ഹേതിവര്ഷാശനിച്ഛിന്നഭൂതഭൂതലഭൂധരഃ । ഗജരാജഗിരിവ്രാതപാതപിഷ്ടജനവ്രജഃ
ആയുധങ്ങളുടെ മഴയും ഇടിമിന്നലും ഭൂമിയും പർവതങ്ങളും പിളർത്തി; വീണ കാട്ടാനകളും പർവതക്കൂട്ടങ്ങളും ആളുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ ചിതറിച്ചു.
ശരധാരാധരാനീകമേഘച്ഛന്നമഹീനഭഃ । മഹാനീകാര്ണവക്ഷോഭസങ്ഘട്ടകഠിനാരവഃ
അമ്പുകളുടെ നിരകൾ സൈന്യത്തിന് മേഘങ്ങൾ പോലെ മൂടൽവെയിൽ പടർത്തി, ഭൂമിയും ആകാശവും മറച്ചു; മഹാസൈന്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മ കടലിനെ ഉണർത്തി, കഠിനമായ ഗർജ്ജനമുണ്ടാക്കി.
വ്യാപ്ത ഉഗ്രാനിലോദ്ധൂതൈര് ജലവ്യാലാനലാചലൈഃ । അന്യോഽന്യദലനവ്യഗ്രൈര് അസ്ത്രോത്പാതഫലോത്ഥിതൈഃ
ഭയങ്കരമായ കാറ്റുകളും, ഉരുളുന്ന വെള്ളവും, പാമ്പുകളും, അഗ്നിയും, പർവതങ്ങളും നിറഞ്ഞു, ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിനെ നശിപ്പിക്കാൻ തിരക്കിലായിരുന്നു; ആയുധങ്ങളുടെയും ദുരന്തങ്ങളുടെയും ഫലമായി ഇവ ഉയർന്നുവന്നു.
ശൂലാസിചക്രശരശക്തിഗദാഭുസുണ്ഡീപ്രാസാദയോ വിദലനേന മിഥോ ധ്വനന്തഃ । ദീപ്താ ദധുര് ദശദിശം ശതശോ ഭ്രമന്തഃ കല്പാന്തവാതപരിവൃത്തപദാര്ഥലീലാമ്
കുന്തം, വാൾ, ചക്രം, അമ്പ്, കുന്തം, ഗദ, ഉരുമി, കിരീടം, ഇവ തമ്മിൽ ഇടിച്ചിടിച്ച് വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; തീപിടിച്ച് അവ നൂറുകണക്കിന് എണ്ണം പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും ചുറ്റിക്കറങ്ങി, ലോകം അവസാനിക്കുന്നതുപോലുള്ള ഭയാനകമായ കാഴ്ചയായിരുന്നു.
അഥ ശൃങ്ഗോപമാനേഷു സ്ഥിതേഷു ശവരാദിഷു । ഗങ്ഗാതുല്യാസു ജാതാസു വഹദ്രക്തനദീഷു ച
പർവതശൃംഗങ്ങൾ പോലെയുള്ള വീണവരുടെ ഇടയിൽ, ശവരുടെയും മറ്റും ഇടയിൽ, ഗംഗയെപ്പോലെയുള്ള ചോരയുടെ നദികൾ ഒഴുകി.
നൃത്യത്സു ലോലദോര്ദണ്ഡം കബന്ധേഷു സബന്ധുഷു । ബ്രുഡത്സു നരഹസ്ത്യശ്വരഥേഷു രുധിരാമ്ഭസി
തലകെട്ട് ഇല്ലാത്ത ശരീരങ്ങൾ കൂറ്റൻ കൈകൾ ആലയിച്ച് ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്തു; മനുഷ്യരും ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും ചോര നിറഞ്ഞ വെള്ളത്തിൽ ചിതറിക്കിടന്നു.
സര്വസൈന്യേഷു യാതേഷു വിരലത്വം വിസാരിഷു । സര്വഭീരുഷു ഭഗ്നേഷു വിദ്രുതേഷു ദിശോ ദശ
എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ചിതറിപ്പോയി, ഭയപ്പെട്ടവരൊക്കെയും തകർന്നും ഓടിപ്പോയി, പത്ത് ദിശകളിലേക്കും പിരിഞ്ഞു.
മാതങ്ഗശവശൈലേഷു വിശ്രാന്താമ്ബുദപങ്ക്തിഷു । യക്ഷരക്ഷഃപിശാചേഷു ക്രീഡത്സു രുധിരാര്ണവേ
ആനകളുടെ ശവങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്ന മലകളിലും, വിശ്രമിക്കുന്ന മേഘങ്ങളുടെ നിരകളിലും, യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും പിശാചുകളും രക്തസമുദ്രത്തിൽ കളിച്ചു.
മഹതാം ധര്മനിഷ്ഠാനാം ശീലൌജസ്സത്ത്വശാലിനാമ് । ശുദ്ധാനാം കുലപദ്മാനാം വീരാണാമ് അനിവര്തിനാമ്
മഹാന്മാരായ ധർമ്മനിഷ്ഠരായ, നല്ല സ്വഭാവവും ധൈര്യവും ഉള്ള, ശുദ്ധമായ, ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച, പിന്മാറാതെ പോരാടുന്ന വീരന്മാരുടെ ഇടയിൽ,
ദ്വന്ദ്വയുദ്ധാനി ജാതാനി മേഘാനാമ് ഇവ ഗര്ജതാമ് । മിഥോ നിഗരണോത്കാനി മിലത്സാഗരപൂരവത്
അവിടെ, ഇടയിടയിൽ, മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നതുപോലെ, സമുദ്രങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർന്നതുപോലെ, പരസ്പരം തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, ഇരട്ടയുദ്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായി.
സപഞ്ജരഃ പഞ്ജരിണാ ഗജൌഘേന ഗജോച്ചയഃ । സവനസ് സവനേനാദ്രിര് അദ്രിണേവാമിലദ് ബലാത്
പക്ഷികൾ അടച്ചിരുന്ന കൂട്ടും അതിലെ പക്ഷികളും ആനകളുടെ കൂട്ടം അതിനെ കുലുക്കി തകർത്ത് കളഞ്ഞു. ഒരു പർവ്വതം മറ്റൊന്നുമായി ശക്തിയായി ഇടിച്ചപ്പോൾ പർവ്വതം കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു അതിന്റെ അവസ്ഥ.
അശ്വൌഘോ ഽമിലദ് അശ്വാനാം വൃന്ദേനാരാവിരംഹസാ । തരങ്ഗോഘേന ഘോരേണ തരങ്ഗോഘ ഇവാര്ണവേ
കുതിരകളുടെ കൂട്ടം മറ്റൊരു കുതിരക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം ഉച്ചത്തിൽ കുരങ്ങിക്കൊണ്ടു കൂട്ടിയിടിച്ചു. സമുദ്രത്തിൽ ഒരു വലിയ തിര മറ്റൊരു തിരയുമായി കൂട്ടിയിടുന്നതുപോലെ അതിന്റെ ശബ്ദവും ഉഗ്രതയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
നരാനീകോ നരാനീകം സമായുധമ് അയോധയത് । വേണ്വൌഘമ് ഇവ വേണ്വൌഘോ മരുല്ലോലോ മരുച്ചലമ്
മനുഷ്യരുടെ ഒരു കൂട്ടം ആയുധധാരികളായ മറ്റൊരു കൂട്ടത്തോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒരുമിച്ച് കയറിയുള്ള കിഴങ്ങ് തടി മറ്റൊരു കിഴങ്ങ് തടിയുമായി അടിച്ചിടുന്നതുപോലെയും, ശക്തമായ കാറ്റ് മറ്റൊരു കാറ്റിനെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെയും ആ യുദ്ധം നടന്നു.
രഥൌഘശ് ച രഥൌഘേന നിഷ്പിപേഷാഖിലം വപുഃ । നഗരം നഗരേണേവ ദൈവേനോഡ്ഡീനമ് അമ്ബരമ്
രഥങ്ങളുടെ വലിയ കൂട്ടം മറ്റൊരു രഥക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം കൂട്ടിയിടിച്ചു, എല്ലാം തകർത്ത് നശിപ്പിച്ചു. ഒരു നഗരം മറ്റൊരു നഗരവുമായി കൂട്ടിയിടുന്നതുപോലെയും, ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആകാശം തറയിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നതുപോലെയും ആ നാശം ഉണ്ടായി.
സരച്ഛരഭരാസാരരചിതാപൂര്വവാരിദമ് । യുയുധേ സ്ഥഗിതാകാശാ ധനുര്ധരപതാകിനീ
അമ്പുകളുടെ തുടർച്ചയായ മഴയാൽ ആകാശം പുതുതായി രൂപം കൊണ്ട മേഘം പോലെ നിറഞ്ഞു. അങ്ങനെ പതാകകളുമായി അമ്പൊടുക്കുന്ന സൈന്യം യുദ്ധം നടത്തി.
വിഷമായുധയുദ്ധേഷു യോദ്ധാരഃ പേലവാശയാഃ । യദാ യുക്ത്യാ പലായന്തേ രണകല്പാനലേ തദാ
അസമമായ ആയുധങ്ങളുള്ള യുദ്ധങ്ങളിൽ, ഹൃദയം ദുർബലമായ യോദ്ധാക്കൾ യുദ്ധത്തിന്റെ തീ വെറുതെ കത്തുമ്പോൾ തന്ത്രപൂർവ്വം പിന്മാറി രക്ഷപ്പെട്ടു.
മിലിതാശ് ചക്രിണശ് ചക്രൈര് ധനുര്ധാരൈര് ധനുര്ധരാഃ । ഖഡ്ഗിഭിഃ ഖഡ്ഗയോദ്ധാരോ ഭുസുണ്ഡീഭിര് ഭുസുണ്ഡിനഃ
ചക്രം കൈവശമുള്ളവർ മറ്റൊരു ചക്രധാരിയുമായി ചേർന്നു; വില്ലാളികൾ വില്ലാളികളുമായി; വാൾയുദ്ധക്കാർ വാൾയുദ്ധക്കാർക്കൊപ്പം; കല്ലെറിയുന്നവർ മറ്റൊരു കല്ലെറിയുന്നവനോടൊപ്പം ചേർന്നു.
മുസുലൈര് മുസുലോദ്ധാരാഃ കുന്തിനഃ കുന്തധാരിഭിഃ । ഋഷ്ട്യായുധാ ഋഷ്ടിധരൈഃ പ്രാസിഭിഃ പ്രാസപാണയഃ
മുസലം കൈവശമുള്ളവർ മറ്റൊരു മുസലധാരിയുമായി; കുന്തം പിടിച്ചവർ കുന്തം കൈവശമുള്ളവരോടൊപ്പം; ഋഷ്ടി ആയുധം കൈവശമുള്ളവർ മറ്റൊരു ഋഷ്ടിധാരിയുമായി; പ്രാസം പിടിച്ചവർ പ്രാസം കൈവശമുള്ളവരോടൊപ്പം യുദ്ധം നടത്തി.
സമുദ്ഗരാ മുദ്ഗരിഭിസ് സഗദൈര് വിലസദ്ഗദാഃ । പ്രാസമാര്ഗവിദഃ പ്രാസൈഃ പരശൂത്കാഃ പരശ്വധൈഃ
ചിലര് ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു; ചിലര് ദണ്ഡങ്ങളും ഗദകളും കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്നു. ചിലര് കുന്തം ഉപയോഗിക്കാന് നിപുണരായവരാണ്, അവരുടെ കൈയില് കുന്തങ്ങളുണ്ട്. മറ്റുചിലര് വാളുകള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു.
ലഗുഡൌഘൈര് ലഗുഡിന ഉപലൈര് ഉപലായുധാഃ । പാശിഭിഃ പാശപരമാശ് ശങ്കുഭിശ് ശങ്കുധാരിണഃ
ചിലര് പല ദണ്ഡങ്ങളും കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു; ചിലര്ക്ക് കല്ലുകള് ആയുധങ്ങളാണ്. ചിലര് പാശം ഉപയോഗത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്, അവരുടെ കൈയില് പാശങ്ങളുണ്ട്. മറ്റുചിലര് മുളകുത്തികള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്ഷുരികാഭിസ് സക്ഷുരികാ ഭിണ്ഡിപാലൈശ് ച തദ്ഭൃതഃ । വജ്രമുഷ്ടിധരാസ് തത്സ്ഥൈര് അങ്കുശൈര് അങ്കുശോദ്ധൃതാഃ
ചിലര് കത്തികള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു; ചിലര് കല്ലെറിയാനുള്ള ഉപകരണങ്ങള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു. ചിലര് വജ്രമുഷ്ടികള് ഉപയോഗിക്കുന്നു; മറ്റുചിലര് അങ്കുശങ്ങള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു.
ഹലൈര് ഹലനികാഷജ്ഞാസ് ത്രിശൂലൈശ് ച ത്രിശൂലിനഃ । ശൃങ്ഖലാജാലിനോ ജാലൈശ് ശാര്ങ്ഖലൈര് അലികോമലൈഃ
ചിലര് ഉഴുവും ഉഴുതലില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമാണ്; ചിലര് ത്രിശൂലങ്ങള് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു. ചിലര് ചങ്ങലകളും വലകളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മറ്റുചിലര് മൃദുലമായ വളരികള് കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശാക്തീകൈശ് ശക്തിയോദ്ധാരശ് ശൂലൈശ് ശൂലവിശാരദാഃ । ക്ഷുഭിതാഃ കല്പവിക്ഷുബ്ധസാഗരോര്മിഘടാ ഇവ
ചിലര് കുന്തംകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്തു, കുന്തയുദ്ധത്തില് നിപുണരായിരുന്നു; മറ്റുചിലര് കുന്തംകൊണ്ടു തന്നെ പടയെടുത്തു, അവരും അതില് പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായിരുന്നു. അവര് കല്യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോള് കടല് തിരകള് പോലെ അലയുന്നവരായി കാണപ്പെട്ടു.
ക്ഷുബ്ധശ് ചക്രജലാവര്തൈശ് ശരശീകരമാരുതൈഃ । പ്രഭ്രമദ്ധേതിമകരോ വ്യോമൈകാര്ണവ ആബഭൌ
ചക്രായുധങ്ങളുടെ ചുറ്റുപാടുകളും അമ്പുകളുടെ മഴയുടെ കാറ്റും കൊണ്ടു ആകാശം ഒരു വലിയ കടലായിപ്പോയി, അതില് ചുറ്റുന്ന ആയുധങ്ങള് വലിയ മുത്തലകളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ഉത്ഫാലായുധകല്ലോലസ് സേനാകുലജലേചരഃ । രോധോരന്ധ്രസമുദ്രോ ഽസൌ ബഭൂവാമരദുസ്തരഃ
ഉയരുന്ന ആയുധതരംഗങ്ങളും, സൈന്യങ്ങള് നിറഞ്ഞ വെള്ളവും കൊണ്ട് ആ യുദ്ധഭൂമി ഒരു വലിയ നദികടലമായി മാറി, അതു ദേവന്മാര്ക്കുപോലും കടക്കാനാവാത്തത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതായിരുന്നു.
ദിഗഷ്ടകജനാനീകം പക്ഷദ്വയതയാ തയാ । അര്ധേനാര്ധേന കുഷിതം ഭൂപാലാഭ്യാം തഥാ സ്ഥിതമ്
രണ്ടു പക്ഷങ്ങളായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെ സൈന്യം, ഒരു പക്ഷം അരഭാഗം, മറുപക്ഷം മറ്റേ അരഭാഗം പിടിച്ചുനിന്നു; അങ്ങനെ ഇരുപക്ഷങ്ങളും തമ്മില് നേരിട്ട് നിലകൊണ്ടു.
പശ്യ ദേശാദിസങ്ഖ്യേന പ്രാഗ്ദിഗ്ഭാഗഗതാന് ഇമാന് । ലീലാനാഥസ്യ പദ്മസ്യ പക്ഷേ ജനപദാഞ് ശൃണു
നോക്കൂ, എത്രയോ പ്രദേശങ്ങളിലെയും ദിശകളിലെയും ജനങ്ങൾ ഈ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തുണ്ട്. ലീലാനാഥന്റെ പദ്മത്തിന്റെ ഈ വശത്തെ ദേശങ്ങളെപ്പറ്റി ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
പൂര്വസ്യാം കാശിമഗധാഃ കോസലാ മിഥിലോത്കലാഃ । മേകലാഃ കവടാഃ പുണ്ഡ്രാസ് തഥൌണ്ഡ്രാസ് സമഗൌഡകാഃ
കിഴക്കോട്ട് കാശിമണ്ഡലവും മഗധവും കോസലവും മിഥിലയും ഉത്കലവും മേകലയും കവടരും പുണ്ഡ്രരും, അതുപോലെ ഔണ്ട്രരും കൂടിച്ചേർന്ന ഗൗഡകരും ഉണ്ട്.
ദ്രിമയോ മദ്രസുഹ്മാശ് ച താമ്രലിപ്താസ് തഥൈവ ച । പ്രാഗ്ജ്യോതിഷാ വാജിമുഖാ അമ്ബഷ്ഠാഃ പുരുഷാദകാഃ
അവിടെ ദ്രിമയരും മദ്രരും സുഹ്മരും താംരലിപ്തരും, പ്രാച്യജ്യോതിഷരും വാജിമുഖരും അംബഷ്ടരും പുരുഷാദരും ഉണ്ട്.
കര്ണാക്ഷഷ്ഠാ അവിശ്രോത്രാ ആമമീനാശനാസ് തഥാ । വ്യാഘ്രവക്ത്രാഃ കിരാതാശ് ച ശവരാ ഏകപാദകാഃ
അവിടെ കർണാക്ഷന്മാർ, അവിശ്രോത്രന്മാർ, കച്ചവരിയ മീൻതിന്നുന്നവർ, വ്യാഘ്രമുഖന്മാർ, കിരാതന്മാർ, ശവരന്മാർ, ഏകപാദന്മാർ എന്നിവരും ഉണ്ട്.