സ ചേഹ സമ്ഭവത്യ് ഏവ തദര്ഥമ് ഇദമ് ആതതമ് । ശാസ്ത്രമ് ആകര്ണയസി ചേത് തത്ത്വം പ്രാപ്നോഷി നാന്യഥാ
അത് ഇവിടെ സാധ്യമായെങ്കിൽ, അതിനായാണ് ഈ ശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കുന്നത്; നീ അതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ സത്യം ലഭിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ലഭിക്കില്ല.
ജഗദ്ഭ്രമോ ഽയം ദൃശ്യോ ഽപി നാസ്ത്യ് ഏവേത്യ് അനുഭൂയതേ । വര്ണോ വ്യോമ്ന ഇവാഖേദാദ് വിചാരേണാമുനാനഘ
ഈ ലോകഭ്രമം കാണുന്നപോലുമെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലെന്ന് അനുഭവപ്പെടുന്നു; പാപരഹിതനായവനേ, ഈ അന്വേഷണത്തിലൂടെ അത് ആകാശത്തിലെ നിറംപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
ദൃശ്യം നാസ്തീതി ബോധേന മനസോ ദൃശ്യമാര്ജനമ് । സമ്പന്നം ചേത് തദ് ഉത്പന്നാ പരാ നിര്വാണനിര്വൃതിഃ
ദൃശ്യമായതൊന്നുമില്ലെന്നുള്ള അറിവിലൂടെ മനസ്സിന്റെ ദൃശ്യങ്ങളോടുള്ള ആസക്തി അകറ്റപ്പെടുമ്പോള്‍ പരമമായ നിര്‍വാണസുഖം ജനിക്കുന്നു.
അന്യഥാ ശാസ്ത്രഗര്തേഷു ലുഠതാം ഭവതാമ് ഇഹ । ഭവത്യ് അകൃത്രിമജ്ഞാനാ കല്പൈര് അപി ന നിര്വൃതിഃ
ഇല്ലെങ്കില്‍ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ കുഴികളില്‍ അലയുന്നവര്‍ക്ക് അനവധി കാലം കഴിഞ്ഞാലും സ്വാഭാവികമായ അറിവോ മോക്ഷമോ ഉണ്ടാവില്ല.
പരിത്യാഗോ വാസനായാ ഉത്തമോ മോക്ഷ ഉച്യതേ । ബ്രഹ്മന് സ ഏഷ വിമലക്രമോ ജ്ഞാനപ്രകാശകഃ
വാസനകളെ പൂര്‍ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമമായ മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു. ബ്രഹ്മന്, ഇതാണ് ശുദ്ധമായ മാര്‍ഗം, അറിവ് വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വഴി.
ക്ഷീണായാം വാസനായാം തു മനോ ഗലതി സത്വരമ് । ക്ഷീണായാം ശീതസന്തത്യാം ബ്രഹ്മന് ഹിമകണോ യഥാ
വാസനകള്‍ പൂര്‍ണമായി ക്ഷയിച്ചാല്‍ മനസ്സ് അതിവേഗം ലയിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മന്, തണുത്തതിന്റെ ഒഴുക്ക് അവസാനിക്കുമ്പോള്‍ ഹിമകണവും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
അയം വാസനയാ ദേഹോ ധ്രിയതേ ഭൂതപഞ്ജരഃ । തനുനാന്തര്നിവിഷ്ടേന മുക്തൌഘസ് തന്തുനാ യഥാ
ഈ ഭൗതികശരീരം വാസനകളാല്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നു, അകത്തുകൂടി കടന്നുനില്‍ക്കുന്ന നൂലുപോലെ തന്തുക്കൂട്ടം ഒരുമിച്ച് പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ.
വാസനാ ദ്വിവിധാ പ്രോക്താ ശുദ്ധാ ച മലിനാ തഥാ । മലിനാ ജന്മനോ ഹേതുശ് ശുദ്ധാ ജന്മവിനാശിനീ
വാസനകള്‍ രണ്ടു വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു: ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും. അശുദ്ധവാസന ജന്മത്തിന് കാരണമാകുന്നു, ശുദ്ധവാസന ജന്മത്തിന്റെ അവസാനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നു.
അജ്ഞാനസുഘനാകാരാ ഘനാഹങ്കാരശാലിനീ । പുനര്ജന്മകരീ പ്രോക്താ മലിനാ വാസനാ ബുധൈഃ
അജ്ഞാനത്താൽ കനിഞ്ഞു, അഹങ്കാരത്തിൽ ശക്തമായ മലിനമായ വാസനയാണ് പുനർജന്മത്തിന് കാരണം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
പുനര്ജന്മാങ്കുരത്യക്താ സ്ഥിതാ സമ്ഭൃഷ്ടബീജവത് । ദേഹാന്തം ധ്രിയതേ ജ്ഞാതജ്ഞേയാ ശുദ്ധേതി സോച്യതേ
പുനർജന്മത്തിന്റെ വിത്ത് ഉപേക്ഷിച്ച ശുദ്ധമായ വാസന, ചുട്ട വിത്തുപോലെ ശരീരാന്തം വരെ നിലനിൽക്കും; അറിവും അറിയപ്പെടുന്നതും തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടതിനാൽ അതിനെ ശുദ്ധം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
അപുനര്ജന്മകരണീ ജീവന്മുക്തേഷു ദേഹിഷു । വാസനാ വിദ്യതേ ശുദ്ധാ ദേഹേ ചക്ര ഇവ ഭ്രമഃ
ജീവന്നിരിക്കെ മോക്ഷം നേടിയവരുടെ ശരീരത്തിൽ, പുനർജന്മം വരുത്താത്ത ശുദ്ധമായ വാസന ഉണ്ട്; അത് ചക്രം തിരിയുന്നതുപോലെ മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു.
യേ ശുദ്ധവാസനാ ഭൂയോ ന ജന്മാനര്ഥഭാജനമ് । ജ്ഞാതജ്ഞേയാസ് ത ഉച്യന്തേ ജീവന്മുക്താ മഹാധിയഃ
ആർക്കാണ് വാസനകൾ ശുദ്ധവും, ഇനി ജനനവും ദുഃഖവും ഉണ്ടാക്കാത്തതുമായിരിക്കുക, അവർ അറിവും അറിയപ്പെടുന്നതും തിരിച്ചറിയുന്ന ജീവന്മുക്തരായി, മഹാജ്ഞാനികളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ജീവന്മുക്തപദം പ്രാപ്തോ യഥാ രാമോ മഹാമതിഃ । തത് തേ ഽഹം സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി ജരാമരണശാന്തയേ
രാമൻ എന്ന മഹാമനസ്സുകാരൻ നേടിയ ജീവന്മുക്തപദം ഞാൻ നിനക്കു വിശദീകരിക്കാം; ജരയും മരണവും അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഇതാണ് മാർഗം.
ഭരദ്വാജ മഹാബുദ്ധേ രാമക്രമമ് ഇമം ശുഭമ് । ശൃണു വക്ഷ്യാമി തേനൈവ സര്വം ജ്ഞാസ്യസി സര്വഥാ
ഭരദ്വാജാ, മഹാജ്ഞാനിയായ നീ ഈ ശുഭമായ രാമന്റെ മാർഗം ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു; ഇതിലൂടെ നീ എല്ലാം എല്ലാ വിധത്തിലും അറിയും.
വിദ്യാഗൃഹാദ് വിനിഷ്ക്രമ്യ രാമോ രാജീവലോചനഃ । ദിവസാന്യ് അനയദ് ഗേഹേ ലീലാഭിര് അകുതോഭയഃ
പദ്മാക്ഷനായ രാമൻ വിദ്യാലയത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന ശേഷം ഭയമില്ലാതെ വീട്ടിൽ കളികളിൽ മുഴുകി ദിവസങ്ങൾ കഴിച്ചു.
അഥ ഗച്ഛതി കാലേ ഽത്ര പാലയത്യ് അവനിം നൃപേ । പ്രജാസു വീതശോകാസു സ്ഥിതാസു വിഗതജ്വരമ്
കാലം കടന്നപ്പോൾ രാജാവ് ഭൂമിയെ ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ ദു:ഖമില്ലാതെ, സ്ഥിരതയോടെ, ആശങ്കയില്ലാതെ ജീവിച്ചു.
തീര്ഥമുന്യാശ്രമശ്രേണീം ദ്രഷ്ടുമ് ഉത്കണ്ഠിതം മനഃ । രാമസ്യാഭൂദ് ഭൃശം തത്ര കദാചിദ് ഗുണശാലിനഃ
അന്ന് ഗുണസമ്പന്നനായ രാമന്റെ മനസ്സിൽ തീർത്ഥങ്ങളും മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളും കാണാനുള്ള വലിയ ആഗ്രഹം ഉണർന്നു.
രാഘവശ് ചിന്തയിത്വൈവമ് ഉപേത്യ ചരണൌ പിതുഃ । ഹംസഃ പദ്മാവ് ഇവ നവൌ ജഗ്രാഹ നഖകേസരൌ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച രാഘവൻ അച്ഛന്റെ അടികൾക്ക് സമീപിച്ചു, ഹംസൻ പുതുമയുള്ള താമരയുടെ നാരുകൾ പിടിക്കുന്നതുപോലെ അവയെ പിടിച്ചു.
തീര്ഥാനി ദേവസദ്മാനി വനാന്യ് ആയതനാനി ച । ദ്രഷ്ടുമ് ഉത്കണ്ഠിതം താത മമേദം ഹി ഭൃശം മനഃ
അച്ഛാ, തീർത്ഥങ്ങൾ, ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ, കാടുകൾ, പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം കാണാൻ എന്റെ മനസ്സിന് വലിയ ആഗ്രഹമുണ്ട്.
തദ് ഏതാമ് അര്ഥനാം പൂര്വാം സഫലീകര്തുമ് അര്ഹസി । ന സോ ഽസ്തി ഭുവനേ താത ത്വയാ യോ ഽര്ഥീ വിമാനിതഃ
അതിനാൽ, അച്ഛാ, എന്റെ ഈ മുൻപത്തെ അപേക്ഷ നീ നിറവേറ്റണം; ഈ ലോകത്ത് നിന്നോട് അപേക്ഷിച്ചവരിൽ ആരെയും നീ നിരാശരാക്കിയിട്ടില്ല.
ഇതി സമ്പ്രാര്ഥിതോ രാജാ വസിഷ്ഠേന സമം തദാ । വിചാര്യാമുഞ്ചദ് ഏവൈനം രാമം പ്രഥമമ് അര്ഥിനമ്
വസിഷ്ഠൻറെ കൂടെ ആലോചിച്ച ശേഷം, രാജാവ് ആദ്യമായി അപേക്ഷിച്ച രാമന് അനുമതി നൽകി.
ശുഭേ നക്ഷത്രദിവസേ ഭ്രാതൃഭ്യാം സഹ രാഘവഃ । മങ്ഗലാലങ്കൃതവപുഃ കൃതസ്വസ്ത്യയനോ ദ്വിജൈഃ
ശുഭനക്ഷത്രദിനത്തിൽ, രാഘവൻ തന്റെ ഇരുവൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, ശുഭലക്ഷണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം വാങ്ങി യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
വസിഷ്ഠപ്രഹിതൈര് വിപ്രൈശ് ശാസ്ത്രതജ്ജ്ഞൈസ് സമന്വിതഃ । സ്നിഗ്ധൈഃ കതിപയൈര് ഏവ രാജപുത്രവരൈസ് സഹ
വസിഷ്ഠൻ അയച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും, സ്നേഹപൂർവ്വം കൂടെ വന്ന കുറച്ച് രാജകുമാരന്മാരുടെയും കൂട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ഉണ്ടായിരുന്നു.
അമ്ബാഭിര് വിഹിതാശീര്ഭിര് ആലിങ്ഗ്യാലിങ്ഗ്യ ഭൂഷിതഃ । നിരഗാത് സ ഗൃഹാത് തസ്മാത് തീര്ഥയാത്രാര്ഥമ് ഉദ്യതഃ
അമ്മമാർ ആശീർവാദവും ആലിംഗനവും നൽകി അലങ്കരിച്ച ശേഷം, തീർത്ഥയാത്രക്കായി അവൻ ആ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
നിര്ഗതസ് സ്വപുരാത് പൌരൈസ് തൂര്യഘോഷേണ വര്ധിതഃ । പീയമാനഃ പുരന്ധ്രീണാം നേത്രൈര് ഭൃങ്ഗൌഘഭങ്ഗുരൈഃ
സ്വന്തം നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, നഗരവാസികൾ വാദ്യഘോഷത്തോടെ യാത്രയയച്ചു. നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ കണ്മണികൾ കറുത്ത തേനീച്ചകളെപ്പോലെ അവനെ നോക്കി നിന്നു.
ഗ്രാമീണലലനാലോകഹസ്തപദ്മാപവര്ജിതൈഃ । ലാജവര്ഷൈര് വികീര്ണാത്മാ ഹിമൈര് ഇവ ഹിമാചലഃ
ഗ്രാമത്തിലെ യുവതികൾ തങ്ങളുടെ താമരപോലുള്ള കൈകളാൽ അക്ഷതയൊഴിച്ച്, അവന്റെ വഴി ഹിമപർവ്വതത്തിൽ ഹിമം വീഴുന്നതുപോലെ ശോഭിച്ചു.
ആവര്ജയന് വിപ്രഗണാന് പരിശൃണ്വന് പ്രജാശിഷഃ । ആലോകയന് ദിഗന്താംശ് ച പരിചക്രാമ ജങ്ഗലേ
അവൻ ബ്രാഹ്മണരെ സമീപത്തേക്ക് വിളിച്ചു, ജനങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചു, ദിക്കുകളിലേക്കും ദൂരങ്ങളിലേക്കും നോക്കി, കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
അഥാരഭ്യ സ്വകാത് തസ്മാത് ക്രമാത് കോസലമണ്ഡലാത് । സ്നാനദാനതപോധ്യാനപൂര്വകം സ ദദര്ശ ഹ
അതിനുശേഷം, തന്റെ കോസല ദേശത്തിൽ നിന്ന് ക്രമമായി മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോൾ, കുളി, ദാനം, തപസ്, പാരായണം എന്നിവ ചെയ്തശേഷം അവൻ കണ്ടു.
നദീസ് തീര്ഥാനി പുണ്യാനി വനാന്യ് ആയതനാനി ച । ജങ്ഗലാനി വനാന്തേഷു തടാന്യ് അബ്ധിമഹീഭൃതാമ്
അവൻ നദികൾ, തിരുത്തങ്ങൾ, പുണ്യവനങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, കാട്ടിന്റെ അതിരുകളിലെ വനഭൂമികൾ, സമുദ്രത്തെയും പർവ്വതങ്ങളെയും ചുറ്റിയുള്ള തീരങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ടു.
മന്ദാകിനീമ് ഇന്ദുനിഭാം കാലിന്ദീം ചോത്പലാമലാമ് । സരസ്വതീം ശതദ്രും ച ചന്ദ്രഭാഗാമ് ഇരാവതീമ്
അവൻ ചന്ദ്രനുപോലെ തെളിഞ്ഞ മന്ദാകിനി, ഉത്പലപോലെ ശുദ്ധമായ കാലിന്ദി, ശരസ്വതി, ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, ഇരാവതി എന്നിവയും കണ്ടു.