ഉല്ലാസബഹുലാന് അന്തഃ കല്ലോലാന് അക്രമാകുലാന് । ജഡാന് പ്രസ്രവതി സ്ഫാരാന് പ്രാവൃഷീവ തരങ്ഗിണീ
മഴക്കാലത്ത് ഒരു നദി എങ്ങനെയോ അതിന്റെ ഉള്ളിൽ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞ് ശക്തമായ തിരകൾ ഒഴുകുന്നുവോ, അതുപോലെ മന്ദമായ മനസ്സും അനേകം ആന്തരിക ഉല്ലാസങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് അശാന്തമായി ഒഴുകുന്നു.
ചിന്താദുഹിതരോ ബഹ്വ്യോ ഭൂരിദുര്ലലിതേരിതാഃ । ചഞ്ചലാഃ പ്രഭവന്ത്യ് അസ്യാസ് തരങ്ഗാസ് സരിതോ യഥാ
അതിനുള്ളിൽ അനവധി ചിന്തകളും ആഗ്രഹങ്ങളും ഉണർത്തുന്ന അനേകം ചഞ്ചലമായ തിരകൾ ഉദിക്കുന്നു, ഒരു നദിയുടെ തിരകൾ അതിന്റെ ഒഴുക്കിൽ ഉണരുന്നതുപോലെ.
ഏഷാ ഹി പദമ് ഏകത്ര ന നിബധ്നാതി ദുര്ഭഗാ । മുഗ്ധേവാനിയതാചാരമ് ഇതശ് ചേതശ് ച ധാവതി
ഈ ദുർഭാഗ്യമായ മനസ്സ് ഒരിടത്ത് സ്ഥിരമായി നിൽക്കാറില്ല; വഴിതെറ്റിയ ഒരാൾ എങ്ങോട്ടും ഓടുന്നതുപോലെ, ഇത് ഇവിടെ നിന്നും അവിടെക്കും ചിതറുന്നു.
ജനയന്തീ പരം ദാഹം പരാമൃഷ്ടാങ്ഗികാ സതീ । വിനാശമ് ഏവ ധത്തേ ഽന്തര് ദീപലേഖേവ കജ്ജലമ്
ഇത് സ്പർശിക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ വലിയ ദഹനം ഉണ്ടാക്കുന്നു, ഒടുവിൽ ഒരു വിളക്കിന്റെ കരിനിറം ചിതറിപ്പോകുന്നതുപോലെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഗുണാഗുണവിചാരേണ വിനൈവ കില പാര്ശ്വഗമ് । രാജപ്രകൃതിവന് മൂഢാ ദുരാരൂഢാവലമ്ബതേ
ധർമ്മം അഥവാ അധർമ്മം എന്ന വിവേചനം ഇല്ലാതെ, സമീപമുള്ളതിനെ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്നു, രാജാവിനോടു ചേർന്നിരിക്കുന്ന ഒരു മണ്ടൻ മന്ത്രിയെപ്പോലെ.
കര്മണാ തേന തേനൈഷാ വിസ്താരമ് ഉപഗച്ഛതി । ദോഷാശീവിഷവേഗസ്യ യത് ക്ഷീരവിസരായതേ
വിവിധ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ ഇത് കൂടുതൽ വ്യാപിക്കുന്നു, ഒരു പാമ്പിന്റെ വിഷം പാൽക്കുള്ളിൽ കലരുന്നതുപോലെ.
താവച് ഛീതമൃദുസ്പര്ശഃ പരേ സ്വേ ച ജനേ ജനഃ । വാത്യയേവ ഹിമം യാവച് ഛ്രിയാ ന പരുഷീകൃതഃ
സമ്പത്ത് മനുഷ്യനെ കടുത്തവനാക്കുന്നതുവരെ, അവൻ സുഹൃത്തുക്കളോടും അന്യജനങ്ങളോടും കൂടി മൃദുവായ മനസ്സോടെ പെരുമാറുന്നു, തണുത്ത മഞ്ഞിന്റെ സ്പർശംപോലെ. എന്നാൽ, കാറ്റ് മഞ്ഞിനെ കടുപ്പമാക്കുന്നതുപോലെ, സമ്പത്ത് മനുഷ്യനെ കഠിനമാക്കുന്നു.
പ്രാജ്ഞാശ് ശൂരാഃ കൃതജ്ഞാശ് ച പേശലാ മൃദവശ് ച യേ । പാംസുമുഷ്ട്യേവ മണയശ് ശ്രിയാ തേ മലിനീകൃതാഃ
ബുദ്ധിമാന്മാർ, ധൈര്യശാലികൾ, കൃതജ്ഞന്മാർ, വിനയശീലികൾ, മൃദുലഹൃദയന്മാർ ഇവർ എല്ലാവരും, ഒരു പിടി പൊടിയിൽ മുത്തുകൾ മലിനമാകുന്നതുപോലെ, സമ്പത്താൽ അഴുക്കുപിടിക്കുന്നു.
ന ശ്രീസ് സുഖായ ഭഗവന് ദുഃഖായൈവ ഹി കല്പതേ । ഗുപ്തം വിനാശനം ധത്തേ മൃതിം വിഷലതാ യഥാ
ഭഗവനെ, സമ്പത്ത് സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല; അത് ദു:ഖത്തിനാണ് കാരണമാകുന്നത്. വിഷം മരണത്തെ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ, സമ്പത്ത് അകത്തുതന്നെ നാശം ഒളിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രീമാന് അജനനിന്ദ്യശ് ച ശൂരശ് ചാപ്യ് അവികത്ഥനഃ । സമദൃഷ്ടിഃ പ്രഭുശ് ചൈവ ദുര്ലഭാഃ പുരുഷാസ് ത്രയഃ
മൂന്നു തരത്തിലുള്ള പുരുഷന്മാർ വളരെ അപൂർവം: സമ്പന്നനും ജന്മംകൊണ്ട് അപമാനിക്കപ്പെടാത്തവനും, ധൈര്യശാലിയും പുകഴ്ച പറയാത്തവനും, സമദർശിയും ശക്തനും.
ഏഷാ ഹി വിഷമാ ദുഃഖഭോഗിനാം ഗഹനാ ഗുഹാ । ഘനമോഹഗജേന്ദ്രാണാം വിന്ധ്യശൈലമഹാടവീ
ഇത് ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു വളരെ അപകടകരവും ഇരുണ്ടതുമായ ഗുഹയാണ്; അതീവ മോഹത്തിൽ മുങ്ങിയ വലിയാനകള്ക്ക് വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ കാട്ടുപോലെയാണ്.
സത്കാര്യപദ്മരജനീ ദുഃഖകൈരവചന്ദ്രികാ । സദ്ദൃഷ്ടിദീപികാവാത്യാ കല്ലോലൌഘതരങ്ഗിണീ
ഇത് നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ താമരയ്ക്കുള്ള രാത്രിയാണ്, ദു:ഖത്തിന്റെ കൈരവത്തിനുള്ള ചന്ദ്രികയാണ്, സത്യദർശനത്തിന്റെ വിളക്കിന് വൻ കാറ്റാണ്, തിരമാലകളുടെ ഒഴുക്കുള്ള നദിയാണ്.
സമ്ഭ്രമാഭ്രാദ്രിപദവീ വിഷാദവിഷവര്ധിനീ । കേദാരികാ വികല്പാനാം ഖദാ കുഭയഭോഗിനാമ്
അവൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിന്റെ മേഘപാതയാണു്, നിരാശയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന വിഷം, സംശയങ്ങളുടെ വയൽ, ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ ലയിക്കുന്നവർക്കുള്ള കുഴിയാണു്.
ഹിമം വൈരാഗ്യവല്ലീനാം വികാരോലൂകയാമിനീ । രാഹുദംഷ്ട്രാ വിവേകേന്ദോസ് സൌജന്യാമ്ഭോജചന്ദ്രികാ
അവൾ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ വള്ളികൾക്ക് പനിയാണ്, ഭ്രമത്തിന്റെ ആനകൾക്കു് രാത്രിയാണ്, വിവേകത്തിന്റെ ചന്ദ്രനു് രാഹുവിന്റെ പല്ലാണ്, സൗജന്യത്തിന്റെ താമരയ്ക്ക് ചന്ദ്രികയാണ്.
ഇന്ദ്രായുധവദ് ആലോലനാനാരാഗമനോഹരാ । ലോലാ തഡിദ് ഇവോത്പന്നധ്വംസിനീ ജഡസംശ്രയാ
അവൾ ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ പല നിറങ്ങളാൽ ആകർഷണീയയാണു്; മിന്നലുപോലെ ചഞ്ചലയും ഉടനേ ഉദിച്ച് നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; മന്ദബുദ്ധിക്കാർക്ക് ആശ്രയവുമാണ്.
ചപലാ വര്ജിതാ രത്യാ നകുലീ നകുലീനജാ । വിപ്രലമ്ഭനതാത്പര്യഹേതൂഗ്രമൃഗതൃഷ്ണികാ
അവൾ ചഞ്ചലയും ആനന്ദം ഇല്ലാത്തതുമാണ്, നക്കുകളിലൊരു നക്കുപോലെ; വേർപാടും ആഗ്രഹവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ മായാജലവുമാണ്.
ലഹരീവൈകരൂപേണ ക്ഷണം പദമ് അകുര്വതീ । ചലാ ദീപശിഖേവാതിദുര്ജ്ഞേയാഗതിഗോചരാ
അവൾ ഒരു തിരമാലപോലെ ഒരു രൂപം മാത്രം ഒരു നിമിഷം നിലനിർത്തുന്നു, ഒരിക്കലും ശാന്തിയില്ല; വിളക്കിന്റെ അഗ്നിപോലെ ചലിക്കുന്നതും, അവളുടെ ഗതികൾ മനസ്സിലാക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്.
സിംഹീവ വിഗ്രഹവ്യഗ്രകരീന്ദ്രകുലപാതിനീ । ഖഡ്ഗധാരേവ ശിശിരാ തീക്ഷ്ണാ തീക്ഷ്ണാശയാശ്രയാ
അവൾ സിംഹിയുപോലെ യുദ്ധത്തിൽ ഉത്സുകയും കരിയാനകളുടെ രാജാവിനെ വീഴ്ത്തുന്നതുമാണ്; മൂർച്ഛയുള്ള വാൾപോലെ തണുത്തതും മൂർച്ചയുള്ളതും, കടുപ്പമുള്ള മനസ്സുകളുടെ ആശ്രയവുമാണ്.
നാനയോപഹതാര്ഥിന്യാ ദുരാധിപരിപീനയാ । പശ്യാമ്യ് അഭവ്യയാ ലക്ഷ്മ്യാ കിഞ്ചിദ് ദുഃഖാദ് ഋതേ സുഖമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ ഇടപെടലിൽ ചലിക്കാത്ത ഉദ്ദേശവും ക്രൂരനായ രാജാവിന്റെ അഹങ്കാരവും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ, ദു:ഖം ഒഴികെ സന്തോഷം ഞാൻ എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
ദ്വാരേണോത്സാരിതാ ലക്ഷ്മീഃ പുനര് ഏതി തമോഽരിണാ । അഹോ വത ഹൃതസ്ഥാനാ നിര്ലജ്ജാ ദുര്ജനാസ്പദാ
അന്ധകാരത്തിന്റെ ശത്രുവാൽ വാതിലിലൂടെ പുറത്താക്കപ്പെട്ട ഭാഗ്യം വീണ്ടും തിരിച്ചു വരുന്നു; അയ്യോ, സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ലജ്ജയില്ലാതെ ദുർജനങ്ങളുടെ ആശ്രയമായി അവൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
മനോരമാ കര്ഷതി ചിത്തവൃത്തിം കദര്യസാധ്യാ ക്ഷണഭങ്ഗുരാ ച । വ്യാലാവലീഗര്ഭനിവൃത്തദേഹാ ശ്വഭ്രോത്ഥിതാ പുഷ്പലതേവ ലക്ഷ്മീഃ
ആകർഷകമായ അവൾ മനസ്സിനെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു, പക്ഷേ കഞ്ചാവന്മാർക്ക് മാത്രം ലഭ്യമായതും ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനിൽക്കാത്തതുമാണ് ഈ ഭാഗ്യം; പാമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് രൂപം കൊണ്ടു, കുഴിയിൽ നിന്ന് പുഷ്പലത പോലെ ഉയർന്നുവരുന്നവളാണ് അവൾ.
ആയുഃ പല്ലവകോണാഗ്രലമ്ബാമ്ബുകണഭങ്ഗുരമ് । ഉന്മത്തമ് ഇവ സന്ത്യജ്യ യാത്യ് അകാണ്ഡേ ശരീരകമ്
ഇലയുടെ അറ്റത്ത് തൂങ്ങിയ വെള്ളത്തുള്ളിയെപ്പോലെ അത്യന്തം നശ്വരമായ ആയുസ്സ്, ഒരു ഭ്രാന്തൻ പോലെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
വിഷയാശീര്വിഷാസങ്ഗപരിജര്ജരചേതസാമ് । അപ്രൌഢാത്മവിവേകാനാമ് ആയുര് ആയാസകാരണമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളോടുള്ള ആസക്തിയും കാമവിഷവും കൊണ്ട് മനസ്സ് ക്ഷയിച്ചുപോയവർക്കും ആത്മവിചാരം വളരാത്തവർക്കും ആയുസ്സ് വെറും കഷ്ടപ്പാടിന്റെ കാരണമാത്രമാണ്.
യേ തു വിജ്ഞാതവിജ്ഞേയാ വിശ്രാന്താ വിതതേ പദേ । ഭാവാഭാവസമാശ്വസ്താ ആയുസ് തേഷാം സുഖായതേ
എന്നാൽ അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിഞ്ഞ്, അതിരുകളില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിച്ച്, ഭാവവും അഭാവവും സമമായി സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കു ആയുസ്സ് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
വയം പരിമിതാകാരപരിനിഷ്ഠിതനിശ്ചയാഃ । സംസാരാഭ്രതഡിത്പുഞ്ജേ മുനേ നായുഷി നിര്വൃതാഃ
മഹർഷേ, ഞങ്ങളുടെ രൂപം പരിമിതവും, മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനവുമാണ്. ഈ ലോകമെന്ന കറുത്ത മേഘത്തിൽ ഇടിയിളക്കങ്ങൾ പോലെ വരുന്ന ജീവിതത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് സന്തോഷമില്ല.
യുജ്യതേ വേഷ്ടനം വായാവ് ആകാശസ്യാവഖണ്ഡനമ് । ഗ്രഥനം ച തരങ്ഗാണാമ് ആസ്ഥാ നായുഷി യുജ്യതേ
കാറ്റിനെ കെട്ടിയിടാനും, ആകാശത്തെ വേർതിരിക്കാനും, തിരകളെ ചേർത്തിണക്കാനും കഴിയും; പക്ഷേ, ഈ ജീവിതത്തിൽ ആശ്രയം വെക്കുന്നത് ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല.
പേലവം ശരദീവാഭ്രമ് അസ്നേഹമ് ഇവ ദീപകമ് । തരങ്ഗകമ് ഇവാലോലം ഗതമ് ഏവോപലക്ഷ്യതേ
ശരത്കാല മേഘംപോലെ ക്ഷണികവും, വിളക്കിന്റെ ജ്വാലപോലെ ബന്ധമില്ലാത്തതും, തിരകളെപ്പോലെ അശാന്തവുമായതുമാണ് ജീവിതം.
തരങ്ഗപ്രതിബിമ്ബേന്ദും തഡിത്പുഞ്ജം നഭോഽമ്ബുദേ । ഗ്രഹീതുമ് ആസ്ഥാം ബധ്നാമി ന ത്വ് ആയുഷി ഗതസ്ഥിതൌ
തിരയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെയും, മേഘത്തിൽ കെട്ടിയുള്ള ഇടിമിന്നലെയും പിടിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചേക്കാം; പക്ഷേ, പോകുന്ന ജീവിതത്തെ പിടിച്ചു നിർത്താൻ കഴിയില്ല.
അവിശ്രാന്തമനാശ് ശൂന്യമ് ആയുര് ആതതമ് ഈഹതേ । ദുഃഖായൈവ വിമൂഢോ ഽന്തര് ഗര്ഭമ് അശ്വതരീ യഥാ
അശാന്തമായ മനസ്സോടെ, ശൂന്യമായ ജീവിതം പിന്തുടരുന്നു; പക്ഷേ, ഭ്രമിച്ചവൻ അകത്തേക്ക് ദു:ഖം മാത്രം അന്വേഷിക്കുന്നു, കഴുതയുടെ ഗർഭത്തിൽ കിടക്കുന്ന കാളകുട്ടിയെപ്പോലെ.
സംസാരസംസൃതാവ് അമ്ഭഃ ഫേനോ ഽസ്മിന് സര്ഗസാഗരേ । കായവല്ല്യാം രസോ രാജഞ് ജീവിതം മേ ന രോചതേ
സൃഷ്ടിയുടെ സമുദ്രത്തിൽ ഈ ലോകജീവിതം ഒരു വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലെ നുരെപ്പോലെയാണ്; രാജാവേ, ഈ ശരീരരൂപത്തിൽ ജീവന്റെ രുചി എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല.