ഇത്യ് ഉത്തമസ്യ സ മുനേ രഘുവംശകേതുര് ആകര്ണ്യ വാക്യമ് ഉചിതാര്ഥവിലാസഗര്ഭമ് । തത്യാജ ഖേദമ് അഭിഗര്ജതി വാരിവാഹേ ബര്ഹീ യഥാഭ്യനുമിതാഭിമതാര്ഥസിദ്ധിഃ
മഹർഷിയുടെ അർത്ഥപൂർണ്ണവും ഉചിതമായ ഉദ്ദേശ്യവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിലെ രാമൻ തന്റെ മനസ്സിലെ ദുഃഖം വിട്ടുകളഞ്ഞു. മഴയെത്തുന്നതറിഞ്ഞു മയിൽ ആനന്ദത്തോടെ കൂകുന്നതുപോലെ, തന്റെ ആഗ്രഹം നിസ്സംശയം സഫലമാകുമെന്ന് അവൻ ഉറപ്പു നേടി.
ഇതി പൃഷ്ടോ മുനീന്ദ്രേണ സമാശ്വാസ്യ ച രാഘവഃ । ഉവാച വചനം ചാരു ധീരപൂര്ണാര്ഥമന്ഥരമ്
മഹർഷിമാരിൽ പ്രധാനനായവൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ ആശ്വാസം ലഭിച്ച രാമൻ, ധൈര്യവും അർത്ഥസമ്പന്നതയും നിറഞ്ഞ മൃദുവായ വാക്കുകൾ പതുക്കെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ഭവതാ പൃഷ്ടോ യഥാവദ് അധുനാ കില । കഥയാമ്യ് അഹമ് അജ്ഞോ ഽപി കോ ലങ്ഘയതി സദ്വചഃ
ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എന്നോട് ചോദിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും എനിക്കാവുന്ന വിധം പറയും. സദ്വൃത്തന്മാരുടെ വാക്കുകൾ ആരാണ് അവഗണിക്കുന്നത്?
അഹം താവദ് അയം ജാതോ നിജേ ഽസ്മിന് പിതൃസദ്മനി । ക്രമേണ വൃദ്ധിം സമ്പ്രാപ്തഃ പ്രാപ്തവിദ്യശ് ച സംസ്ഥിതഃ
ഞാൻ എന്റെ പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചു, ക്രമമായി വളർന്നു, വിദ്യയും നേടുകയും ഇപ്പോൾ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.
തതസ് സദാചാരപരോ ഭൂത്വാഹം മുനിനായക । വിഹൃതസ് തീര്ഥയാത്രാര്ഥമ് ഉര്വീമ് അമ്ബുധിമേഖലാമ്
ശ്രേഷ്ഠമുനിവരേ, അതിനുശേഷം ഞാൻ നല്ല ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ച്, തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി സമുദ്രം ചുറ്റിയ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ഏതാവതാഥ കാലേന സംസാരാസ്ഥാമ് ഇമാം മമ । സ്വവിവേകോ ജഹാരാന്തര് ഓഘസ് തടലതാമ് ഇവ
ഇങ്ങനെ കുറേകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, എന്റെ സ്വന്തം വിവേകം ഈ ലോകബന്ധത്തെ എന്റെ ഉള്ളിൽനിന്ന് ഒഴിപ്പിച്ചു; ഒരു വലിയ വെള്ളം നദിയുടെ കര കെടുത്തുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
വിവേകേന പരീതാത്മാ തേനാഹം തദനു സ്വയമ് । ഭോഗനീരസയാ ബുദ്ധ്യാ പ്രവിചാരിതവാന് ഇദമ്
വിവേകത്തോടെ നിറഞ്ഞ എന്റെ മനസ്സ്, ആനന്ദങ്ങളിൽ രുചി നഷ്ടപ്പെട്ട ബുദ്ധിയോടെ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ ആലോചിച്ചു.
കിം നാമേദം വത സുഖം യോ ഽയം സംസാരസംസൃതിഃ । ജായതേ മൃതയേ ലോകോ മ്രിയതേ ജനനായ ച
ഇവിടെ സുഖം എന്നു പറയുന്നതെന്താണ്? ഈ ജനനമരണചക്രത്തിൽ ജനനം മരണത്തിനും, മരണം വീണ്ടും ജനനത്തിനും മാത്രമാണ്.
സ്വസ്ഥിതാസ് സര്വ ഏവേമേ സചരാചരചേഷ്ടിതാഃ । ആപദാം പതയഃ പാപാ ഭാവാ വിഭവഭൂമയഃ
ഇവിടെ ചലനങ്ങളോ അചലങ്ങളോ എല്ലാം തങ്ങളുടെ നിലയിൽ തന്നെയാണ്. ദുരന്തങ്ങളുടെ അദ്ധിപന്മാർ, പാപചിന്തകൾ, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങൾ ഇവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
അയശ്ശലാകാസദൃശാഃ പരസ്പരമ് അസങ്ഗിനഃ । ശ്ലിഷ്യന്തേ കേവലം ഭാവാ മനഃകല്പനയാ സ്വയാ
അപമാനത്തിന്റെ കഷായങ്ങൾ പോലെ പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത ചിന്തകൾ, മനസ്സിന്റെ കൽപ്പനയാൽ മാത്രമേ ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നുള്ളൂ.
മനസ്സമായത്തമ് ഇദം ജഗദ് ആഭോഗി ദൃശ്യതേ । മനശ് ചാസദ് ഇഹാഭാതി കേന സ്മഃ പരിമോഹിതാഃ
ഈ ലോകം മനസ്സിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് അനുഭവ്യമായി തോന്നുന്നത്. എന്നാൽ മനസ്സു തന്നെ ഇവിടെ അസത്യമെന്നപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. എങ്ങനെ നമ്മൾ ഇങ്ങനെ ഭ്രമിതരായി?
അസതൈവ വയം കഷ്ടം വിക്രീതാ മൂഢബുദ്ധയഃ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ഭസാ ദൂരേ വനേ മുഗ്ധമൃഗാ ഇവ
അയ്യോ, ഞങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ദയനീയരായവരാണ്, അസത്യം ഏറ്റുവാങ്ങി ഭ്രമിതബുദ്ധിയോടെ, ദൂരെയുള്ള കാട്ടിൽ മായജലത്തെ പിന്തുടരുന്ന അജ്ഞാനമൃഗങ്ങളെപ്പോലെ.
ന കേനചിച് ച വിക്രീതാ വിക്രീതാ ഇവ സംസ്ഥിതാഃ । വത മൂഢാ വയം സര്വേ ജാനാനാ അപി ശമ്ബരമ്
നമ്മളാരും ആരുടെയോ അടിമകളായി വിൽക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, പക്ഷേ വിൽക്കപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ നാം നിലകൊള്ളുന്നു. സത്യം അറിയുന്നവരായിട്ടും, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വല്ലാതെ ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.
കിമ് ഏതേഷു പ്രപഞ്ചേഷു ഭോഗാ നാമ സുദുര്ഭഗാഃ । മുധൈവ ഹി വയം മോഹാത് സംസ്ഥിതാ ബദ്ധഭാവനാഃ
ഈ ലോകത്തിലെ ആനന്ദങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ അപൂർവമാണോ? ഭ്രമം കൊണ്ടു, വെറുതെ തന്നെ, ഞങ്ങൾ സ്വയം ഉണ്ടാക്കിയ ആശയങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി കഴിയുന്നു.
അജ്ഞാതേ ബഹുകാലേന വ്യര്ഥ ഏവ വയം ഘനേ । മോഹേ നിപതിതാ മുഗ്ധാശ് ശ്വഭ്രേ മുഗ്ധമൃഗാ ഇവ
നാം ദീർഘകാലം അറിയാതെ ജീവിച്ചു, ജീവിതം വെറുതെ കളയപ്പെട്ടു. ആഴത്തിലുള്ള ഭ്രമത്തിൽ വീണു, കുഴിയിൽ കുടുങ്ങിയ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ഞങ്ങൾ മണ്ടന്മാരായി മാറി.
കിം മേ രാജ്യേന കിം ഭോഗൈഃ കോ ഽഹം കിമ് ഇദമ് ആഗതമ് । യന് മിഥ്യൈവാസ്തു തന് മിഥ്യാ കസ്യ നാമ കിമ് ആഗതമ്
എനിക്ക് രാജ്യം കൊണ്ടു എന്ത്, ആനന്ദങ്ങൾ കൊണ്ടു എന്ത്? ഞാൻ ആരാണ്, ഇതെല്ലാം എന്താണ്? ഭ്രമം മാത്രമായത് ഭ്രമമായിരിക്കുക; ആരാണ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ എന്തെങ്കിലും നേടിയത്?
ഏവം വിമൃശതോ ബ്രഹ്മന് സര്വേഷ്വ് ഏവ തതോ മമ । ഭാവേഷ്വ് അരതിര് ആയാതാ പഥികസ്യ മരുഷ്വ് ഇവ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണേ, എനിക്ക് എല്ലാത്തിലും താൽപ്പര്യം നഷ്ടമായി. ഒരു യാത്രക്കാരന് മരുഭൂമിയിൽ ആഗ്രഹം ഇല്ലാതാകുന്നതുപോലെ.
തദ് ഏതദ് ഭഗവന് ബ്രൂഹി കിമ് ഇദം പരിനശ്യതി । കിമ് ഇദം ജായതേ ഭൂയഃ കിമ് ഇദം പരിവര്ധതേ
അതുകൊണ്ട്, ഭഗവാനേ, ദയവായി പറയൂ: എന്താണ് നശിക്കുന്നത്, എന്താണ് വീണ്ടും ജനിക്കുന്നത്, എന്താണ് വളർന്ന് മാറുന്നത്?
ജരാമരണമ് ആപച് ച ജനനം സമ്പദസ് തഥാ । ആവിര്ഭാവതിരോഭാവൈര് വിവര്തന്തേ പുനഃ പുനഃ
വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണവും, ജനനവും, സമ്പത്തും — ഇവ എല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷവും അപ്രത്യക്ഷവുമാകുന്നു, തുടർച്ചയായി ചുറ്റിപ്പറയുന്നു.
ഭാവൈസ് തൈര് ഏവ തൈര് ഏവ തുച്ഛൈര് വയമ് ഇമേ കില । പശ്യ ജര്ജരതാം നീതാ വാതൈര് ഇവ ഗിരിദ്രുമാഃ
ഈ താൽക്കാലിക അവസ്ഥകൾ കൊണ്ടാണ് ഞാനും മറ്റുള്ളവരും ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നത്. കാറ്റ് അടിച്ചുപൊളിക്കുന്ന പർവ്വതവൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ, നമ്മളെ കാണൂ, എങ്ങനെ ക്ഷയത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു.
അചേതനാ ഇവ ജനാഃ പവനൈഃ പ്രാണനാമഭിഃ । ധ്വനന്തസ് സംസ്ഥിതാ വ്യര്ഥം യഥാ കീചകവേണവഃ
മനുഷ്യർ, ബോധമില്ലാത്തവരെപ്പോലെ, ശ്വാസം എന്ന കാറ്റ് കൊണ്ടാണ് നീങ്ങിപ്പോകുന്നത്; കാറ്റ് അടിക്കുന്ന ശൂന്യമായ കിഴങ്ങുപോലെ, അവർ വ്യർത്ഥമായി ശബ്ദിക്കുന്നു.
ശാമ്യതീദം കഥം ദുഃഖമ് ഇതി തപ്തോ ഽസ്മി ചിന്തയാ । ജരദ്ദ്രുമ ഇവോഗ്രേണ കോടരസ്ഥേന വഹ്നിനാ
ഈ ദു:ഖം എങ്ങനെ അവസാനിക്കും എന്ന ചിന്ത കൊണ്ട് ഞാൻ വേദനിക്കുന്നു; ഒരു പഴയ വൃക്ഷം അതിന്റെ ഉള്ളിലുണ്ടാകുന്ന കനത്ത തീയിൽ കത്തുന്നതുപോലെ.
സംസാരദുഃഖപാഷാണനീരന്ധ്രഹൃദയോ ഽപ്യ് അഹമ് । നിജലോകഭയാദ് ഏവ ഗലദ്ബാഷ്പൈര് ന രോദിമി
സംസാരദു:ഖത്തിന്റെ കല്ലുപോലെയുള്ള ഹൃദയമുള്ളവനാണ് ഞാൻ, എങ്കിലും എന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങളുടെ ഭയത്തിൽ, കണ്ണുനീർ വീഴാതെ ഞാൻ കരയുന്നില്ല.
ശൂന്യമന്മുഖവൃത്തീസ് തു ശുഷ്കരോദനനീരസാഃ । വിവേക ഏവ ഹൃത്സംസ്ഥോ മമൈകാന്തേഷു പശ്യതി
എന്റെ മുഖം ശൂന്യമാണ്, പ്രവൃത്തികൾ അർത്ഥശൂന്യമാണ്, കണ്ണുനീർ ഉണങ്ങിയതും ഹൃദയരഹിതവുമാണ്; എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പാർക്കുന്ന വിവേകമേ, എനിക്ക് ഏകാന്തതയിൽ നോക്കുന്നത്.
ഭൃശം മുഹ്യാമി സംസ്മൃത്യ ഭാവാഭാവമയീം സ്ഥിതിമ് । ദാരിദ്ര്യേണേവ സുഭഗോ ദൂരേ സംസാരചിന്തയാ
ഉണ്ടാവുന്നതിന്റെയും ഇല്ലാതാവുന്നതിന്റെയും അവസ്ഥ ഓർക്കുമ്പോൾ ഞാൻ വളരെ ആശങ്കയിലാകും. ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് ദൂരെയാണെങ്കിലും, ലോകചിന്തകളാൽ ഒരു ഭാഗ്യശാലി പോലും വിഷമിക്കുന്നതുപോലെ.
മോഹയന്തി മനോവൃത്തിം ഖണ്ഡയന്തി ഗുണാന് അലമ് । ദുഃഖജാലം പ്രയച്ഛന്തി വിപ്രലമ്ഭപരാശ് ശ്രിയഃ
പിരിയലിനോടു ചേർന്ന ധനം മനസ്സിനെ കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു, ഗുണങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ദു:ഖങ്ങളുടെ വലയം നൽകുന്നു.
ചിന്താനിചയവക്രാണി നാനന്ദായ ധനാനി മേ । സമ്പ്രസൂതകലത്രാണി ഗൃഹാണ്യ് ഉഗ്രാപദാം യഥാ
അനവധി ചിന്തകളാൽ വളഞ്ഞ ധനം എനിക്ക് സന്തോഷം തരുന്നില്ല; സ്വന്തമാക്കിയ ഭാര്യകളും വീടുകളും ഭയാനകമായ കുടുക്കുപോലെയാണ്.
വിവിധദോഷദശാപരിചിന്തനൈസ് സതതഭങ്ഗുരകാരണകല്പിതൈഃ । മമ ന നിര്വൃതിമ് ഏതി മനോ മുനേ നിഗഡിതസ്യ യഥാ വനഹസ്തിനഃ
നാനാതരം ദോഷങ്ങൾക്കുറിച്ചും എല്ലായ്പ്പോഴും തകർന്നുപോകുന്ന കാരണങ്ങളേക്കുറിച്ചും നിരന്തരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുമ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും ശാന്തിയിലാവുന്നില്ല, കെട്ടിയിട്ടുള്ള കാട്ടാനപോലെയാണ്.
ഖലാഃ കാലേ കാലേ നിശി നിശിതമോഹൈകമിഹികാഗതാലോകേ ലോകേ വിഷയഹഠചൌരാസ് സുചതുരാഃ । പ്രവൃത്താഃ പ്രോദ്യുക്താ ദിശി ദിശി വിവേകൈകഹരണേ രണേ ശക്താസ് തേഷാം വദത വിബുധാഃ കേ ഽദ്യ സുഭടാഃ
പ്രതീക്ഷയില്ലാത്ത രാത്രികളിൽ, ഓരോ സമയത്തും, ലോകത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന കള്ളന്മാർ വിവേകം കവർന്നെടുക്കുന്നതിൽ വളരെ നിപുണരാണ്; ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ന് യഥാർത്ഥ വീരന്മാർ ആരാണെന്ന് പറയൂ, ജ്ഞാനികൾ.
ഇയമ് അസ്മിന് വിനോദായ സംസാരേ പരികല്പിതാ । ശ്രീര് മുനേ പരിമോഹായ സാപി നൂനമ് അനര്ഥദാ
മുനിവേ, ഈ സമ്പത്ത് ഈ ലോകത്തിൽ വിനോദത്തിനായി സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് തോന്നുന്നു; പക്ഷേ അതു മനസ്സിനെ കൂടുതൽ കുഴപ്പത്തിലാക്കുകയും, നിർവ്യാജമായി അനർത്ഥങ്ങൾ മാത്രം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.