കിം ചിത്തമ് ഏതദ് ഭവതി കിം വാ ഭവതി നോ കഥമ് । കഥമ് ഏവംമയാദ് രൂപാന് നാന്യദ് ഭവതി വാ ക്ഷണാത്
ഈ മനസ്സാണോ, അല്ലെങ്കിൽ അതല്ലയോ? എങ്ങനെയാണ് ഇത് ഇങ്ങനെ ആകുന്നത്? എങ്ങനെ ഇതിൽനിന്ന് രൂപങ്ങൾ ഉടനടി ഉണ്ടാകുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ഉണ്ടാകുന്നില്ല?
പ്രത്യേകമ് ഏവ യച് ചിത്തം തദ് ഏവംരൂപശക്തിമത് । പൃഥക് പ്രത്യേകമ് ഉദിതാഃ പ്രതിചിത്തം ജഗദ്ഭ്രമാഃ
ഓരോ മനസ്സിനും ഇങ്ങനെ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശക്തി ഉണ്ടു. ഓരോരുത്തരുടെയും മനസ്സിൽ വേറിട്ട ലോകഭ്രമങ്ങൾ ഓരോന്നായി ഉയരുന്നു.
ക്ഷണകല്പജഗത്സങ്ഗാത് സമുദ്യന്തി ഗലന്തി ച । നിമേഷാത് കസ്യചിത് കല്പാത് കസ്യചിത് തത് ക്രമം ശൃണു
ക്ഷണത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന ലോകങ്ങൾക്കും, ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നവയ്ക്കും, അവ ഒന്നിച്ച് ചേരുകയും, ഉടനടി ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ചിലർക്കു ഒരു കണ്ണിറുക്കിൽ, ചിലർക്കു ദീർഘകാലം കൊണ്ടാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്—ഈ ക്രമം നീ കേൾക്കു.
മരണാദേര് മഹാമോഹാദ് അനന്തരമ് ഇയം സ്ഥിതിഃ । ക്ഷണാച് ചിരാദ് വോദേത്യ് ആശു തത്രേമം ത്വം ക്രമം ശൃണു
മരണത്തിന്റെയോ വലിയ മായയുടെയോ പിന്നാലെ ഉടൻ ഈ അവസ്ഥ വരുന്നു. ചിലപ്പോൾ അതിവേഗത്തിൽ, ചിലപ്പോൾ ദീർഘമായി ഇത് ഉയരുന്നു—ഇതിന്റെ ക്രമം ഇപ്പോൾ നീ കേൾക്കു.
മരണാദിമയീ മൂര്ഛാ പ്രത്യേകേനാനുഭൂയതേ । യൈവൈതാം വിദ്ധി സുമതേ മഹാപ്രലയയാമിനീമ്
മരണവും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മയക്കവും ഓരോരുത്തരും തനതായും അനുഭവിക്കുന്നു. പ്രജ്ഞാവാനായവനേ, ഇതാണ് മഹാപ്രളയത്തിലേക്കുള്ള വഴി എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
തദന്തേ തനുതേ സര്ഗം സര്വ ഏവ പൃഥക് പൃഥക് । സഹജസ്വപ്നസങ്കല്പസമ്ഭ്രമാചലവൃത്തിവത്
അതിന്റെ അവസാനം, ഓരോരുത്തരും തനിയെ സൃഷ്ടിയെ വികസിപ്പിക്കുന്നു; സ്വഭാവികമായ സ്വപ്നങ്ങളും ഭാവനകളും ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
മഹാപ്രലയരാത്ര്യന്തേ വിരാഡാത്മാ മനോവപുഃ । യഥേദം തനുതേ തദ്വത് പ്രത്യേകം മൃത്യനന്തരമ്
മഹാപ്രളയത്തിന്റെ രാത്രിയുടെ അവസാനം, മനസ്സാണ് രൂപമായിരിക്കുന്ന വിശ്വപുരുഷൻ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതുപോലെ, മരണത്തിന് ശേഷം ഓരോരുത്തരും തനിയെ സൃഷ്ടിയെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.
മൃതേര് അനന്തരം സര്ഗോ യഥാ സ്മൃത്യാനുഭൂയതേ । വിരാട് തഥാനുഭവതി നാതോ വിശ്വമ് അകാരണമ്
മരണത്തിന് ശേഷം സൃഷ്ടി ഓർമ്മയായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. വിശ്വപുരുഷനും അതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഈ ലോകം കാരണമില്ലാതെ ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
മഹതി പ്രലയേ രാമ സര്വേ ഹരിഹരാദയഃ । വിദേഹമുക്തതാം യാന്തി സ്മൃതേഃ ക ഇവ സമ്ഭവഃ
രാമാ, മഹാപ്രളയകാലത്ത് വിഷ്ണുവും ശിവനും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവതകളും ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ഓർമ്മയ്ക്ക് എങ്ങനെയെങ്കിലും സ്ഥാനം ഉണ്ടാകുമോ?
അസ്മദാദിപ്രബുദ്ധാത്മാ കിലാവശ്യം വിമുച്യതേ । കഥം ഭവന്തു വാമുക്താ വിദേഹാഃ പദ്മജാദയഃ
നമ്മളെപ്പോലെ ആത്മാവ് ഉണർന്നവൻ നിർബന്ധമായി മോചിതനാകും. അങ്ങനെ ശരീരമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മാദികൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് കാരണമുണ്ട്?
അദ്യത്വേ തേ ഹി യേ ജീവാസ് തേഷാം മരണജന്മസു । സ്മൃതിഃ കാരണതാമ് ഏതി മോക്ഷാഭാവവശാദ് ഇഹ
ഇപ്പോൾ ജീവിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക്, മരണം ജനനം എന്ന ചക്രത്തിൽ മോക്ഷം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഓർമ്മയാണ് കാരണം ആവുന്നത്.
ജീവോ ഹി മൃതിമൂര്ഛാന്തേ യദ് അന്തഃ പ്രോന്മിഷന്ന് ഇവ । അനുന്മിഷിത ഏവാസ്തേ തത് പ്രധാനമ് ഉദാഹൃതമ്
മരണത്തിന്റെ അചേതനാവസ്ഥയ്ക്ക് ശേഷം, ജീവൻ അകത്തേക്ക് ഉണരുന്നതുപോലുമെങ്കിലും സാക്ഷാൽ ഉണരാതിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് പ്രധാനമായ അവസ്ഥയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
തദ് വ്യോമ പ്രകൃതിസ് സോക്താ തദ് അവ്യക്തം ജഡാജഡമ് । സംസൃതേര് അസ്മൃതേശ് ചൈവ ക്രമ ഏഷ ഭവോദയേ
അത് ആകാശം എന്നാണ് പറയുന്നത്, അതാണ് ആദിപ്രകൃതിയും, അതാണ് അപ്രകടവും, അതിൽ ജഡവും ചൈതന്യവും ഉണ്ട്. ലോകം ഉദയം ചെയ്യുമ്പോൾ, സ്മരണ നഷ്ടപ്പെടുകയും ജന്മമരണചക്രം തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നതിന്റെ ക്രമം ഇതാണ്.
ബോധോന്മുഖത്വേ ഹി മഹത് തത് പ്രബുദ്ധം യദാ ഭവേത് । തദാ തന്മാത്രദിക്കാലക്രിയാഭൂതാദ്യ് ഉദേതി ഖാത്
അത് ഉണരാൻ തയ്യാറാകുമ്പോഴും ഉണരുമ്പോഴും, ആ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകൾ, ദിശകൾ, കാലം, പ്രവർത്തി, ഭാവം തുടങ്ങിയവ ഉദിക്കുന്നു.
തദ് ഏവോച്ഛൂനമ് ആബുദ്ധം ഭവതീന്ദ്രിയപഞ്ചകമ്। തദ് ഏവ ബുധ്യതേ ദേഹം സ ഏഷോ ഽസ്ത്യ് ആതിവാഹികഃ
അത് ഉണരാത്ത അവസ്ഥയിൽ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളായി മാറുന്നു; അതേ അവസ്ഥ ഉണരുമ്പോൾ ശരീരമായി മാറുന്നു—ഇതിനെ തന്നെ സൂക്ഷ്മശരീരം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ചിരകാലപ്രത്യയതഃ കല്പനാപരിപീവരഃ । ആധിഭൌതികതാബോധമ് ആധത്തേ ഽഥൈഷ ഏവ വഃ
ദീർഘകാലം സഞ്ചിതമായ വാസനകളും, കല്പനകളും നിറഞ്ഞതായ ഈ സൂക്ഷ്മശരീരം, പിന്നീട് ഭൗതികശരീരബോധം ഏറ്റെടുക്കുന്നു—നിങ്ങൾക്കൊക്കെ ഇതാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
യദൈവ മ്രിയതേ ജന്തുഃ പശ്യത്യ് ആശു തദൈവ സഃ । തത്രൈവ ഭുവനാഭോഗമ് ഇദമ് ഇത്ഥമ് അവസ്ഥിതമ്
ഒരു ജീവൻ മരിക്കുന്ന അതേ നിമിഷം തന്നെ, അവൻ ഈ ലോകാനുഭവം അതുപോലെ തന്നെ അതിവേഗം കാണുന്നു.
വ്യോമ്നൈവാനുഭവത്യ് അച്ഛമ് അഹം ജഗദ് ഇതി ഭ്രമമ് । വ്യോമരൂപം വ്യോമരൂപീ ജീവോ ജാത ഇവാത്മവാന്
വ്യോമം കൊണ്ടു മാത്രം, 'ഞാൻ ഈ ലോകം തന്നെയാണ്' എന്ന സുതാര്യമായ ഭ്രമം അനുഭവപ്പെടുന്നു; വ്യോമസ്വഭാവമുള്ള ജീവൻ, വ്യോമരൂപത്തിൽ ആത്മാവായി ജനിച്ചുവെന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
പുരപത്തനശൈലാര്കതാരാനികരദന്തുരമ് । ജരാമരണവൈക്ലവ്യവ്യാധിസങ്കടകോടരമ്
നഗരങ്ങൾ, പട്ടണങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, സൂര്യന്മാർ, നക്ഷത്രക്കൂട്ടങ്ങൾ — എല്ലാം വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെയും മരണത്തിന്റെയും ദുർബലതയുടെയും രോഗദു:ഖങ്ങളുടെ കുഴികളുടെയും പല്ലുകൾ നിറഞ്ഞവയാണ്.
സഭാവാഭാവസംരമ്ഭസ്ഥൂലസൂക്ഷ്മചലാചലമ് । സാദ്രിദ്യൂര്വീനദീശാഹോരാത്രികല്പക്ഷയോദയമ്
ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും, സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവുമായതും, ചലനവും അചലതയും, പർവ്വതങ്ങൾ, ഭൂമി, നദികൾ, ദേശങ്ങൾ, പകലും രാത്രിയും, യುಗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും നാശവും — ഇതൊക്കെയും ചേർന്നതാണ്.
അഹം ജാതോ ഽമുനാ പിത്രാ കിലാത്രേത്യ് ആത്തനിശ്ചയമ് । ഇയം മാതാ ധനമ് ഇദം മമേത്യ് ഉദിതവാസനമ്
ഞാൻ ഈ അച്ഛനിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്, ഈ കുടുംബത്തിലാണ് ഞാൻ പിറന്നത്, ഇവൾ ആണ് എന്റെ അമ്മ, ഇതാണ് എന്റെ സമ്പത്ത് എന്നുറപ്പുള്ള വിശ്വാസവും, അങ്ങനെ ഉള്ള മനോഭാവങ്ങളും മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്നു.
സുകൃതം ദുഷ്കൃതം ചേതി മമേതി കൃതകല്പനമ് । ബാലോ ഽഭൂവമ് അഹം ത്വ് അദ്യ യുവേതി വിലസന് ഹൃദി
ഇത് എന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തി, ഇത് എന്റെ തെറ്റായ പ്രവൃത്തി, ഇവയെല്ലാം എന്റെതാണെന്നു കരുതുന്ന ഭാവനകളും, ഞാൻ കുഞ്ഞായിരുന്നതു, ഇപ്പോൾ ഞാൻ യുവാവാണ് എന്നതുപോലുള്ള ചിന്തകളിൽ മനസ്സ് കളിക്കുന്നു.
പ്രത്യേകമ് ഏവമ് ഉദിതസ് സംസാരവനഷണ്ഡകഃ । താരാകുസുമിതോ നീലമേഘചഞ്ചലപല്ലവഃ
ഇങ്ങനെ ഓരോരുത്തരിലും ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ കാടു പടരുന്നു; അതിൽ നക്ഷത്രങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും വിരിയുന്നു, കറുത്ത മേഘങ്ങൾ പോലെ ചലിക്കുന്ന ഇലകളും ഉണ്ട്.
ചരന്നരമൃഗാനീകസ് സുരാസുരവിഹങ്ഗമഃ । സാലോകകൌസുമരജോമായാഗഹനകുഞ്ജകഃ
അത് മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും കൂട്ടമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പക്ഷികളും അവിടെയുണ്ട്; ലോകങ്ങളുടെ പുഷ്പരജസ്സും മായയുടെ മായാജാലവും നിറഞ്ഞ കാടാണ് അതു.
അബ്ധിപുഷ്കരിണീപൂര്ണോ മേര്വാദ്യചലലോഷ്ടകഃ । ചിത്തപുഷ്കരബീജേ ഽന്തര് നിലീനാനുഭവാങ്കുരഃ
സമുദ്രംപോലെയുള്ള കുളങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, മേരു മുതലായ പർവ്വതങ്ങൾ ചെറു കല്ലുകളായി തോന്നുന്നതുമാണ് ഈ ലോകം. മനസ്സിന്റെ കമലത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അനുഭവത്തിന്റെ മുളയാണ് അതിന്റെ ഉള്ളിൽ.
യത്രൈഷ മ്രിയതേ ജീവസ് തത്രൈവം പശ്യതി ക്ഷണാത് । പ്രത്യേകമ് ഉദിതേഷ്വ് ഏവം ജഗത്ഷണ്ഡേഷു ഭൂരിശഃ
ഈ ജീവൻ എവിടെയാണെങ്കിലും മരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ തന്നെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ ഇങ്ങനെ കാണുന്നു. ഓരോ ലോകം പിറക്കുന്നിടത്തും, അങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംഭവിക്കുന്നു.
കോടയോ ബ്രഹ്മരുദ്രേന്ദ്രമരുദ്വിഷ്ണുവിവസ്വതാമ് । മേര്വബ്ധിമണ്ഡലദ്വീപലോകാന്തരദൃശം ഗതാഃ
അനേകം ബ്രഹ്മാക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, ഇന്ദ്രന്മാർ, മരുതുകൾ, വിഷ്ണുക്കൾ, സൂര്യന്മാർ, കൂടാതെ മേരു, സമുദ്രങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, ലോകങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം കണ്ടുമറഞ്ഞു പോയിരിക്കുന്നു.
യാതാ യാസ്യന്തി യാന്ത്യ് ഏതാ ദൃഷ്തയോ ഽനഷ്ടരൂപിണി । യാ ബ്രഹ്മണ്യ് ഉപബൃംഹാഢ്യേ താഃ കേ ഗണയിതും ക്ഷമാഃ
ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ പോയതുമാണ്, പോകുന്നതുമാണ്, പോകുന്നവയുമാണ്, നശിക്കാത്ത സത്യത്തിൽ. ബ്രഹ്മത്തിൽ സമൃദ്ധിയുള്ള ഇവയെ എണ്ണാൻ ആരാണ് കഴിയുക?
ഏവം കുഡ്യമയം വിശ്വം നാസ്ത്യ് ഏവ മനനാദ് ഋതേ । മനനം ച ഖമ് ഏവാതസ് തദ് ഇദാനീം വിചാരയ
ഇങ്ങനെ, ചുറ്റുമുള്ള മതിലുകൾ പോലെ തോന്നുന്ന ഈ ലോകം, ചിന്തയില്ലാതെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. അതു പോലെ, ചിന്തയും വെറും ആകാശം മാത്രമാണ്. ഇതെല്ലാം നീ ഇപ്പോൾ ആലോചിച്ചു നോക്കണം.
യദ് ഏവ തച് ചിദാകാശം തദ് ഏവ പരമം സ്മൃതം । മനനം ച ചിദാകാശം തദ് ഏവ പരമം പദമ്
അത് തന്നെ, അതായത് ചൈതന്യമായ ആകാശം, ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ചിന്തയും ചൈതന്യമായ ആകാശം തന്നെയാണ്; അതാണ് പരമാവസ്ഥ.