ഏഷാ ഹി വിഷമാ ദുഃഖഭോഗിനാം ഗഹനാ ഗുഹാ । ഘനമോഹഗജേന്ദ്രാണാം വിന്ധ്യശൈലമഹാടവീ
ഇത് ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു വളരെ അപകടകരവും ഇരുണ്ടതുമായ ഗുഹയാണ്; അതീവ മോഹത്തിൽ മുങ്ങിയ വലിയാനകള്ക്ക് വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ കാട്ടുപോലെയാണ്.
സത്കാര്യപദ്മരജനീ ദുഃഖകൈരവചന്ദ്രികാ । സദ്ദൃഷ്ടിദീപികാവാത്യാ കല്ലോലൌഘതരങ്ഗിണീ
ഇത് നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ താമരയ്ക്കുള്ള രാത്രിയാണ്, ദു:ഖത്തിന്റെ കൈരവത്തിനുള്ള ചന്ദ്രികയാണ്, സത്യദർശനത്തിന്റെ വിളക്കിന് വൻ കാറ്റാണ്, തിരമാലകളുടെ ഒഴുക്കുള്ള നദിയാണ്.
സമ്ഭ്രമാഭ്രാദ്രിപദവീ വിഷാദവിഷവര്ധിനീ । കേദാരികാ വികല്പാനാം ഖദാ കുഭയഭോഗിനാമ്
അവൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിന്റെ മേഘപാതയാണു്, നിരാശയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന വിഷം, സംശയങ്ങളുടെ വയൽ, ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ ലയിക്കുന്നവർക്കുള്ള കുഴിയാണു്.
ഹിമം വൈരാഗ്യവല്ലീനാം വികാരോലൂകയാമിനീ । രാഹുദംഷ്ട്രാ വിവേകേന്ദോസ് സൌജന്യാമ്ഭോജചന്ദ്രികാ
അവൾ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ വള്ളികൾക്ക് പനിയാണ്, ഭ്രമത്തിന്റെ ആനകൾക്കു് രാത്രിയാണ്, വിവേകത്തിന്റെ ചന്ദ്രനു് രാഹുവിന്റെ പല്ലാണ്, സൗജന്യത്തിന്റെ താമരയ്ക്ക് ചന്ദ്രികയാണ്.
ഇന്ദ്രായുധവദ് ആലോലനാനാരാഗമനോഹരാ । ലോലാ തഡിദ് ഇവോത്പന്നധ്വംസിനീ ജഡസംശ്രയാ
അവൾ ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ പല നിറങ്ങളാൽ ആകർഷണീയയാണു്; മിന്നലുപോലെ ചഞ്ചലയും ഉടനേ ഉദിച്ച് നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; മന്ദബുദ്ധിക്കാർക്ക് ആശ്രയവുമാണ്.
ചപലാ വര്ജിതാ രത്യാ നകുലീ നകുലീനജാ । വിപ്രലമ്ഭനതാത്പര്യഹേതൂഗ്രമൃഗതൃഷ്ണികാ
അവൾ ചഞ്ചലയും ആനന്ദം ഇല്ലാത്തതുമാണ്, നക്കുകളിലൊരു നക്കുപോലെ; വേർപാടും ആഗ്രഹവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ മായാജലവുമാണ്.
ലഹരീവൈകരൂപേണ ക്ഷണം പദമ് അകുര്വതീ । ചലാ ദീപശിഖേവാതിദുര്ജ്ഞേയാഗതിഗോചരാ
അവൾ ഒരു തിരമാലപോലെ ഒരു രൂപം മാത്രം ഒരു നിമിഷം നിലനിർത്തുന്നു, ഒരിക്കലും ശാന്തിയില്ല; വിളക്കിന്റെ അഗ്നിപോലെ ചലിക്കുന്നതും, അവളുടെ ഗതികൾ മനസ്സിലാക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്.
സിംഹീവ വിഗ്രഹവ്യഗ്രകരീന്ദ്രകുലപാതിനീ । ഖഡ്ഗധാരേവ ശിശിരാ തീക്ഷ്ണാ തീക്ഷ്ണാശയാശ്രയാ
അവൾ സിംഹിയുപോലെ യുദ്ധത്തിൽ ഉത്സുകയും കരിയാനകളുടെ രാജാവിനെ വീഴ്ത്തുന്നതുമാണ്; മൂർച്ഛയുള്ള വാൾപോലെ തണുത്തതും മൂർച്ചയുള്ളതും, കടുപ്പമുള്ള മനസ്സുകളുടെ ആശ്രയവുമാണ്.
നാനയോപഹതാര്ഥിന്യാ ദുരാധിപരിപീനയാ । പശ്യാമ്യ് അഭവ്യയാ ലക്ഷ്മ്യാ കിഞ്ചിദ് ദുഃഖാദ് ഋതേ സുഖമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ ഇടപെടലിൽ ചലിക്കാത്ത ഉദ്ദേശവും ക്രൂരനായ രാജാവിന്റെ അഹങ്കാരവും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ, ദു:ഖം ഒഴികെ സന്തോഷം ഞാൻ എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
ദ്വാരേണോത്സാരിതാ ലക്ഷ്മീഃ പുനര് ഏതി തമോഽരിണാ । അഹോ വത ഹൃതസ്ഥാനാ നിര്ലജ്ജാ ദുര്ജനാസ്പദാ
അന്ധകാരത്തിന്റെ ശത്രുവാൽ വാതിലിലൂടെ പുറത്താക്കപ്പെട്ട ഭാഗ്യം വീണ്ടും തിരിച്ചു വരുന്നു; അയ്യോ, സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ലജ്ജയില്ലാതെ ദുർജനങ്ങളുടെ ആശ്രയമായി അവൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
മനോരമാ കര്ഷതി ചിത്തവൃത്തിം കദര്യസാധ്യാ ക്ഷണഭങ്ഗുരാ ച । വ്യാലാവലീഗര്ഭനിവൃത്തദേഹാ ശ്വഭ്രോത്ഥിതാ പുഷ്പലതേവ ലക്ഷ്മീഃ
ആകർഷകമായ അവൾ മനസ്സിനെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു, പക്ഷേ കഞ്ചാവന്മാർക്ക് മാത്രം ലഭ്യമായതും ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കാത്തതുമാണ് ഈ ഭാഗ്യം; പാമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടു, കുഴിയിൽ നിന്ന് പുഷ്പലത പോലെ ഉയർന്നുവരുന്നവളാണ് അവൾ.
ആയുഃ പല്ലവകോണാഗ്രലമ്ബാമ്ബുകണഭങ്ഗുരമ് । ഉന്മത്തമ് ഇവ സന്ത്യജ്യ യാത്യ് അകാണ്ഡേ ശരീരകമ്
ഇലയുടെ അറ്റത്ത് തൂങ്ങിയ വെള്ളത്തുള്ളിയെപ്പോലെ അത്യന്തം നശ്വരമായ ആയുസ്സ്, ഒരു ഭ്രാന്തൻ പോലെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
വിഷയാശീര്വിഷാസങ്ഗപരിജര്ജരചേതസാമ് । അപ്രൌഢാത്മവിവേകാനാമ് ആയുര് ആയാസകാരണമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളോടുള്ള ആസക്തിയും കാമവിഷവും കൊണ്ട് മനസ്സ് ക്ഷയിച്ചുപോയവർക്കും ആത്മവിചാരം വളരാത്തവർക്കും ആയുസ്സ് വെറും കഷ്ടപ്പാടിന്റെ കാരണമാത്രമാണ്.
യേ തു വിജ്ഞാതവിജ്ഞേയാ വിശ്രാന്താ വിതതേ പദേ । ഭാവാഭാവസമാശ്വസ്താ ആയുസ് തേഷാം സുഖായതേ
എന്നാൽ അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിഞ്ഞ്, അതിരുകളില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിച്ച്, ഭാവവും അഭാവവും സമമായി സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കു ആയുസ്സ് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
വയം പരിമിതാകാരപരിനിഷ്ഠിതനിശ്ചയാഃ । സംസാരാഭ്രതഡിത്പുഞ്ജേ മുനേ നായുഷി നിര്വൃതാഃ
മഹർഷേ, ഞങ്ങളുടെ രൂപം പരിമിതവും, മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനവുമാണ്. ഈ ലോകമെന്ന കറുത്ത മേഘത്തിൽ ഇടിയിളക്കങ്ങൾ പോലെ വരുന്ന ജീവിതത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് സന്തോഷമില്ല.
യുജ്യതേ വേഷ്ടനം വായാവ് ആകാശസ്യാവഖണ്ഡനമ് । ഗ്രഥനം ച തരങ്ഗാണാമ് ആസ്ഥാ നായുഷി യുജ്യതേ
കാറ്റിനെ കെട്ടിയിടാനും, ആകാശത്തെ വേർതിരിക്കാനും, തിരകളെ ചേർത്തിണക്കാനും കഴിയും; പക്ഷേ, ഈ ജീവിതത്തിൽ ആശ്രയം വെക്കുന്നത് ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല.
പേലവം ശരദീവാഭ്രമ് അസ്നേഹമ് ഇവ ദീപകമ് । തരങ്ഗകമ് ഇവാലോലം ഗതമ് ഏവോപലക്ഷ്യതേ
ശരത്കാല മേഘംപോലെ ക്ഷണികവും, വിളക്കിന്റെ ജ്വാലപോലെ ബന്ധമില്ലാത്തതും, തിരകളെപ്പോലെ അശാന്തവുമായതുമാണ് ജീവിതം.
തരങ്ഗപ്രതിബിമ്ബേന്ദും തഡിത്പുഞ്ജം നഭോഽമ്ബുദേ । ഗ്രഹീതുമ് ആസ്ഥാം ബധ്നാമി ന ത്വ് ആയുഷി ഗതസ്ഥിതൌ
തിരയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെയും, മേഘത്തിൽ കെട്ടിയുള്ള ഇടിമിന്നലെയും പിടിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചേക്കാം; പക്ഷേ, പോകുന്ന ജീവിതത്തെ പിടിച്ചു നിർത്താൻ കഴിയില്ല.
അവിശ്രാന്തമനാശ് ശൂന്യമ് ആയുര് ആതതമ് ഈഹതേ । ദുഃഖായൈവ വിമൂഢോ ഽന്തര് ഗര്ഭമ് അശ്വതരീ യഥാ
അശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ശൂന്യമായ ജീവിതം പിന്തുടരുന്നു; പക്ഷേ, ഭ്രമിച്ചവൻ അകത്തേക്ക് ദു:ഖം മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നു, കഴുതയുടെ ഗർഭത്തിൽ കിടക്കുന്ന കാളകുട്ടിയെപ്പോലെ.
സംസാരസംസൃതാവ് അമ്ഭഃ ഫേനോ ഽസ്മിന് സര്ഗസാഗരേ । കായവല്ല്യാം രസോ രാജഞ് ജീവിതം മേ ന രോചതേ
സൃഷ്ടിയുടെ സമുദ്രത്തിൽ ഈ ലോകജീവിതം ഒരു വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലെ നുരെപ്പോലെയാണ്; രാജാവേ, ഈ ശരീരരൂപത്തിൽ ജീവന്റെ രുചി എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല.
പ്രാപ്യം സമ്പ്രാപ്യതേ യേന ഭൂയോ യേന ന ശോച്യതേ । പരായാ നിര്വൃതേസ് സ്ഥാനം യത് തജ് ജീവിതമ് ഉച്യതേ
എന്ത് നേടാനാകുന്നുവോ, അതു കിട്ടിയാൽ പിന്നെ ദു:ഖം വരാത്തതാണോ അതു പരമസന്തോഷത്തിന്റെ അവസ്ഥയാണു; അതാണ് സത്യമായുള്ള ജീവിതം.
തരവോ ഽപി ഹി ജീവന്തി ജീവന്തി മൃഗപക്ഷിണഃ । സ ജീവതി മനോ യസ്യ മനനേന ന ജീവതി
മരങ്ങളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ജീവിക്കുന്നു. പക്ഷേ, ആരുടെ മനസ്സ് വെറും ചിന്തയാൽ മാത്രം ജീവിക്കാത്തുവോ, അവനാണ് സത്യത്തിൽ ജീവിക്കുന്നത്.
ജാതാസ് ത ഏവ ജഗതി ജന്തവസ് സാധുജീവിതാഃ । യേ പുനര് നേഹ ജായന്തേ ശേഷാ ജാനീത ഗര്ദഭാഃ
ഈ ലോകത്ത് സത്പഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവരേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിച്ചവരായി പറയാം; ഇതിൽ ജനിക്കാത്ത ശേഷിക്കുന്നവരെ കഴുതകളായി അറിഞ്ഞോളൂ.
ഭാരോ ഽവിവേകിനശ് ശാസ്ത്രം ഭാരോ ജ്ഞാനം ച രാഗിണഃ । അശാന്തം ച മനോ ഭാരോ ഭാരോ ഽനാത്മവിദോ വപുഃ
വിവേകം ഇല്ലാത്തവർക്കു ശാസ്ത്രം ഭാരമാണ്, ആസക്തിയുള്ളവർക്കു ജ്ഞാനം ഭാരമാണ്, ശാന്തിയില്ലാത്ത മനസ്സും ആത്മാവിനെ അറിയാത്തവർക്കു ശരീരം ഭാരമാണ്.
രൂപമ് ആയുര് മനോ ബുദ്ധിര് അഹങ്കാരസ് തഥേഹിതമ് । ഭാരോ ഭാരധരസ്യേവ സര്വം ദുഃഖായ ദുര്ധിയഃ
രൂപം, ആയുസ്സ്, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, പ്രവർത്തികൾ—ഇവയെല്ലാം അജ്ഞാനികൾക്ക് ഭാരമാണ്, ഭാരവാഹിക്ക് ചുമയുപോലെ, എല്ലാം ദു:ഖത്തിനാണ്.
അവിശ്രാന്തമനഃപൂര്ണമ് ആപദാം പരമാസ്പദമ് । നീഡോ രോഗവിഹങ്ഗാനാമ് ആയുര് ആയാസനം ദൃഢമ്
വിശ്രമം ഇല്ലാത്ത മനസ്സ് എല്ലാ ദുരന്തങ്ങൾക്കും ആധാരമാണ്; ആയുസ്സ് രോഗങ്ങൾക്കുള്ള ഉറച്ച ഇരിപ്പിടം, രോഗപ്പക്ഷികൾക്ക് കൂടാണ്.
പ്രത്യഹം ഖേദമ് ഉത്സൃജ്യ ശനൈര് അലമ് അനാരതമ് । ആശ്വ് ഏവ ജന്മനശ് ശ്വഭ്രം കാലേന വിനിഖന്യതേ
ദിവസം ദിവസവും ക്ഷീണം വിട്ട്, പതിയെ, നിശ്ചലമായി, ജീവിതത്തിന്റെ കുഴി കാലം കുഴിച്ചെടുക്കുന്നു, കുതിരയുടെ കുഴി എങ്ങനെ ആണോ അതുപോലെ.
ശരീരബിലവിശ്രാന്തൈര് വിഷദാഹപ്രദായിഭിഃ । രോഗൈര് നിപീയതേ രൌദ്രൈര് വ്യാലൈര് ഇവ വനാനിലഃ
ശരീരത്തിന്റെ അകത്തുള്ള പൊക്കളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന, കഠിനമായ രോഗങ്ങൾ കഠാരമായ വേദന നൽകുന്നു; കാട്ടിൽ കാറ്റിനെ വിഷമുള്ള പാമ്പുകൾ കുടിയിരുത്തുന്നപോലെ.
പ്രസുവാനൈര് അവച്ഛേദം തുച്ഛൈര് അന്തരവാസിഭിഃ । ദുഃഖൈര് ആകൃഷ്യതേ ക്രൂരൈര് ഘുണൈര് ഇവ ജരദ്ദ്രുമഃ
അകത്തു വസിക്കുന്ന, ചെറുതായെങ്കിലും ക്രൂരമായ ദുഃഖങ്ങൾ, പഴയ വൃക്ഷത്തെ തേനീച്ചകൾ എങ്ങനെ തിന്നുന്നുവോ അതുപോലെ, ശരീരത്തെ വലിച്ചെടുക്കുന്നു.
നൂനം നിഗിരണായാശു ഘനഗര്വമ് അനാരതമ് । ആഖുര് മാര്ജാരകേണേവ മരണേനാവലോക്യതേ
അവശ്യമെന്നപോലെ, നിരന്തരം അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എലിയെ, മരണം, പൂച്ച എങ്ങനെ നോക്കി ഇരിക്കുന്നു അതുപോലെ, ഉടൻ വിഴുങ്ങാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു.