധിയും നിറഞ്ഞ, പരമാർത്ഥം മാത്രം നിറഞ്ഞ, ചിന്തകളാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത, ബോധം മാത്രം ഉള്ള മഹാവ്യോമം ഉണ്ട്.
തത് സര്വഗം സര്വശക്തി സര്വം സര്വാത്മകം സ്വയമ് । യത്ര യത്ര യഥോദേതി തഥാസ്തേ തത്ര തത്ര വൈ
എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും, എല്ലാ ശക്തിയും ഉള്ളതും, എല്ലാം തന്നെയും, എല്ലായിടത്തിലും എല്ലായ്പോഴും എങ്ങനെയുണ്ടാകുന്നുവോ അതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തേന സ്വപ്നപുരേ ദ്രഷ്ടാ യാന് വേത്തി പുരവാസിനഃ । നരാന് ഇതി നരാ ഏവ ക്ഷണാത് തസ്യ ഭവന്തി തേ
സ്വപ്നനഗരിയില് സ്വപ്നം കാണുന്നവന് അവിടത്തെ ജനങ്ങളെ കാണുന്നു. അവരെ മനുഷ്യരാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോള്, ഉടനേ അവര് മനുഷ്യരായി മാറുന്നു.
യദ് ദ്രഷ്ടുശ് ചിത്സ്വരൂപം തത് സ്വപ്നാകാശാന്തരസ്ഥിതമ് । സ്വപ്നാകാശചിതാഹം ഹി നരോ ഽനേനേതി ഭാവിതമ്
സ്വപ്നം കാണുന്നവന്റെ ചൈതന്യസ്വഭാവം സ്വപ്നത്തിലെ ആന്തരികാകാശത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു. 'ഞാന് ഈ സ്വപ്നാകാശചൈതന്യമാണ്, ഞാന് മനുഷ്യനാണ്' എന്ന് ചിന്തിക്കുമ്പോള് അങ്ങനെ തന്നെ അവന് കരുതുന്നു.
ചിത്പക്ഷതൈക്യവശതോ നരതൈവാവബുധ്യതേ । ആത്മന്യ് അതോ ദിഗ്ദ്വയേന ദ്വയോര് അപ്യ് ഏതി സത്യതാ
ചൈതന്യവും ഭാവനയും ഒന്നായതിനാല് മനുഷ്യനെന്ന അവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആത്മാവില് ഇരുവശത്തും സത്യത്വം ലഭിക്കുന്നു.
സ്വപ്നേ തേ സ്വപ്നപുരുഷാ ന സത്യാസ് സ്യുര് മുനേ യദാ । വദ തത് കോ ഭവേദ് ദോഷോ മായാമാത്രശരീരിണി
മഹർഷേ, സ്വപ്നത്തിലെ ആ മനുഷ്യര് യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിൽ, മായാമാത്രമായ ശരീരമുള്ളവനിൽ എന്ത് ദോഷമുണ്ടാകും എന്ന് പറയൂ.