ഗോര് അര്ഥേ ബ്രാഹ്മണസ്യാര്ഥേ മിത്രസ്യാര്ഥേ ച സന്മതിഃ । ശരണാഗതയത്നേന മൃതസ് സ്വര്ഗേ വിഭൂഷണമ്
പശുവിന്റെ കാരണത്തിലും, ബ്രാഹ്മണന്റെ കാരണത്തിലും, സുഹൃത്തിന്റെ കാരണത്തിലും, നല്ല മനസ്സിന്റെ കാരണത്തിലും, അഭയം തേടിയവരെ സംരക്ഷിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ മരിച്ചാൽ സ്വർഗത്തിൽ അലയിടുന്നവനാകും.
പരിപാല്യ സ്വദേശൈകപാലനീയസ്ഥിതിം സദാ । രാജാ മൃതസ് തദര്ഥം യസ് സ വീരോ വീരലോകഭാക്
സ്വന്തം ദേശത്തെ എപ്പോഴും കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടത് രാജാവിന്റെ കടമയാണ്. അതിനായി ജീവൻ കൊടുത്ത രാജാവിന് വീരലോകം ലഭിക്കും.
പ്രജോപദ്രവനിഷ്ഠസ്യ യസ്യ രാജ്ഞോ ഽഥവാ പ്രഭോഃ । അര്ഥേന യേ മൃതാ യുദ്ധേ തേ വൈ നിരയഗാമിനഃ
ജനങ്ങൾക്ക് ദോഷം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന രാജാവിനോ പ്രഭുവിനോ വേണ്ടി യുദ്ധത്തിൽ മരിക്കുന്നവർ നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ധര്മ്യം യഥാ തഥാ യുദ്ധം യദി സ്യാത് തദ് ഇമാം സ്ഥിതിമ് । നാശയേയുര് അലം മത്താ യേന ലോകഭയോജ്ഝിതാഃ
ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, ലോകത്തെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാക്കുന്ന ഈ നില നശിപ്പിക്കാൻ നാശത്തിൽ മയങ്ങിയവർക്ക് കഴിയില്ല.
യത്ര യത്ര ഹതശ് ശൂരസ് സ്വര്ഗ്യ ഇത്യ് അധമോക്തയഃ । ധര്മ്യോ യോദ്ധാ ഭവേച് ഛൂര ഇത്യ് ഏവം ശാസ്ത്രനിശ്ചയഃ
എവിടെയായാലും ഒരു വീരൻ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, താഴ്ന്ന മനസ്സുള്ളവർ പറയുന്നത് അവൻ സ്വർഗത്തിൽ എത്തുമെന്ന് തന്നെയാണ്. പക്ഷേ, ശാസ്ത്രം പറയുന്നത്, നന്മയുള്ള യോദ്ധാവാണ് സത്യത്തിൽ വീരൻ എന്നു മാത്രമാണ്.
സദാചാരവതാമ് അര്ഥേ ഖഡ്ഗധാരാം സഹന്തി യേ । തേ ശൂരാ ഇതി കഥ്യന്തേ ശേഷാ ഡിമ്ബാഹവാഹതാഃ
നല്ലവരുടെ വേണ്ടി വാൾവെട്ട് സഹിക്കുന്നവരെയാണ് വീരന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; ശേഷിക്കുന്നവർ വെറും കാവൽ പിടിക്കുന്നവരാണു മാത്രം.
തേഷാമ് അര്ഥേ രണവ്യോമ്നി തിഷ്ഠന്ത്യ് ഉത്കണ്ഠിതാശയാഃ । സുരീഭൂതമഹാസത്ത്വദയിതോത്കാസ് സുരാങ്ഗനാഃ
അവരുടെ خاطرം, യുദ്ധഭൂമിയിലെ ആകാശത്തിൽ, ദൈവങ്ങളായ മഹാത്മാക്കളുടെ പ്രിയങ്കരികളായ ദിവ്യസ്ത്രിയർ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തുനിൽക്കുന്നു.
വിദ്യാധരീമധുരമന്ഥരഗീതഗര്ഭം മന്ദാരമാല്യവലനാകുലമാനിനീകമ് । വിശ്രാന്തകാന്തസുരസിദ്ധവിമാനപങ്ക്തി വ്യോമോത്സവേ രചിതശോഭമ് ഇവോല്ലലാസ
വിദ്യാധരികളുടെയൊക്കെ മധുരവും മന്ദമായും ഉള്ള പാട്ടുകൾ നിറഞ്ഞു, മന്ദാരമാലകളും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ച അഭിമാനമുള്ള സ്ത്രീകൾ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും വിശ്രമിക്കുന്ന ദിവ്യവിമാനങ്ങളുടെ നിരയാൽ ആകാശോത്സവം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
അഥ വീരവരോത്കണ്ഠനൃത്യദപ്സരസി സ്ഥിതാ । ലീലാ വിലോകയാമ് ആസ വ്യോമ്നി വിദ്യാന്വിതാവനൌ
അപ്പോള് വീരന്മാരെ ആഗ്രഹിച്ച് നൃത്തം ചെയ്യുന്ന അപ്പ്സരസുകളുടെ നടുവില് ജ്ഞാനത്തോടെ ലീല ആകാശത്ത് നിന്നു നോക്കി നിന്നു.
സുരാഷ്ട്രമണ്ഡലേ ഭര്തൃപാലിതേ വനമാലിതേ । കസ്മിംശ്ചിദ് വിതതാരണ്യേ ദ്വിതീയാകാശഭീഷണേ
ഭര്ത്തൃപാലന് ഭരിക്കുന്ന സുരാഷ്ട്ര പ്രദേശത്ത്, കാടുകള് നിറഞ്ഞ ഒരു ഭയങ്കരമായ വലിയ കാട്ട്, രണ്ടാമത്തെ ആകാശംപോലെ വിസ്തൃതമായത്, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സേനാദ്വിതയമ് അക്ഷുബ്ധം സൌമ്യാബ്ധിദ്വിതയോപമമ് । മഹാരമ്ഭഘനം മത്തം സ്ഥിരം രാജദ്വയാന്വിതമ്
അവിടെ, രണ്ടു സൈന്യങ്ങള് സമുദ്രംപോലെ ശാന്തമായി, വലിയതും ശക്തിയുള്ളതും ഉല്ലാസഭരിതവുമാണ്, ഓരോന്നിനും ഒരു രാജാവു നേതൃത്വം നല്കുന്നു.
യുദ്ധസജ്ജം സുസന്നദ്ധസിദ്ധമ് അഗ്നിമ് ഇവാഹുതമ് । പൂര്വപ്രഹാരസമ്പാതപ്രേക്ഷാക്ഷുബ്ധാക്ഷിലക്ഷകമ്
യുദ്ധത്തിന് പൂർണ്ണമായി തയ്യാറായും കാവലൊരുക്കിയും, ഹോമത്തില് തീപോലെ ഉണർന്നും, ആദ്യാക്രമണം കാണാന് കാത്ത് കണ്ണുകള് ഉണരുന്നവരായി, അവർ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഉദ്യതാമലനിസ്ത്രിംശധാരാസാരബ്രുഡജ്ജനമ് । കചത്പരശ്വധപ്രാസഭിണ്ഡിപാലര്ദ്ധിസങ്കുലമ്
പൊലിഞ്ഞ വാൾകൾ ഉയർത്തി യോദ്ധാക്കൾ ഒരുമിച്ചു നിന്നു. ചുറ്റും തിളങ്ങുന്ന കുരുവാൾ, കുന്തം, ഗദ, കാവൽക്കേടുകൾ എന്നിവയാൽ യുദ്ധഭൂമി നിറഞ്ഞു.
ഗരുത്മത്പക്ഷവിക്ഷുബ്ധവനസമ്പാതകമ്പിതമ് । ഉദ്യദ്ദിനകരാലോകകചത്കനകകങ്കടമ്
ഗരുഡന്റെ ചിറകുകൾ കാട്ട് ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, യോദ്ധാക്കളുടെ ഓട്ടത്തിൽ നിലം വിറച്ചു. ഉദയം ചെയ്യുന്ന സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ പൊന്നിൻ കങ്കണങ്ങൾ തിളങ്ങി.
പരസ്പരമുഖാലോകകോപപ്രോദ്ധാസിതായുധമ് । അന്യോഽന്യബദ്ധദൃഷ്ടിത്വാച് ചിത്രഭിത്താവ് ഇവാര്പിതമ്
യോദ്ധാക്കൾ തമ്മിൽ നേർക്കുനോക്കി, കോപത്തോടെ ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി. അവരുടെ കണ്ണുകൾ തമ്മിൽ പറ്റിപ്പിടിച്ച്, അതൊരു മനോഹരമായ ചിത്രഭിത്തിയിൽ വരച്ചതുപോലെ തോന്നിച്ചു.
ലേഖാമര്യാദയാ ദീര്ഘബദ്ധയാ സ്ഥാപിതസ്ഥിതി । അനിവാര്യമഹാഹാര്യഝാങ്കാരാശ്രുതസങ്കഥമ്
നീണ്ട വരികളായി യോദ്ധാക്കൾ നിരന്നു, അവരുടെ നിലപാട് ഉറപ്പായിരുന്നു. അവരൊരുമിച്ചുള്ള ആഹ്ലാദത്തിന്റെ അതിരില്ലാത്ത ഗർജ്ജനങ്ങൾ ആകാശം നിറച്ചു.
പൂര്വപ്രഹാരസ്മയതശ് ചിരസംശാന്തദുന്ദുഭി । നിബദ്ധയോധസംസ്ഥാനനിശ്ചലാനീകമന്ഥരമ്
പുലർച്ചെ, മുഖത്ത് മന്ദഹാസം വിരിയിച്ച്, ദീർഘകാലമായി മിണ്ടാതിരുന്ന മൃദംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ, യുദ്ധക്കളത്തിലെ നിരകൾ അചഞ്ചലമായും മന്ദഗതിയിലും നിലനിന്നു.
ധനുര്ദ്വിതയമാത്രാത്മശൂന്യമധ്യൈകസേതുനാ । വിഭക്തം കല്പവാതേന മത്തമ് ഏകാര്ണവം യഥാ
രണ്ടു വില്ലിന്റെ അകലം മാത്രം ഇടവേളയോടെ, മധ്യത്തിൽ ഒരു പാലംപോലെയുള്ള ശൂന്യസ്ഥലത്തിൽ, ഭാവനയുടെ കാറ്റ് അവയെ വേർതിരിച്ചു; ഒരു വലിയ കടലുപോലെ അതിനകം ആവേശം നിറഞ്ഞു.
കാര്യസങ്കടസംരമ്ഭചിന്താപരവശേശ്വരമ് । രവവദ്ഭേകകണ്ഠത്വഗ്ഭങ്ഗുരാതുരഹൃദ്ഗുഹമ്
പ്രവൃത്തികളുടെ കഠിനതയിൽ ആശങ്കയാൽ ആകുലനായ രാജാവ്, ഹൃദയത്തിന്റെ അന്തർഗുഹ സൂര്യനിൽ കുരുളിന്റെ ശബ്ദംപോലെ ദുർബലവും അശാന്തവുമായിരുന്നു.
പ്രാണസര്വസ്വസന്ന്യാസസോദ്യോഗാസങ്ഖ്യസൈനികമ് । കര്ണസ്ഥസശരജ്യൌഘത്യാഗോന്മുഖധനുര്ധരമ്
സ്വശ്വാസം പോലും ത്യജിക്കാൻ സന്നദ്ധരായ അനവധി സൈനികരും, ചെവിയരികിൽ അമ്പിട്ടു വെടിയാൻ ഉത്സുക്കരായ വില്ലാളികളും, യുദ്ധത്തിനായി ഒരുങ്ങി നിന്നു.
പ്രഹാരപാതസമ്പ്രേക്ഷാനിസ്സ്പന്ദാസങ്ഖ്യസൈനികമ് । അന്യോഽന്യോത്കടകാഠിന്യഭടഭ്രൂകുടിസങ്കടമ്
അവിടെയുള്ള അനേകം സൈനികർ, ഒരിടത്തും ചലിക്കാതെ, പരസ്പരം കഠിനമായ മത്സരത്തിൽ കണ്പിളർത്തി, ഏറ്റുമുട്ടലിന്റെ വീര്യവും ഉഗ്രതയും മുഖത്ത് തെളിയിച്ച്, പ്രഹാരങ്ങളുടെ വീഴ്ച ശ്രദ്ധിച്ചു നിന്നു.
പരസ്പരാംസസങ്ഘട്ടകടുടാങ്കാരകങ്കടമ് । വീരയോധദുരാധര്ഷഭീരുപ്രോജ്ഝിതകോടരമ്
അവരവരുടെ അവയവങ്ങൾ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിച്ചപ്പോൾ ഉഗ്രമായ ശബ്ദവും കവർച്ചയുടെ കഠിനതയും മുഴങ്ങുന്നു; ഭയമില്ലാതെ നേരിടുന്ന വീരന്മാരുടെ മുഖം ഭയരഹിതത്വത്തിൽ അകമ്പടിയില്ലാതെ കാണപ്പെടുന്നു.
മിഥസ്സംസ്ഥാനകാലോകമാത്രസന്ദിഗ്ധജീവിതമ് । സമസ്താങ്ഗരുഹാസക്തപാംസുവൃദ്ധാഭമാനവമ്
അവരുടെ ജീവൻ, നിലനിൽപ്പും സ്ഥിതിയും കാണുന്ന ദൃശ്യം മാത്രത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; മുഴുവൻ ശരീരവും പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട്, വയസ്സായ ആളുകളെപ്പോലെ അവർ കാണപ്പെടുന്നു.
പൂര്വപ്രഹാരസമ്പ്രേക്ഷാവ്യഗ്രപ്രാണിതയാ തയാ । സംശാന്തകല്ലോലരവം നിദ്രാമുദ്രപുരോപമമ്
ആദ്യ പ്രഹാരങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ ഉണർന്നുപോയ ശ്വാസം, ഇപ്പോൾ തിരമാലകളുടെ ശബ്ദം ശാന്തമായതുപോലെ, ഉറക്കത്തിൽ മുദ്രയിട്ടവളെപ്പോലെ അവൾ ആകുന്നു.
സംശാന്തശങ്ഖസങ്ഘാതതൂര്യനിര്ഹ്രാദദുന്ദുഭി । ഭൂതലാവശസംലീനസര്വപാംസുപയോധരമ്
ശംഖം, താളം, മൃദംഗം, തുര്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മുഴക്കം ശാന്തമായിരുന്നു; ഭൂമി മുഴുവൻ പൊടിയും രക്തവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.
പലായനപരൈഃ പശ്ചാത് ത്യക്തമ് അങ്ഗുലമ് അങ്ഗുലമ് । വിസാരിമകരവ്യൂഹമത്സ്യസംസ്ഥാബ്ധിഭാസുരമ്
ഓടിപ്പോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ ഓരോ അങ്കുലം വീതം ഉപേക്ഷിച്ച നിലയിൽ, മകരങ്ങളെയും മീനങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള വീരന്മാരെയും പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ശരീരങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ചിതറിക്കിടന്നു.
പതാകാമഞ്ജരീപുഞ്ജവീജിതദ്രുമനായകമ് । ഹാസ്തികോത്തമ്ഭിതകരകാനനീകൃതഖാന്തരമ്
പതാകകളും കൂമ്പാരമായ പതാകമാലകളും മരങ്ങളെ മറികടന്നിരുന്നു; ആനകൾ തങ്ങളുടെ തുമ്പ ഉയർത്തി കാട്ടിനുള്ളിൽ കയറിയതുപോലെ യുദ്ധഭൂമി കാടുപോലെയായി മാറി.
തരത്തരലഭാപൂരസപക്ഷസകലായുധമ് । ധമദ് ധമ് ഇതി ശബ്ദൈശ് ച ശ്വാസോത്ഥൈര് വ്യാപ്തഖാന്തരമ്
പക്ഷികളുടെ പറക്കലും ആയുധങ്ങളുടെ ശബ്ദവും 'ധമദ് ധം' എന്ന മുഴക്കവും അകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു; യോദ്ധാക്കളുടെ ഉശിരുമൂലം മുഴുവൻ ആകാശം മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
ചക്രവ്യൂഹകരാക്രാന്തദുര്വൃത്തസുഭടാസുരമ് । ഗരുഡവ്യൂഹസംരമ്ഭവിവലന്നാഗസഞ്ചയമ്
രഥങ്ങളുടെ നിര അക്രമിച്ചപ്പോൾ ദുഷ്ടരും ധൈര്യശാലികളുമായ അസുരന്മാരെ അതു ചൂണ്ടിക്കാട്ടി; അതേസമയം, ഗരുഡ വ്യൂഹത്തിന്റെ ആഹ്ലാദം പാമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തെ ചിതറിച്ചു.
ശ്യേനവ്യൂഹാവിഭിന്നോഗ്രസന്നിവേശോന്നമദ്ധ്വനി । അന്യോഽന്യസ്ഫോടനിഷ്പേഷപ്രപതച്ഛൂരവൃന്ദകമ്
ശ്യേന വ്യൂഹത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ നിര തകർന്നു; അതിലെ പോരാളികളുടെ നിരകൾ കലഹത്തിൽ അകമ്പടിയായി, പരസ്പരം ഇടിച്ചിടിയും അടിച്ചുപൊട്ടിയും വീരന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിലംപതിച്ചു.