അചേതനാ ഇവ ജനാഃ പവനൈഃ പ്രാണനാമഭിഃ । ധ്വനന്തസ് സംസ്ഥിതാ വ്യര്ഥം യഥാ കീചകവേണവഃ
മനുഷ്യർ, ബോധമില്ലാത്തവരെപ്പോലെ, ശ്വാസം എന്ന കാറ്റ് കൊണ്ടാണ് നീങ്ങിപ്പോകുന്നത്; കാറ്റ് അടിക്കുന്ന ശൂന്യമായ കിഴങ്ങുപോലെ, അവർ വ്യർത്ഥമായി ശബ്ദിക്കുന്നു.
ശാമ്യതീദം കഥം ദുഃഖമ് ഇതി തപ്തോ ഽസ്മി ചിന്തയാ । ജരദ്ദ്രുമ ഇവോഗ്രേണ കോടരസ്ഥേന വഹ്നിനാ
ഈ ദു:ഖം എങ്ങനെ അവസാനിക്കും എന്ന ചിന്ത കൊണ്ട് ഞാൻ വേദനിക്കുന്നു; ഒരു പഴയ വൃക്ഷം അതിന്റെ ഉള്ളിലുണ്ടാകുന്ന കനത്ത തീയിൽ കത്തുന്നതുപോലെ.
സംസാരദുഃഖപാഷാണനീരന്ധ്രഹൃദയോ ഽപ്യ് അഹമ് । നിജലോകഭയാദ് ഏവ ഗലദ്ബാഷ്പൈര് ന രോദിമി
സംസാരദു:ഖത്തിന്റെ കല്ലുപോലെയുള്ള ഹൃദയമുള്ളവനാണ് ഞാൻ, എങ്കിലും എന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങളുടെ ഭയത്തിൽ, കണ്ണുനീർ വീഴാതെ ഞാൻ കരയുന്നില്ല.
ശൂന്യമന്മുഖവൃത്തീസ് തു ശുഷ്കരോദനനീരസാഃ । വിവേക ഏവ ഹൃത്സംസ്ഥോ മമൈകാന്തേഷു പശ്യതി
എന്റെ മുഖം ശൂന്യമാണ്, പ്രവൃത്തികൾ അർത്ഥശൂന്യമാണ്, കണ്ണുനീർ ഉണങ്ങിയതും ഹൃദയരഹിതവുമാണ്; എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പാർക്കുന്ന വിവേകമേ, എനിക്ക് ഏകാന്തതയിൽ നോക്കുന്നത്.
ഭൃശം മുഹ്യാമി സംസ്മൃത്യ ഭാവാഭാവമയീം സ്ഥിതിമ് । ദാരിദ്ര്യേണേവ സുഭഗോ ദൂരേ സംസാരചിന്തയാ
ഉണ്ടാവുന്നതിന്റെയും ഇല്ലാതാവുന്നതിന്റെയും അവസ്ഥ ഓർക്കുമ്പോൾ ഞാൻ വളരെ ആശങ്കയിലാകും. ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് ദൂരെയാണെങ്കിലും, ലോകചിന്തകളാൽ ഒരു ഭാഗ്യശാലി പോലും വിഷമിക്കുന്നതുപോലെ.
മോഹയന്തി മനോവൃത്തിം ഖണ്ഡയന്തി ഗുണാന് അലമ് । ദുഃഖജാലം പ്രയച്ഛന്തി വിപ്രലമ്ഭപരാശ് ശ്രിയഃ
പിരിയലിനോടു ചേർന്ന ധനം മനസ്സിനെ കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു, ഗുണങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ദു:ഖങ്ങളുടെ വലയം നൽകുന്നു.
ചിന്താനിചയവക്രാണി നാനന്ദായ ധനാനി മേ । സമ്പ്രസൂതകലത്രാണി ഗൃഹാണ്യ് ഉഗ്രാപദാം യഥാ
അനവധി ചിന്തകളാൽ വളഞ്ഞ ധനം എനിക്ക് സന്തോഷം തരുന്നില്ല; സ്വന്തമാക്കിയ ഭാര്യകളും വീടുകളും ഭയാനകമായ കുടുക്കുപോലെയാണ്.
വിവിധദോഷദശാപരിചിന്തനൈസ് സതതഭങ്ഗുരകാരണകല്പിതൈഃ । മമ ന നിര്വൃതിമ് ഏതി മനോ മുനേ നിഗഡിതസ്യ യഥാ വനഹസ്തിനഃ
നാനാതരം ദോഷങ്ങൾക്കുറിച്ചും എല്ലായ്പ്പോഴും തകർന്നുപോകുന്ന കാരണങ്ങളേക്കുറിച്ചും നിരന്തരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുമ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും ശാന്തിയിലാവുന്നില്ല, കെട്ടിയിട്ടുള്ള കാട്ടാനപോലെയാണ്.
ഖലാഃ കാലേ കാലേ നിശി നിശിതമോഹൈകമിഹികാഗതാലോകേ ലോകേ വിഷയഹഠചൌരാസ് സുചതുരാഃ । പ്രവൃത്താഃ പ്രോദ്യുക്താ ദിശി ദിശി വിവേകൈകഹരണേ രണേ ശക്താസ് തേഷാം വദത വിബുധാഃ കേ ഽദ്യ സുഭടാഃ
പ്രതീക്ഷയില്ലാത്ത രാത്രികളിൽ, ഓരോ സമയത്തും, ലോകത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന കള്ളന്മാർ വിവേകം കവർന്നെടുക്കുന്നതിൽ വളരെ നിപുണരാണ്; ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ന് യഥാർത്ഥ വീരന്മാർ ആരാണെന്ന് പറയൂ, ജ്ഞാനികൾ.
ഇയമ് അസ്മിന് വിനോദായ സംസാരേ പരികല്പിതാ । ശ്രീര് മുനേ പരിമോഹായ സാപി നൂനമ് അനര്ഥദാ
മുനിവേ, ഈ സമ്പത്ത് ഈ ലോകത്തിൽ വിനോദത്തിനായി സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് തോന്നുന്നു; പക്ഷേ അതു മനസ്സിനെ കൂടുതൽ കുഴപ്പത്തിലാക്കുകയും, നിർവ്യാജമായി അനർത്ഥങ്ങൾ മാത്രം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഉല്ലാസബഹുലാന് അന്തഃ കല്ലോലാന് അക്രമാകുലാന് । ജഡാന് പ്രസ്രവതി സ്ഫാരാന് പ്രാവൃഷീവ തരങ്ഗിണീ
മഴക്കാലത്ത് ഒരു നദി എങ്ങനെയോ അതിന്റെ ഉള്ളിൽ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞ് ശക്തമായ തിരകൾ ഒഴുകുന്നുവോ, അതുപോലെ മന്ദമായ മനസ്സും അനേകം ആന്തരിക ഉല്ലാസങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് അശാന്തമായി ഒഴുകുന്നു.
ചിന്താദുഹിതരോ ബഹ്വ്യോ ഭൂരിദുര്ലലിതേരിതാഃ । ചഞ്ചലാഃ പ്രഭവന്ത്യ് അസ്യാസ് തരങ്ഗാസ് സരിതോ യഥാ
അതിനുള്ളിൽ അനവധി ചിന്തകളും ആഗ്രഹങ്ങളും ഉണർത്തുന്ന അനേകം ചഞ്ചലമായ തിരകൾ ഉദിക്കുന്നു, ഒരു നദിയുടെ തിരകൾ അതിന്റെ ഒഴുക്കിൽ ഉണരുന്നതുപോലെ.
ഏഷാ ഹി പദമ് ഏകത്ര ന നിബധ്നാതി ദുര്ഭഗാ । മുഗ്ധേവാനിയതാചാരമ് ഇതശ് ചേതശ് ച ധാവതി
ഈ ദുർഭാഗ്യമായ മനസ്സ് ഒരിടത്ത് സ്ഥിരമായി നിൽക്കാറില്ല; വഴിതെറ്റിയ ഒരാൾ എങ്ങോട്ടും ഓടുന്നതുപോലെ, ഇത് ഇവിടെ നിന്നും അവിടെക്കും ചിതറുന്നു.
ജനയന്തീ പരം ദാഹം പരാമൃഷ്ടാങ്ഗികാ സതീ । വിനാശമ് ഏവ ധത്തേ ഽന്തര് ദീപലേഖേവ കജ്ജലമ്
ഇത് സ്പർശിക്കുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ വലിയ ദഹനം ഉണ്ടാക്കുന്നു, ഒടുവിൽ ഒരു വിളക്കിന്റെ കരിനിറം ചിതറിപ്പോകുന്നതുപോലെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഗുണാഗുണവിചാരേണ വിനൈവ കില പാര്ശ്വഗമ് । രാജപ്രകൃതിവന് മൂഢാ ദുരാരൂഢാവലമ്ബതേ
ധർമ്മം അഥവാ അധർമ്മം എന്ന വിവേചനം ഇല്ലാതെ, സമീപമുള്ളതിനെ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്നു, രാജാവിനോടു ചേർന്നിരിക്കുന്ന ഒരു മണ്ടൻ മന്ത്രിയെപ്പോലെ.
കര്മണാ തേന തേനൈഷാ വിസ്താരമ് ഉപഗച്ഛതി । ദോഷാശീവിഷവേഗസ്യ യത് ക്ഷീരവിസരായതേ
വിവിധ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ ഇത് കൂടുതൽ വ്യാപിക്കുന്നു, ഒരു പാമ്പിന്റെ വിഷം പാൽക്കുള്ളിൽ കലരുന്നതുപോലെ.
താവച് ഛീതമൃദുസ്പര്ശഃ പരേ സ്വേ ച ജനേ ജനഃ । വാത്യയേവ ഹിമം യാവച് ഛ്രിയാ ന പരുഷീകൃതഃ
സമ്പത്ത് മനുഷ്യനെ കടുത്തവനാക്കുന്നതുവരെ, അവൻ സുഹൃത്തുക്കളോടും അന്യജനങ്ങളോടും കൂടി മൃദുവായ മനസ്സോടെ പെരുമാറുന്നു, തണുത്ത മഞ്ഞിന്റെ സ്പർശംപോലെ. എന്നാൽ, കാറ്റ് മഞ്ഞിനെ കടുപ്പമാക്കുന്നതുപോലെ, സമ്പത്ത് മനുഷ്യനെ കഠിനമാക്കുന്നു.
പ്രാജ്ഞാശ് ശൂരാഃ കൃതജ്ഞാശ് ച പേശലാ മൃദവശ് ച യേ । പാംസുമുഷ്ട്യേവ മണയശ് ശ്രിയാ തേ മലിനീകൃതാഃ
ബുദ്ധിമാന്മാർ, ധൈര്യശാലികൾ, കൃതജ്ഞന്മാർ, വിനയശീലികൾ, മൃദുലഹൃദയന്മാർ ഇവർ എല്ലാവരും, ഒരു പിടി പൊടിയിൽ മുത്തുകൾ മലിനമാകുന്നതുപോലെ, സമ്പത്താൽ അഴുക്കുപിടിക്കുന്നു.
ന ശ്രീസ് സുഖായ ഭഗവന് ദുഃഖായൈവ ഹി കല്പതേ । ഗുപ്തം വിനാശനം ധത്തേ മൃതിം വിഷലതാ യഥാ
ഭഗവനെ, സമ്പത്ത് സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല; അത് ദു:ഖത്തിനാണ് കാരണമാകുന്നത്. വിഷം മരണത്തെ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ, സമ്പത്ത് അകത്തുതന്നെ നാശം ഒളിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രീമാന് അജനനിന്ദ്യശ് ച ശൂരശ് ചാപ്യ് അവികത്ഥനഃ । സമദൃഷ്ടിഃ പ്രഭുശ് ചൈവ ദുര്ലഭാഃ പുരുഷാസ് ത്രയഃ
മൂന്നു തരത്തിലുള്ള പുരുഷന്മാർ വളരെ അപൂർവം: സമ്പന്നനും ജന്മംകൊണ്ട് അപമാനിക്കപ്പെടാത്തവനും, ധൈര്യശാലിയും പുകഴ്ച പറയാത്തവനും, സമദർശിയും ശക്തനും.
ഏഷാ ഹി വിഷമാ ദുഃഖഭോഗിനാം ഗഹനാ ഗുഹാ । ഘനമോഹഗജേന്ദ്രാണാം വിന്ധ്യശൈലമഹാടവീ
ഇത് ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു വളരെ അപകടകരവും ഇരുണ്ടതുമായ ഗുഹയാണ്; അതീവ മോഹത്തിൽ മുങ്ങിയ വലിയാനകള്ക്ക് വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ കാട്ടുപോലെയാണ്.
സത്കാര്യപദ്മരജനീ ദുഃഖകൈരവചന്ദ്രികാ । സദ്ദൃഷ്ടിദീപികാവാത്യാ കല്ലോലൌഘതരങ്ഗിണീ
ഇത് നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ താമരയ്ക്കുള്ള രാത്രിയാണ്, ദു:ഖത്തിന്റെ കൈരവത്തിനുള്ള ചന്ദ്രികയാണ്, സത്യദർശനത്തിന്റെ വിളക്കിന് വൻ കാറ്റാണ്, തിരമാലകളുടെ ഒഴുക്കുള്ള നദിയാണ്.
സമ്ഭ്രമാഭ്രാദ്രിപദവീ വിഷാദവിഷവര്ധിനീ । കേദാരികാ വികല്പാനാം ഖദാ കുഭയഭോഗിനാമ്
അവൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിന്റെ മേഘപാതയാണു്, നിരാശയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന വിഷം, സംശയങ്ങളുടെ വയൽ, ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ ലയിക്കുന്നവർക്കുള്ള കുഴിയാണു്.
ഹിമം വൈരാഗ്യവല്ലീനാം വികാരോലൂകയാമിനീ । രാഹുദംഷ്ട്രാ വിവേകേന്ദോസ് സൌജന്യാമ്ഭോജചന്ദ്രികാ
അവൾ വൈരാഗ്യത്തിന്റെ വള്ളികൾക്ക് പനിയാണ്, ഭ്രമത്തിന്റെ ആനകൾക്കു് രാത്രിയാണ്, വിവേകത്തിന്റെ ചന്ദ്രനു് രാഹുവിന്റെ പല്ലാണ്, സൗജന്യത്തിന്റെ താമരയ്ക്ക് ചന്ദ്രികയാണ്.
ഇന്ദ്രായുധവദ് ആലോലനാനാരാഗമനോഹരാ । ലോലാ തഡിദ് ഇവോത്പന്നധ്വംസിനീ ജഡസംശ്രയാ
അവൾ ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ പല നിറങ്ങളാൽ ആകർഷണീയയാണു്; മിന്നലുപോലെ ചഞ്ചലയും ഉടനേ ഉദിച്ച് നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്; മന്ദബുദ്ധിക്കാർക്ക് ആശ്രയവുമാണ്.
ചപലാ വര്ജിതാ രത്യാ നകുലീ നകുലീനജാ । വിപ്രലമ്ഭനതാത്പര്യഹേതൂഗ്രമൃഗതൃഷ്ണികാ
അവൾ ചഞ്ചലയും ആനന്ദം ഇല്ലാത്തതുമാണ്, നക്കുകളിലൊരു നക്കുപോലെ; വേർപാടും ആഗ്രഹവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ മായാജലവുമാണ്.
ലഹരീവൈകരൂപേണ ക്ഷണം പദമ് അകുര്വതീ । ചലാ ദീപശിഖേവാതിദുര്ജ്ഞേയാഗതിഗോചരാ
അവൾ ഒരു തിരമാലപോലെ ഒരു രൂപം മാത്രം ഒരു നിമിഷം നിലനിർത്തുന്നു, ഒരിക്കലും ശാന്തിയില്ല; വിളക്കിന്റെ അഗ്നിപോലെ ചലിക്കുന്നതും, അവളുടെ ഗതികൾ മനസ്സിലാക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണ്.
സിംഹീവ വിഗ്രഹവ്യഗ്രകരീന്ദ്രകുലപാതിനീ । ഖഡ്ഗധാരേവ ശിശിരാ തീക്ഷ്ണാ തീക്ഷ്ണാശയാശ്രയാ
അവൾ സിംഹിയുപോലെ യുദ്ധത്തിൽ ഉത്സുകയും കരിയാനകളുടെ രാജാവിനെ വീഴ്ത്തുന്നതുമാണ്; മൂർച്ഛയുള്ള വാൾപോലെ തണുത്തതും മൂർച്ചയുള്ളതും, കടുപ്പമുള്ള മനസ്സുകളുടെ ആശ്രയവുമാണ്.
നാനയോപഹതാര്ഥിന്യാ ദുരാധിപരിപീനയാ । പശ്യാമ്യ് അഭവ്യയാ ലക്ഷ്മ്യാ കിഞ്ചിദ് ദുഃഖാദ് ഋതേ സുഖമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ ഇടപെടലിൽ ചലിക്കാത്ത ഉദ്ദേശവും ക്രൂരനായ രാജാവിന്റെ അഹങ്കാരവും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ, ദു:ഖം ഒഴികെ സന്തോഷം ഞാൻ എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
ദ്വാരേണോത്സാരിതാ ലക്ഷ്മീഃ പുനര് ഏതി തമോഽരിണാ । അഹോ വത ഹൃതസ്ഥാനാ നിര്ലജ്ജാ ദുര്ജനാസ്പദാ
അന്ധകാരത്തിന്റെ ശത്രുവാൽ വാതിലിലൂടെ പുറത്താക്കപ്പെട്ട ഭാഗ്യം വീണ്ടും തിരിച്ചു വരുന്നു; അയ്യോ, സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ലജ്ജയില്ലാതെ ദുർജനങ്ങളുടെ ആശ്രയമായി അവൾ നിലകൊള്ളുന്നു.