സപഞ്ജരഃ പഞ്ജരിണാ ഗജൌഘേന ഗജോച്ചയഃ । സവനസ് സവനേനാദ്രിര് അദ്രിണേവാമിലദ് ബലാത്
പക്ഷികൾ അടച്ചിരുന്ന കൂട്ടും അതിലെ പക്ഷികളും ആനകളുടെ കൂട്ടം അതിനെ കുലുക്കി തകർത്ത് കളഞ്ഞു. ഒരു പർവ്വതം മറ്റൊന്നുമായി ശക്തിയായി ഇടിച്ചപ്പോൾ പർവ്വതം കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു അതിന്റെ അവസ്ഥ.
അശ്വൌഘോ ഽമിലദ് അശ്വാനാം വൃന്ദേനാരാവിരംഹസാ । തരങ്ഗോഘേന ഘോരേണ തരങ്ഗോഘ ഇവാര്ണവേ
കുതിരകളുടെ കൂട്ടം മറ്റൊരു കുതിരക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം ഉച്ചത്തിൽ കുരങ്ങിക്കൊണ്ടു കൂട്ടിയിടിച്ചു. സമുദ്രത്തിൽ ഒരു വലിയ തിര മറ്റൊരു തിരയുമായി കൂട്ടിയിടുന്നതുപോലെ അതിന്റെ ശബ്ദവും ഉഗ്രതയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
നരാനീകോ നരാനീകം സമായുധമ് അയോധയത് । വേണ്വൌഘമ് ഇവ വേണ്വൌഘോ മരുല്ലോലോ മരുച്ചലമ്
മനുഷ്യരുടെ ഒരു കൂട്ടം ആയുധധാരികളായ മറ്റൊരു കൂട്ടത്തോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒരുമിച്ച് കയറിയുള്ള കിഴങ്ങ് തടി മറ്റൊരു കിഴങ്ങ് തടിയുമായി അടിച്ചിടുന്നതുപോലെയും, ശക്തമായ കാറ്റ് മറ്റൊരു കാറ്റിനെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെയും ആ യുദ്ധം നടന്നു.
രഥൌഘശ് ച രഥൌഘേന നിഷ്പിപേഷാഖിലം വപുഃ । നഗരം നഗരേണേവ ദൈവേനോഡ്ഡീനമ് അമ്ബരമ്
രഥങ്ങളുടെ വലിയ കൂട്ടം മറ്റൊരു രഥക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം കൂട്ടിയിടിച്ചു, എല്ലാം തകർത്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഒരു നഗരം മറ്റൊരു നഗരവുമായി കൂട്ടിയിടുന്നതുപോലെയും, ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആകാശം തറയിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നതുപോലെയും ആ നാശം ഉണ്ടായി.
സരച്ഛരഭരാസാരരചിതാപൂര്വവാരിദമ് । യുയുധേ സ്ഥഗിതാകാശാ ധനുര്ധരപതാകിനീ
അമ്പുകളുടെ തുടർച്ചയായ മഴയാൽ ആകാശം പുതുതായി രൂപം കൊണ്ട മേഘം പോലെ നിറഞ്ഞു. അങ്ങനെ പതാകകളുമായി അമ്പൊടുക്കുന്ന സൈന്യം യുദ്ധം നടത്തി.
വിഷമായുധയുദ്ധേഷു യോദ്ധാരഃ പേലവാശയാഃ । യദാ യുക്ത്യാ പലായന്തേ രണകല്പാനലേ തദാ
അസമമായ ആയുധങ്ങളുള്ള യുദ്ധങ്ങളിൽ, ഹൃദയം ദുർബലമായ യോദ്ധാക്കൾ യുദ്ധത്തിന്റെ തീ വെറുതെ കത്തുമ്പോൾ തന്ത്രപൂർവ്വം പിന്മാറി രക്ഷപ്പെട്ടു.
മിലിതാശ് ചക്രിണശ് ചക്രൈര് ധനുര്ധാരൈര് ധനുര്ധരാഃ । ഖഡ്ഗിഭിഃ ഖഡ്ഗയോദ്ധാരോ ഭുസുണ്ഡീഭിര് ഭുസുണ്ഡിനഃ
ചക്രം കൈവശമുള്ളവർ മറ്റൊരു ചക്രധാരിയുമായി ചേർന്നു; വില്ലാളികൾ വില്ലാളികളുമായി; വാൾയുദ്ധക്കാർ വാൾയുദ്ധക്കാർക്കൊപ്പം; കല്ലെറിയുന്നവർ മറ്റൊരു കല്ലെറിയുന്നവനോടൊപ്പം ചേർന്നു.
മുസുലൈര് മുസുലോദ്ധാരാഃ കുന്തിനഃ കുന്തധാരിഭിഃ । ഋഷ്ട്യായുധാ ഋഷ്ടിധരൈഃ പ്രാസിഭിഃ പ്രാസപാണയഃ
മുസലം കൈവശമുള്ളവർ മറ്റൊരു മുസലധാരിയുമായി; കുന്തം പിടിച്ചവർ കുന്തം കൈവശമുള്ളവരോടൊപ്പം; ഋഷ്ടി ആയുധം കൈവശമുള്ളവർ മറ്റൊരു ഋഷ്ടിധാരിയുമായി; പ്രാസം പിടിച്ചവർ പ്രാസം കൈവശമുള്ളവരോടൊപ്പം യുദ്ധം നടത്തി.
സമുദ്ഗരാ മുദ്ഗരിഭിസ് സഗദൈര് വിലസദ്ഗദാഃ । പ്രാസമാര്ഗവിദഃ പ്രാസൈഃ പരശൂത്കാഃ പരശ്വധൈഃ
ചിലര് ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു; ചിലര് ദണ്ഡങ്ങളും ഗദകളും കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്നു. ചിലര് കുന്തം ഉപയോഗിക്കാന് നിപുണരായവരാണ്, അവരുടെ കൈയില് കുന്തങ്ങളുണ്ട്. മറ്റുചിലര് വാളുകള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു.
ലഗുഡൌഘൈര് ലഗുഡിന ഉപലൈര് ഉപലായുധാഃ । പാശിഭിഃ പാശപരമാശ് ശങ്കുഭിശ് ശങ്കുധാരിണഃ
ചിലര് പല ദണ്ഡങ്ങളും കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു; ചിലര്ക്ക് കല്ലുകള് ആയുധങ്ങളാണ്. ചിലര് പാശം ഉപയോഗത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്, അവരുടെ കൈയില് പാശങ്ങളുണ്ട്. മറ്റുചിലര് മുളകുത്തികള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്ഷുരികാഭിസ് സക്ഷുരികാ ഭിണ്ഡിപാലൈശ് ച തദ്ഭൃതഃ । വജ്രമുഷ്ടിധരാസ് തത്സ്ഥൈര് അങ്കുശൈര് അങ്കുശോദ്ധൃതാഃ
ചിലര് കത്തികള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു; ചിലര് കല്ലെറിയാനുള്ള ഉപകരണങ്ങള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു. ചിലര് വജ്രമുഷ്ടികള് ഉപയോഗിക്കുന്നു; മറ്റുചിലര് അങ്കുശങ്ങള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു.
ഹലൈര് ഹലനികാഷജ്ഞാസ് ത്രിശൂലൈശ് ച ത്രിശൂലിനഃ । ശൃങ്ഖലാജാലിനോ ജാലൈശ് ശാര്ങ്ഖലൈര് അലികോമലൈഃ
ചിലര് ഉഴുവും ഉഴുതലില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമാണ്; ചിലര് ത്രിശൂലങ്ങള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു. ചിലര് ചങ്ങലകളും വലകളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മറ്റുചിലര് മൃദുലമായ വളരികള് കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശാക്തീകൈശ് ശക്തിയോദ്ധാരശ് ശൂലൈശ് ശൂലവിശാരദാഃ । ക്ഷുഭിതാഃ കല്പവിക്ഷുബ്ധസാഗരോര്മിഘടാ ഇവ
ചിലര് കുന്തംകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്തു, കുന്തയുദ്ധത്തില് നിപുണരായിരുന്നു; മറ്റുചിലര് കുന്തംകൊണ്ടു തന്നെ പടയെടുത്തു, അവരും അതില് പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായിരുന്നു. അവര് കല്യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോള് കടല് തിരകള് പോലെ അലയുന്നവരായി കാണപ്പെട്ടു.
ക്ഷുബ്ധശ് ചക്രജലാവര്തൈശ് ശരശീകരമാരുതൈഃ । പ്രഭ്രമദ്ധേതിമകരോ വ്യോമൈകാര്ണവ ആബഭൌ
ചക്രായുധങ്ങളുടെ ചുറ്റുപാടുകളും അമ്പുകളുടെ മഴയുടെ കാറ്റും കൊണ്ടു ആകാശം ഒരു വലിയ കടലായിപ്പോയി, അതില് ചുറ്റുന്ന ആയുധങ്ങള് വലിയ മുത്തലകളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ഉത്ഫാലായുധകല്ലോലസ് സേനാകുലജലേചരഃ । രോധോരന്ധ്രസമുദ്രോ ഽസൌ ബഭൂവാമരദുസ്തരഃ
ഉയരുന്ന ആയുധതരംഗങ്ങളും, സൈന്യങ്ങള് നിറഞ്ഞ വെള്ളവും കൊണ്ട് ആ യുദ്ധഭൂമി ഒരു വലിയ നദികടലമായി മാറി, അതു ദേവന്മാര്ക്കുപോലും കടക്കാനാവാത്തത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതായിരുന്നു.
ദിഗഷ്ടകജനാനീകം പക്ഷദ്വയതയാ തയാ । അര്ധേനാര്ധേന കുഷിതം ഭൂപാലാഭ്യാം തഥാ സ്ഥിതമ്
രണ്ടു പക്ഷങ്ങളായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെ സൈന്യം, ഒരു പക്ഷം അരഭാഗം, മറുപക്ഷം മറ്റേ അരഭാഗം പിടിച്ചുനിന്നു; അങ്ങനെ ഇരുപക്ഷങ്ങളും തമ്മില് നേരിട്ട് നിലകൊണ്ടു.
പശ്യ ദേശാദിസങ്ഖ്യേന പ്രാഗ്ദിഗ്ഭാഗഗതാന് ഇമാന് । ലീലാനാഥസ്യ പദ്മസ്യ പക്ഷേ ജനപദാഞ് ശൃണു
നോക്കൂ, എത്രയോ പ്രദേശങ്ങളിലെയും ദിശകളിലെയും ജനങ്ങൾ ഈ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തുണ്ട്. ലീലാനാഥന്റെ പദ്മത്തിന്റെ ഈ വശത്തെ ദേശങ്ങളെപ്പറ്റി ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
പൂര്വസ്യാം കാശിമഗധാഃ കോസലാ മിഥിലോത്കലാഃ । മേകലാഃ കവടാഃ പുണ്ഡ്രാസ് തഥൌണ്ഡ്രാസ് സമഗൌഡകാഃ
കിഴക്കോട്ട് കാശിമണ്ഡലവും മഗധവും കോസലവും മിഥിലയും ഉത്കലവും മേകലയും കവടരും പുണ്ഡ്രരും, അതുപോലെ ഔണ്ട്രരും കൂടിച്ചേർന്ന ഗൗഡകരും ഉണ്ട്.
ദ്രിമയോ മദ്രസുഹ്മാശ് ച താമ്രലിപ്താസ് തഥൈവ ച । പ്രാഗ്ജ്യോതിഷാ വാജിമുഖാ അമ്ബഷ്ഠാഃ പുരുഷാദകാഃ
അവിടെ ദ്രിമയരും മദ്രരും സുഹ്മരും താംരലിപ്തരും, പ്രാച്യജ്യോതിഷരും വാജിമുഖരും അംബഷ്ടരും പുരുഷാദരും ഉണ്ട്.
കര്ണാക്ഷഷ്ഠാ അവിശ്രോത്രാ ആമമീനാശനാസ് തഥാ । വ്യാഘ്രവക്ത്രാഃ കിരാതാശ് ച ശവരാ ഏകപാദകാഃ
അവിടെ കർണാക്ഷന്മാർ, അവിശ്രോത്രന്മാർ, കച്ചവരിയ മീൻതിന്നുന്നവർ, വ്യാഘ്രമുഖന്മാർ, കിരാതന്മാർ, ശവരന്മാർ, ഏകപാദന്മാർ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
മാല്യവാന് നാമ ശൈലോ ഽത്ര ശിബിവാഞ് ജ്ഞാന ഏവ ച । വൃഷഭധ്വജപദ്മാദ്യാസ് തഥോദയകരോ ഗിരിഃ
ഇവിടെ മാല്യവാൻ എന്ന പർവതവും, ശിബിവാൻ, ജ്ഞാനപർവതം, വൃഷഭധ്വജൻ, പദ്മൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള പർവതങ്ങളും, ഉദയപർവതവും നിലകൊള്ളുന്നു.
അഥ പ്രാഗ്ദക്ഷിണായാം തു ഇമേ വിന്ധ്യാദ്രിവാസിനഃ । ചേദയോ വത്സദാശാര്ണാ അങ്ഗവങ്ഗോപവങ്ഗകാഃ
ഇനി കിഴക്കേ തെക്കു ഭാഗത്ത്, ഇവർ വിംധ്യപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ: ചേദയർ, വത്സർ, ദാശാർണർ, അങ്കർ, വംഗർ, കൂടാതെ ഉപവംഗർ.
കലിങ്ഗപുണ്ഡ്രജഠരാ വിദര്ഭാ മേഖലാസ് തഥാ । ശവരാ നഗ്നപര്ണാശ് ച കണ്ഠത്രിപുരപൂരകാഃ
കലിങ്ങർ, പുണ്ഡ്രർ, ജഠരർ, വിദർഭർ, മേഖലർ, ശവർ, നഗ്നപർണർ, കണ്ഠതൃപുരപൂരികർ ഇവിടെയുണ്ട്.
കണ്ടകസ്ഥലനാമാനഃ പൃഥുദ്വീപകകോമലാഃ । കണ്ഠദ്രാശ് ശോണികാശ് ചൈവ തഥാ ചര്മണ്വതാ അപി
കണ്ഠകസ്ഥലർ, പൃഥുദ്വീപകത്തിലെ സുന്ദരർ, കണ്ഠദ്രാർ, ശോണികർ, ചർമൺവതയിലെവരും ഇവിടെയുണ്ട്.
കോകകാ ഹേമകുഡ്യാശ് ച തഥാ ശ്മശ്രുധരാ ഇതി । ബലിഗ്രീവമഹാഗ്രീവാഃ കിഷ്കിന്ധാ നാരികേലിനഃ
കോക്കകന്മാർ, ഹേമകുട്യന്മാർ, അതുപോലെ ശ്മശ്രുദരന്മാർ, ബലിഗ്രീവന്മാർ, മഹാഗ്രീവന്മാർ, കിഷ്കിന്ദവർ, നാരികേലിനവർ എന്നിവരാണ്.
അഥ ലീലാപതേര് അസ്യ ദക്ഷിണസ്യാമ് ഇമേ ഽദ്രയഃ । വിന്ധ്യോ ഽഥ കുസുമാപീഡോ മഹേന്ദ്രോ ദുന്ദുരസ് തഥാ
ഇപ്പോൾ, ഈ ലീലാധിപന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത്, വിന്ധ്യ, കുസുമാപീഡ, മഹേന്ദ്ര, ദുണ്ടുര എന്നിങ്ങനെയുള്ള പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്.
മലയസ് സൂര്യവാംശ് ചൈവ ഗണരാജ്യനൃരാജ്യകാഃ । അവന്തിര് ഇതി വിഖ്യാതാ തഥാ സാമ്ബവതീതി ച
മലയ, സൂര്യവംശം, ഗണരാജ്യൻമാർ, നൃരാജ്യകന്മാർ, അവന്തി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തരായവർ, സമ്ബവതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവർ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
ദശപുര്യാ ഏകകച്ഛാ ഋഷികാസ് തുരുഷ്കാശ് ശകാഃ । വനവാസോപഗിരയസ് തേ ഭദ്രഗിരയസ് തഥാ
ദശപുര്യൻമാർ, ഏകകച്ചൻമാർ, ഋഷികന്മാർ, തുരുഷ്കന്മാർ, ശകന്മാർ, വനവാസം ചെയ്യുന്ന പർവ്വതവാസികൾ, അതുപോലെ ഭദ്രഗിരിവാസികളും ഉണ്ട്.
നാഗരാ ദണ്ഡകാശ് ചൈവ ഗണരാജ്യാ നൃരാജ്യകാഃ । സഹാരാ ഋഷ്യമൂകാശ് ച കാര്കോടാ വനതിമ്ബിലാഃ
നാഗരന്മാർ, ദണ്ഡകർ, ഗണരാജ്യവാസികൾ, നൃരാജ്യവാസികൾ, സഹാരവർ, ഋഷ്യമൂകവർ, കാർക്കോടവർ, വനതിംബിലവർ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർ.
പദ്മാ നിവാസിനശ് ചൈവ ചൌരകാഃ കര്കവീരകാഃ । വൈരികാഃ പാശികാശ് ചൈവ ധര്മപത്തനപാംസികാഃ
പദ്മവർ, അവിടത്തെ താമസക്കാർ, ചൗരകർ, കാർക്കവീരവർ, വൈരികവർ, പാശികവർ, ധർമ്മപട്ടണവാസികൾ, പാംസികവർ എന്നിവരും.