അസ്വതന്ത്രാഃ പ്രധാവന്തി പദാര്ഥാസ് സര്വ ഏവ യത് । ബ്രഹ്മാണ്ഡം പാര്ഥിവം ഭാഗം തദ് അധശ് ശൂന്യമ് അന്യഥാ
സകല വസ്തുക്കളും സ്വതന്ത്രതയില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ ഭൂമിഭാഗം മാത്രമാണ് താഴെ എന്ന് പറയുന്നത്, അല്ലാതെ അവിടെയെല്ലാം ശൂന്യമാണ്.
പിപീലികാനാമ് ഭ്രമതാം വ്യോമ്നി വര്തുലലോഷ്ടകേ । ദശദിക്കമ് അധഃപാദാഃ പൃഷ്ഠമ് ഊര്ധ്വമ് ഉദാഹൃതമ്
ആകാശത്ത് ചുറ്റുള്ള ഒരു മണൽതുള്ളിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഉറുമ്പുകൾക്ക് പത്ത് ദിക്കുകളും—അവയുടെ കാൽവശം താഴെ, പുറം മുകളിൽ—എന്നിങ്ങനെ നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
വൃക്ഷവല്മീകജാലേന കേഷാഞ്ചിദ് ധൃദി ഭൂതലമ് । സേന്ദ്വര്കാമരദൈത്യേന വേഷ്ടിതം വ്യോമ നിര്മലമ്
ചിലരുടെയുടെ മനസ്സിൽ ഭൂമി മരങ്ങളും പുല്ല് ചിതറിച്ച കുഴികളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വെടിപ്പായ ആകാശം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
സമ്ഭൂതം മരുഭൂതേന സഗ്രാമപുരപര്വതമ് । ഇദങ്കല്പമ് അലൂനേന പക്വാക്ഷോടമ് ഇവ ത്വചാ
ഈ ലോകം ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉൾക്കൊണ്ടത് മരുഭൂമിയുടെ ഘടകത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്; പാകം വന്ന കായം തൊലിയാൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, അതു കുറയാതെ എല്ലാം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യഥാ വിന്ധ്യവനാഭോഗേ പ്രസ്ഫുരന്തി കരേണവഃ । തഥാ തസ്മിന് പരാഭോഗേ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്രസരേണവഃ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ കാടുകളിൽ ആനകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ആ പരമമായ വിശാലതയിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ നദികൾ ഒഴുകുന്നു.
തസ്മിന് സര്വം തതസ് സര്വം തത് സര്വം സര്വതശ് ച തത് । തച് ച സര്വമയം നിത്യം തഥാ തദ് അണുകം പ്രതി
അതിനുള്ളിലാണെല്ലാം; അതിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം; അതാണ് എല്ലാം, എല്ലായിടത്തും അതാണ്; അതെപ്പോഴും എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഏറ്റവും ചെറുതിലും അതു നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശുദ്ധബോധമയേ തസ്മിന് പരമാലോകവാരിധൌ । അജസ്രമ് ഏത്യ ഗച്ഛന്തി ബ്രഹ്മാണ്ഡാഖ്യാസ് തരങ്ഗകാഃ
അതു പോലെ, ശുദ്ധമായ ബോധം നിറഞ്ഞ പരമപ്രകാശത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ, ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ എന്ന തരംഗങ്ങൾ നിരന്തരം ഉയർന്ന് താഴുന്നു.
അന്തശ്ശൂന്യാസ് സ്ഥിതാഃ കേചിത് സകല്പക്ഷയരാത്രയഃ । തരങ്ഗാ ഇവ തോയാബ്ധൌ പ്രോഹ്യന്തേ ശൂന്യതാര്ണവേ
അവയിൽ ചിലത് അകത്തുനിന്ന് ശൂന്യമായവയായി, എല്ലാ ചിന്തകളും അസ്തമിച്ച രാത്രിപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; വെള്ളത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിലെ തരംഗങ്ങൾപോലെ അവ ശൂന്യതയുടെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
കേഷാഞ്ചിദ് അന്തഃ കല്പാന്തഃ പ്രവൃത്തോ ഘര്ഘരാരവഃ । ന ശ്രുതോ ഽന്യൈര് ന ച ജ്ഞാതസ് സ്വഭാവരസനാകുലൈഃ
ചിലരിൽ, കല്പാന്തത്തിൽ അകത്തുനിന്ന് ഒരു ഘർഘരധ്വനി ഉയരുന്നു; എന്നാൽ സ്വഭാവത്തിന്റെ രുചിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവർക്ക് അതു കേൾക്കാനോ അറിയാനോ കഴിയില്ല.
അന്യേഷാം പ്രഥമാരമ്ഭേഷൂദ്ബുഭൂഷാ വിജൃമ്ഭതേ । സര്ഗസംസിക്തബീജാനാം കോശേ ഽങ്കുരലതാ യഥാ
മറ്റുചിലരിൽ, ആദ്യം തന്നെ, സൃഷ്ടിയുടെ സ്പർശം ലഭിച്ച വിത്തിന്റെ പുറത്ത് അതിലെ മുളപ്പൊടി പോലെ, പ്രകടനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു.
മഹാപ്രലയസമ്പത്തൌ സൂര്യാര്ചിര്വിദ്രുതാശ്രയാഃ । പ്രവൃത്താ ഗലിതും കേചിത് താപേ ഹിമകണാ യഥാ
മഹാപ്രളയകാലത്ത്, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആശ്രയം ചിതറുന്ന ചില ജീവികൾ, ചൂടിൽ ഹിമബിന്ദുക്കൾ ഉരുകുന്നതുപോലെ, ഉരുകിത്തുടങ്ങുന്നു.
ആകല്പം നിപതന്ത്യ് ഏവ കേചിദ് അപ്രാപ്തഭൂമയഃ । യാവദ് വിശീര്യ ജായന്തേ തഥാസംവിന്മയാഃ കില
ചിലർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കേണ്ട ലോകങ്ങളിൽ എത്താതെ, ഒരുപാട് കാലം വീണുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അവർ പൂർണ്ണമായി ചിതറുമ്പോൾ, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യരൂപികളായി വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സ്തബ്ധാ ഏവ സ്ഥിതാഃ കേചിത് കേഷോണ്ഡുകമ് ഇവാമ്ബരേ । വായോസ് സ്പന്ദാ ഇവാഭാന്തി തഥാപ്രോദിതസമ്പദഃ
ചിലർ, ആകാശത്ത് ഒരു രോമപന്തു നില്ക്കുന്നതുപോലെ, അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുന്നു; അവരുടെ ഭാഗ്യം കാറ്റിന്റെ തരംഗങ്ങൾപോലെയാണ്, അങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്നു.
ആചാരാദ് വേദശാസ്ത്രാണാമ് അന്യ ഏവാന്യഥോദിതഃ । ആരമ്ഭോ വിതതോ ഽന്യേഷാമ് അനിത്ഥം സംസ്ഥിതക്രമഃ
വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ആചരണത്തിൽ നിന്ന്, മറ്റുള്ളവർക്ക് വേറിട്ടൊരു മാർഗം പറയപ്പെടുന്നു; ചിലർക്കു തുടക്കം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നു, അവരുടെ ജീവിതക്രമം അതിനനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.
കേചിദ് ബ്രഹ്മാദിപുരുഷാഃ കേചിദ് വിഷ്ണ്വാദിസര്ഗപാഃ । കേചിച് ചാന്യേ പ്രജാനാഥാഃ കേചിന് നിര്നാഥജന്തവഃ
ചിലർ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു വലിയ പുരുഷന്മാരും, ചിലർ വിഷ്ണുവും മറ്റുള്ള സ്രഷ്ടാക്കളും, ചിലർ സകല ജീവികളുടെ അധിപന്മാരും, മറ്റുചിലർ യാതൊരു അധിപനുമില്ലാത്ത ജീവികളും ആണു.
കേചിദ് വിചിത്രസര്ഗേശാഃ കേചിത് തിര്യങ്മയാന്തരാഃ । കേചിദ് ഏകാര്ണവാപൂര്ണാ ജലേതരവിവര്ജിതാഃ
ചിലർ അത്ഭുതകരമായ സൃഷ്ടികളുടെ അധിപന്മാരാണ്, ചിലർ മൃഗരൂപങ്ങളിലാണു, ചിലർ ഒരൊറ്റ സമുദ്രം മാത്രം നിറഞ്ഞു, ജലം പോലുള്ള മറ്റൊന്നും അവിടെ ഇല്ല.
കേചിച് ഛിലാങ്ഗനിഷ്പിണ്ഡാഃ കേചിത് ക്രിമിപഥാന്തരാഃ । കേചിദ് ദേവമയാ ഏവ കേചിന് നരമയാന്തരാഃ
ചിലർ കല്ലും ലോഹവും പോലെ രൂപംകൊണ്ടവരാണ്, ചിലർ കീടങ്ങളുടെ വഴികളിലാണു, ചിലർ പൂർണ്ണമായും ദൈവസ്വഭാവമുള്ളവരും, മറ്റുചിലർ ഭാഗികമായി മനുഷ്യരൂപമുള്ളവരുമാണ്.
കേചിന് നിത്യാന്ധകാരാഢ്യാസ് തഥാശീലിതജന്തവഃ । കേചിന് മഷകസമ്പൂര്ണാ ഉഡുമ്ബരഫലശ്രിയഃ
ചിലർ എല്ലായ്പ്പോഴും ഇരുണ്ടതിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അങ്ങനെ ജീവികൾ അവിടെ വസിക്കുന്നു; ചിലർ പുഴുക്കളുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞു, അത്തിപ്പഴംപോലെയുള്ള ഭംഗിയുമുണ്ട്.
നിത്യം ശൂന്യാന്തരാഃ കേചിച് ഛൂന്യസ്പന്ദാത്മജന്തവഃ । സര്ഗേണ താദൃശേനാന്യേ പൂര്ണാ യേ ഽസ്മദ്ധിയാമ് ഇഹ । കല്പനാമ് അപി നായാന്തി വ്യോമമൂകാചലാ ഇവ
ചില ജീവികൾക്ക് എപ്പോഴും ഉള്ളിൽ ശൂന്യത മാത്രമേയുള്ളൂ, ആ ശാന്തമായ ശൂന്യതയിൽ നിന്നാണ് അവയുടെ സ്വഭാവം ഉരുത്തിരിയുന്നത്. എന്നാൽ, നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ഈ ലോകത്ത് പൂർണ്ണരെന്നു തോന്നുന്ന മറ്റു ചിലർക്ക് അങ്ങനെയൊരു ശൂന്യതയുടെ ആശയവും ഉണ്ടാകാറില്ല; ആകാശത്തിലെ നിശ്ശബ്ദമായ പർവതങ്ങൾപോലെയാണ് അവർ.
താദൃഗന്തരമ് ഏതേഷാം മഹാകാശം തതസ് സ്ഥിതമ് । ആജീവിതം പ്രയച്ഛദ്ഭിര് വിഷ്ണ്വാദ്യൈര് യന് ന ദീയതേ
അവരുടെ ഉള്ളിൽ അങ്ങനെയൊരു വിശാലതയും മഹത്തായ അകലംതന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ജീവൻ നൽകുന്ന വിഷ്ണുവും മറ്റു ദേവന്മാരും പോലും അതു നൽകാൻ കഴിയില്ലാത്തതാണത്.
പ്രത്യേകമ് അണ്ഡഗോലസ്യ സ്ഥിതഃ കഡ്ഢകരത്നവത് । ഭൂതാകൃഷ്ടികരോ ഭാഗഃ പാര്ഥിവസ് സ സ്വഭാവതഃ
ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെയും ഉള്ളിൽ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ഒരു ഭൂമിഭാഗം ഉണ്ട്; അതു കാന്തം പോലെയാണ്, മറ്റുള്ള ഘടകങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നു, ഇരുമ്പിനെ ആകർഷിക്കുന്ന രത്നംപോലെ.
യസ് സര്ഗവിഭവോ ഽസ്മാകം ധിയാമ് അവിഷയസ് തതഃ । തജ്ജഗത്കഥനേ ശക്തിര് ന മമാസ്തി മഹാമതേ
സൃഷ്ടിയുടെ ആ ആദി നില നമ്മുടെ ബുദ്ധിക്ക് അതീതമാണ്; അതുകൊണ്ട്, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ആ ലോകത്തെ ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഭീമാന്ധകാരഗഹനേ സുമഹത്യ് അരണ്യേ നൃത്യന്ത്യ് അദര്ശിതപരസ്പരമ് ഏവ മത്താഃ । യക്ഷാ യഥാ പ്രവിതതേ പരമാമ്ബരേ ഽന്തര് ഏവം സ്ഫുരന്തി സുബഹൂനി മഹാജഗന്തി
ഒരു വലിയ കാട്ടിന്റെ കനത്ത ഇരുണ്ടതിൽ, പരസ്പരം കാണാതെ മദത്തിൽ മുങ്ങിയ യക്ഷന്മാർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, പരമാകാശത്തിനുള്ളിൽ അനേകം വലിയ ലോകങ്ങൾ തിളങ്ങി ഉയിർക്കുന്നുണ്ട്.
ഏവമ് ആകലയന്ത്യൌ തേ നിര്ഗത്യ ജഗതോ നിജമ് । അന്തഃപുരം ദദൃശതുര് ഝഗിതീവ വിനിദ്രിതേ
അങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, അവർ ഇരുവരും ലോകത്തെ വിട്ട് പുറത്തേക്കു പോയി, തങ്ങളുടെ രാജപ്രാസാദം ആഴമായ ഉറക്കത്തിൽ മുങ്ങിയ ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെ ശാന്തമായി കണ്ടു.
സ്ഥിതപുഷ്പഭരാപൂര്ണമഹാരാജമഹാശവമ് । ശവപാര്ശ്വോപവിഷ്ടാന്തശ്ചിത്തലീലാശരീരകമ്
അവർ പുഷ്പമാലകളാൽ നിറഞ്ഞ വലിയ രാജശവം കണ്ടു; ആ ശവത്തിന്റെ സമീപത്ത്, മനസ്സിന്റെ കളിയുടെ സൂക്ഷ്മശരീരം ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
ഘനരാത്രിതയാല്പാല്പമഹാനിദ്രജനാകുലമ് । ധൂപചന്ദനകര്പൂരകുങ്കുമാമോദമന്ഥരമ്
മൂന്നു ഇരുണ്ട രാത്രികളുടെ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ മുങ്ങിയ ആളുകൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; അവിടത്തെ വായു ധൂപം, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, കുങ്കുമം എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞിരുന്നു.
തമ് ആലോക്യ പുനര് ഭര്തുസ് സംസാരം ഗന്തുമ് ആദൃതാ । പപാത ലീലാ സങ്കല്പദേഹേനാത്രൈവ തന്നഭഃ
അവനെ കണ്ടതോടെ, ഭർത്താവിന്റെ ലോകചക്രത്തിലേക്ക് വീണ്ടും കടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ലീല തന്റെ ചിന്തയിൽ സൃഷ്ടിച്ച ശരീരത്തോടെ, അതേ ആകാശത്തിലേക്ക് താഴെ വീണു.
വിവേശ ഭര്തൃസങ്കല്പസംസാരം കഞ്ചിദ് ആതതമ് । സംസാരാവരണം ഭിത്ത്വാ ഭിത്ത്വാ ബ്രഹ്മാണ്ഡകര്പരമ്
അവൾ ഭർത്താവിന്റെ ചിന്തയിൽ നിന്നുണ്ടായ ലോകത്തിന്റെ വിശാലതയിലേക്ക് കടന്നു, ലോകത്തിന്റെ മറയും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ പുറമ്പടിയും തകർത്തുകൊണ്ട് അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
പ്രാപ സാര്ധം തയാ ദേവ്യാ പുനര് ആവരണാന്വിതമ് । ബ്രഹ്മാണ്ഡമണ്ഡപം സ്ഫാരം തം പ്രവിശ്യ തഥാ ജവാത്
അവ ദേവിയോടൊപ്പം വീണ്ടും മറയുള്ള വലിയ ബ്രഹ്മാണ്ഡമണ്ഡപത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, അതേ വേഗത്തിൽ അകത്തേക്ക് കടന്നു入り.
ദദര്ശ ഭര്തൃസങ്കല്പജഗജ് ജമ്ബാലപല്വലമ് । സാ ഹംസീ ശൈലകമലം തമോജലദപങ്കിലമ്
അവൾ ഭർത്താവിന്റെ ചിന്തയിൽ നിന്നുണ്ടായ ലോകം കണ്ടപ്പോൾ, അതൊരു ചെളിമൂടിയ ജലാശയമെന്നപോലെ തോന്നി—അവളെന്ന ഹംസം കനൽപൂവിൽ ഇരുന്ന് അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ട വെള്ളത്തിൽ മലിനമായത് പോലെ.