സേനാദ്വിതയമ് അക്ഷുബ്ധം സൌമ്യാബ്ധിദ്വിതയോപമമ് । മഹാരമ്ഭഘനം മത്തം സ്ഥിരം രാജദ്വയാന്വിതമ്
അവിടെ, രണ്ടു സൈന്യങ്ങള് സമുദ്രംപോലെ ശാന്തമായി, വലിയതും ശക്തിയുള്ളതും ഉല്ലാസഭരിതവുമാണ്, ഓരോന്നിനും ഒരു രാജാവു നേതൃത്വം നല്കുന്നു.
യുദ്ധസജ്ജം സുസന്നദ്ധസിദ്ധമ് അഗ്നിമ് ഇവാഹുതമ് । പൂര്വപ്രഹാരസമ്പാതപ്രേക്ഷാക്ഷുബ്ധാക്ഷിലക്ഷകമ്
യുദ്ധത്തിന് പൂർണ്ണമായി തയ്യാറായും കാവലൊരുക്കിയും, ഹോമത്തില് തീപോലെ ഉണർന്നും, ആദ്യാക്രമണം കാണാന് കാത്ത് കണ്ണുകള് ഉണരുന്നവരായി, അവർ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഉദ്യതാമലനിസ്ത്രിംശധാരാസാരബ്രുഡജ്ജനമ് । കചത്പരശ്വധപ്രാസഭിണ്ഡിപാലര്ദ്ധിസങ്കുലമ്
പൊലിഞ്ഞ വാൾകൾ ഉയർത്തി യോദ്ധാക്കൾ ഒരുമിച്ചു നിന്നു. ചുറ്റും തിളങ്ങുന്ന കുരുവാൾ, കുന്തം, ഗദ, കാവൽക്കേടുകൾ എന്നിവയാൽ യുദ്ധഭൂമി നിറഞ്ഞു.
ഗരുത്മത്പക്ഷവിക്ഷുബ്ധവനസമ്പാതകമ്പിതമ് । ഉദ്യദ്ദിനകരാലോകകചത്കനകകങ്കടമ്
ഗരുഡന്റെ ചിറകുകൾ കാട്ട് ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, യോദ്ധാക്കളുടെ ഓട്ടത്തിൽ നിലം വിറച്ചു. ഉദയം ചെയ്യുന്ന സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ പൊന്നിൻ കങ്കണങ്ങൾ തിളങ്ങി.
പരസ്പരമുഖാലോകകോപപ്രോദ്ധാസിതായുധമ് । അന്യോഽന്യബദ്ധദൃഷ്ടിത്വാച് ചിത്രഭിത്താവ് ഇവാര്പിതമ്
യോദ്ധാക്കൾ തമ്മിൽ നേർക്കുനോക്കി, കോപത്തോടെ ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി. അവരുടെ കണ്ണുകൾ തമ്മിൽ പറ്റിപ്പിടിച്ച്, അതൊരു മനോഹരമായ ചിത്രഭിത്തിയിൽ വരച്ചതുപോലെ തോന്നിച്ചു.
ലേഖാമര്യാദയാ ദീര്ഘബദ്ധയാ സ്ഥാപിതസ്ഥിതി । അനിവാര്യമഹാഹാര്യഝാങ്കാരാശ്രുതസങ്കഥമ്
നീണ്ട വരികളായി യോദ്ധാക്കൾ നിരന്നു, അവരുടെ നിലപാട് ഉറപ്പായിരുന്നു. അവരൊരുമിച്ചുള്ള ആഹ്ലാദത്തിന്റെ അതിരില്ലാത്ത ഗർജ്ജനങ്ങൾ ആകാശം നിറച്ചു.
പൂര്വപ്രഹാരസ്മയതശ് ചിരസംശാന്തദുന്ദുഭി । നിബദ്ധയോധസംസ്ഥാനനിശ്ചലാനീകമന്ഥരമ്
പുലർച്ചെ, മുഖത്ത് മന്ദഹാസം വിരിയിച്ച്, ദീർഘകാലമായി മിണ്ടാതിരുന്ന മൃദംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ, യുദ്ധക്കളത്തിലെ നിരകൾ അചഞ്ചലമായും മന്ദഗതിയിലും നിലനിന്നു.
ധനുര്ദ്വിതയമാത്രാത്മശൂന്യമധ്യൈകസേതുനാ । വിഭക്തം കല്പവാതേന മത്തമ് ഏകാര്ണവം യഥാ
രണ്ടു വില്ലിന്റെ അകലം മാത്രം ഇടവേളയോടെ, മധ്യത്തിൽ ഒരു പാലംപോലെയുള്ള ശൂന്യസ്ഥലത്തിൽ, ഭാവനയുടെ കാറ്റ് അവയെ വേർതിരിച്ചു; ഒരു വലിയ കടലുപോലെ അതിനകം ആവേശം നിറഞ്ഞു.
കാര്യസങ്കടസംരമ്ഭചിന്താപരവശേശ്വരമ് । രവവദ്ഭേകകണ്ഠത്വഗ്ഭങ്ഗുരാതുരഹൃദ്ഗുഹമ്
പ്രവൃത്തികളുടെ കഠിനതയിൽ ആശങ്കയാൽ ആകുലനായ രാജാവ്, ഹൃദയത്തിന്റെ അന്തർഗുഹ സൂര്യനിൽ കുരുളിന്റെ ശബ്ദംപോലെ ദുർബലവും അശാന്തവുമായിരുന്നു.
പ്രാണസര്വസ്വസന്ന്യാസസോദ്യോഗാസങ്ഖ്യസൈനികമ് । കര്ണസ്ഥസശരജ്യൌഘത്യാഗോന്മുഖധനുര്ധരമ്
സ്വശ്വാസം പോലും ത്യജിക്കാൻ സന്നദ്ധരായ അനവധി സൈനികരും, ചെവിയരികിൽ അമ്പിട്ടു വെടിയാൻ ഉത്സുക്കരായ വില്ലാളികളും, യുദ്ധത്തിനായി ഒരുങ്ങി നിന്നു.
പ്രഹാരപാതസമ്പ്രേക്ഷാനിസ്സ്പന്ദാസങ്ഖ്യസൈനികമ് । അന്യോഽന്യോത്കടകാഠിന്യഭടഭ്രൂകുടിസങ്കടമ്
അവിടെയുള്ള അനേകം സൈനികർ, ഒരിടത്തും ചലിക്കാതെ, പരസ്പരം കഠിനമായ മത്സരത്തിൽ കണ്പിളർത്തി, ഏറ്റുമുട്ടലിന്റെ വീര്യവും ഉഗ്രതയും മുഖത്ത് തെളിയിച്ച്, പ്രഹാരങ്ങളുടെ വീഴ്ച ശ്രദ്ധിച്ചു നിന്നു.
പരസ്പരാംസസങ്ഘട്ടകടുടാങ്കാരകങ്കടമ് । വീരയോധദുരാധര്ഷഭീരുപ്രോജ്ഝിതകോടരമ്
അവരവരുടെ അവയവങ്ങൾ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിച്ചപ്പോൾ ഉഗ്രമായ ശബ്ദവും കവർച്ചയുടെ കഠിനതയും മുഴങ്ങുന്നു; ഭയമില്ലാതെ നേരിടുന്ന വീരന്മാരുടെ മുഖം ഭയരഹിതത്വത്തിൽ അകമ്പടിയില്ലാതെ കാണപ്പെടുന്നു.
മിഥസ്സംസ്ഥാനകാലോകമാത്രസന്ദിഗ്ധജീവിതമ് । സമസ്താങ്ഗരുഹാസക്തപാംസുവൃദ്ധാഭമാനവമ്
അവരുടെ ജീവൻ, നിലനിൽപ്പും സ്ഥിതിയും കാണുന്ന ദൃശ്യം മാത്രത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; മുഴുവൻ ശരീരവും പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട്, വയസ്സായ ആളുകളെപ്പോലെ അവർ കാണപ്പെടുന്നു.
പൂര്വപ്രഹാരസമ്പ്രേക്ഷാവ്യഗ്രപ്രാണിതയാ തയാ । സംശാന്തകല്ലോലരവം നിദ്രാമുദ്രപുരോപമമ്
ആദ്യ പ്രഹാരങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ ഉണർന്നുപോയ ശ്വാസം, ഇപ്പോൾ തിരമാലകളുടെ ശബ്ദം ശാന്തമായതുപോലെ, ഉറക്കത്തിൽ മുദ്രയിട്ടവളെപ്പോലെ അവൾ ആകുന്നു.
സംശാന്തശങ്ഖസങ്ഘാതതൂര്യനിര്ഹ്രാദദുന്ദുഭി । ഭൂതലാവശസംലീനസര്വപാംസുപയോധരമ്
ശംഖം, താളം, മൃദംഗം, തുര്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മുഴക്കം ശാന്തമായിരുന്നു; ഭൂമി മുഴുവൻ പൊടിയും രക്തവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.
പലായനപരൈഃ പശ്ചാത് ത്യക്തമ് അങ്ഗുലമ് അങ്ഗുലമ് । വിസാരിമകരവ്യൂഹമത്സ്യസംസ്ഥാബ്ധിഭാസുരമ്
ഓടിപ്പോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ ഓരോ അങ്കുലം വീതം ഉപേക്ഷിച്ച നിലയിൽ, മകരങ്ങളെയും മീനങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള വീരന്മാരെയും പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ശരീരങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ചിതറിക്കിടന്നു.
പതാകാമഞ്ജരീപുഞ്ജവീജിതദ്രുമനായകമ് । ഹാസ്തികോത്തമ്ഭിതകരകാനനീകൃതഖാന്തരമ്
പതാകകളും കൂമ്പാരമായ പതാകമാലകളും മരങ്ങളെ മറികടന്നിരുന്നു; ആനകൾ തങ്ങളുടെ തുമ്പ ഉയർത്തി കാട്ടിനുള്ളിൽ കയറിയതുപോലെ യുദ്ധഭൂമി കാടുപോലെയായി മാറി.
തരത്തരലഭാപൂരസപക്ഷസകലായുധമ് । ധമദ് ധമ് ഇതി ശബ്ദൈശ് ച ശ്വാസോത്ഥൈര് വ്യാപ്തഖാന്തരമ്
പക്ഷികളുടെ പറക്കലും ആയുധങ്ങളുടെ ശബ്ദവും 'ധമദ് ധം' എന്ന മുഴക്കവും അകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു; യോദ്ധാക്കളുടെ ഉശിരുമൂലം മുഴുവൻ ആകാശം മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
ചക്രവ്യൂഹകരാക്രാന്തദുര്വൃത്തസുഭടാസുരമ് । ഗരുഡവ്യൂഹസംരമ്ഭവിവലന്നാഗസഞ്ചയമ്
രഥങ്ങളുടെ നിര അക്രമിച്ചപ്പോൾ ദുഷ്ടരും ധൈര്യശാലികളുമായ അസുരന്മാരെ അതു ചൂണ്ടിക്കാട്ടി; അതേസമയം, ഗരുഡ വ്യൂഹത്തിന്റെ ആഹ്ലാദം പാമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തെ ചിതറിച്ചു.
ശ്യേനവ്യൂഹാവിഭിന്നോഗ്രസന്നിവേശോന്നമദ്ധ്വനി । അന്യോഽന്യസ്ഫോടനിഷ്പേഷപ്രപതച്ഛൂരവൃന്ദകമ്
ശ്യേന വ്യൂഹത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ നിര തകർന്നു; അതിലെ പോരാളികളുടെ നിരകൾ കലഹത്തിൽ അകമ്പടിയായി, പരസ്പരം ഇടിച്ചിടിയും അടിച്ചുപൊട്ടിയും വീരന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിലംപതിച്ചു.
വിവിധവ്യൂഹവിന്യാസമ് ആന്തരാരാവഭൈരവമ് । കരപ്രതോലനോല്ലാസമത്തമുദ്ഗരമന്ദിരമ്
വിവിധ വ്യൂഹങ്ങൾ അകത്തുനിന്നുള്ള ഭയങ്കര ശബ്ദത്തോടെ നിലകൊണ്ടു; ഭാരമുള്ള മുദ്ഗരങ്ങൾ കൈവശം പിടിച്ച് പോരാളികൾ ഉല്ലാസത്തോടെ ചുറ്റുമ്പോൾ മന്ദിരങ്ങൾ മുഴുവൻ ആഹ്ലാദത്തോടെ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
കൃഷ്ണായുധാംശുജാലേന ശ്യാമീകൃതദിവാകരമ് । അനിലാധൂതശല്മീലശൂത്കരാഭശരധ്വനി
കറുത്ത ആയുധങ്ങളുടെ ജാലം സൂര്യനെ ഇരുണ്ടതാക്കി; കാട്ടിലൂടെയൊഴുകുന്ന കാറ്റ് ശാൽമലി മരങ്ങൾ ഇളക്കുന്നതുപോലെ അമ്പുകളുടെ ശബ്ദം യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
അനേകകല്പകല്പാന്തസധര്മമ് ഇവ സംസ്ഥിതമ് । പ്രലയാനിലസങ്ക്ഷുബ്ധമ് ഏകാര്ണവമ് ഇവോത്ഥിതമ്
അത് അനവധി കാലങ്ങളോളം നിലനിന്നതുപോലെയും, ഒരു ലോകചക്രം അവസാനിക്കുമ്പോലെയും, പ്രളയകാറ്റ് ഉണർത്തുന്ന ഏകസമുദ്രം ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെയും തോന്നി.
പാതാലകുഹരാക്ഷുബ്ധമ് അന്ധകാരമ് ഇവോത്ഥിതമ് । ലോകാലോകമ് ഇവോന്മത്തനൃത്തലോലലസത്തടമ് । മഹാനരകസങ്ഘാതം ഭിത്ത്വാവനിമ് ഇവോത്ഥിതമ്
അത് പാതാളത്തിലെ ഇരുണ്ട ഗുഹകളിൽ കലഹം പടർന്ന ഇരുട്ടുപോലെയും, ലോകങ്ങളുടെ അതിരിൽ ഭ്രാന്തന്മാരുടെ ഉന്മാദനൃത്തം കൊണ്ടു വിറയുന്ന കിനാറുപോലെയും, മഹാനരകങ്ങളുടെ കൂട്ടം ഭൂമിയെ തുളച്ച് പുറത്ത് വരുന്നതുപോലെയും ഉയർന്നു.
ആലോലകുന്തമുസുലാസിപരശ്വധാംശുശ്യാമായമാനമ് ഇവ സാതപവാരിപൂരൈഃ । ഏകാര്ണവം ഭുവനകോശമ് ഇവാചിരേണ കര്തും സമുദ്യതമ് അഗാധമ് അനന്തപൂരൈഃ
കുന്തം, മുഷ്ടി, വാൾ, പരശു എന്നിവയുടെ കലഹം കൊണ്ട് അതു ഇരുണ്ടതുപോലും, ചൂടുള്ള വെള്ളത്തിന്റെ പ്രളയത്തിൽ ലോകം ഉടൻ തന്നെ അഗാധവും അനന്തവുമായ ഏകസമുദ്രമാക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതുപോലും തോന്നി.
ഭഗവന് യുദ്ധമ് ഏതന് മേ സമാസേന മനാഗ് വദ । ശ്രുതിര് ആഹ്ലാദ്യതേ ശ്രോതുര് യസ്മാദ് ഏതാഭിര് ഉക്തിഭിഃ
ഭഗവൻ, ഈ യുദ്ധം കുറച്ച് വാക്കുകളിൽ എനിക്ക് പറയാമോ? നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.
അഥ ഖേ തത്ര തേ ദേവ്യൌ സങ്ഗ്രാമം തദ് അവേക്ഷിതുമ് । വിമാനേ കല്പിതേ കാന്തേ രുദ്ധേ രുരുഹതുസ് സ്ഥിരേ
അപ്പോൾ ആകാശത്ത് ആ രണ്ട് ദേവികൾ ആ യുദ്ധം കാണാൻ മനോഹരമായും സുനിശ്ചിതമായും ഒരുക്കിയിരുന്ന വിഹായസയാനത്തിൽ ഒരുമിച്ച് ഇരുന്നു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര ലീലേശപ്രതിപക്ഷതഃ । താമ്യന് സോഢുമ് അശക്തസ് സന് ദുഃഖവ്യതികരം രണേ
അതിനിടയിൽ, ലീലാപരനായ ഭഗവാന്റെ എതിരാളി യുദ്ധത്തിലെ അത്യന്തം വേദന സഹിക്കാനാവാതെ ക്ഷീണിച്ചു തുടങ്ങി.
പ്രലയാര്ണവകല്ലോല ഇവോത്പത്യോദ്ഭടോ ഭടഃ । ജഹൌ സാനാവ് ഇവ ശിലാം ഭടസ്യോരസി മുദ്ഗരമ്
പ്രളയസമുദ്രത്തിലെ തിരമാലപോലെ ഒരു ഭയങ്കരനായ യോദ്ധാവ് പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് പാറ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ തന്റെ ശത്രുവിന്റെ നെഞ്ചിൽ വലിയ ഒരു മുദ്ഗരം എറിഞ്ഞു.
അഥ പ്രവൃത്തഃ പ്രസഭം പ്രലയാര്ണവരംഹസാ । സേനയോശ് ശസ്ത്രസമ്പാതഃ കിരന്ന് അനലവിദ്യുതഃ
അപ്പോൾ പ്രളയസമുദ്രത്തിന്റെ ശക്തിപോലെ, ഇരുപക്ഷ സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ കഠിനമായ ആയുധസമരം ആരംഭിച്ചു; അഗ്നിയുടെ ചിതകളും മിന്നലുകളും പോലെ ചിതറിപ്പൊങ്ങി.