പൃഥിവ്യപ്തേജസാമ് അത്ര നഭസ്വന്നഭസോര് അപി । യഥോത്തരം ദശഗുണാന് അതീത്യാവരകാന് ക്ഷണാത്
ഇവിടെ ഭൂമി, വെള്ളം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം — ഓരോന്നും അതിന് മുമ്പുള്ളതിനെ പത്ത് മടങ്ങ് മികവോടെ, താഴ്ന്ന ഘടകങ്ങളെ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അതിക്രമിക്കുന്നു.
ദദര്ശ പരമാകാശം തത് പ്രമാണവിവര്ജിതമ് । തഥാ തതം ജഗദ് ഇദം യഥാ തത്രാണുമാത്രകമ്
അവൻ അളവില്ലാത്ത പരമാകാശം കണ്ടു; അതിനകത്ത് ഈ ലോകം ഒരു അനുവുപോലെയാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് അവൻ അനുഭവിച്ചു.
താദൃക്ഷാവരണാന് സര്ഗാന് ബ്രഹ്മാണ്ഡേഷു ദദര്ശ സാ । കോടിശസ് സ്ഫുരിതാ വ്യോമ്നി ത്രസരേണുര് ഇവാതപേ
അവൾ അത്തരം മറവുള്ള സൃഷ്ടികളെ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിൽ കണ്ടു; അവ അനേകം കോടികളായി ആകാശത്തിൽ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ പൊടിക്കണങ്ങൾ തിളങ്ങുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമായി.
മഹാകാശമഹാമ്ഭോധൌ മഹാശൂന്യത്വവാരിണി । മഹാചിദ്ദ്രവഭാവോത്ഥാന് ബുദ്ബുദാന് അര്ബുദക്രമാന്
മഹത്തായ ആകാശസമുദ്രത്തിലും മഹാശൂന്യതയുടെ ജലത്തിലും, മഹത്തായ ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്രാവത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ബുഡ്ബുദങ്ങളും കൂട്ടങ്ങളുമാണ് അവൾ കണ്ടത്.
കാംശ്ചിദ് ആപതതോ ഽധസ്താത് കാംശ്ചിച് ചോപരി ഗച്ഛതഃ । കാംശ്ചിത് തിര്യഗ്ഗതീന് അന്യാന് സ്ഥിതാന് സ്തബ്ധാന് സ്വസംവിദാ
ചിലർ താഴേക്ക് വീഴുന്നു, ചിലർ മേലേക്ക് കയറുന്നു, ചിലർ വശത്തേക്ക് പോവുന്നു, മറ്റുചിലർ തങ്ങളുടെ ബോധത്തിൽ തന്നെ നില്ക്കുന്നു, അശ്രദ്ധയോടെ അചഞ്ചലരായി.
യത്ര യത്രോദിതാ സംവിദ് യേഷാം യേഷാം യഥാ യഥാ । തത്ര തത്രോദിതം രൂപം തേഷാം തേഷാം തഥാ തഥാ
ആരാരുടെയോ ബോധം എവിടെയോ എങ്ങനെയോ ഉദിച്ചാൽ, അവർക്കു അതേ സ്ഥലത്തും അതേ രീതിയിലും അവരവരുടെ രൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ന ചൈവ തത്ര നാമോര്ധ്വം നാധോ ന ച ഗമാഗമാഃ । അന്യദ് ഏവ പദം കിഞ്ചിദ് അസ്മദ്ദേഹാഗമം ഹി തത്
അവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ മേലോ താഴോ ഇല്ല, വരലോ പോകലോ ഇല്ല; അതൊരു വേറിട്ട അവസ്ഥയാണ്, കാരണം അതാണ് നമ്മുടെ ശരീരം എത്തുന്നതെന്നർത്ഥം.
ഉത്പദ്യോത്പദ്യതേ തത്ര സ്വയം സംവിത് സ്വഭാവതഃ । സ്വസങ്കല്പൈശ് ശമം യാതി ബാലസങ്കല്പജാലവത്
അവിടെ ബോധം സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു; സ്വന്തം ചിന്തകളാൽ അത് ശമിക്കുന്നു, കുട്ടികളുടെ കൽപ്പനകളുടെ ജാലംപോലെ.
കിമ് അധസ് സ്യാത് കിമ് ഊര്ധ്വം സ്യാത് കിം തിര്യക് തത്ര ഭാസുരേ । ഇതി ബ്രൂഹി മമ ബ്രഹ്മന്ന് ഇഹൈവ യദി ന സ്ഥിതിഃ
ഈ പ്രകാശമുള്ള വിശാലതയിൽ എന്താണ് താഴെ, എന്താണ് മുകളിൽ, എന്താണ് അറ്റത്തേക്ക് എന്ന് പറയാൻ കഴിയുമോ? ബ്രഹ്മനേ, ഇവിടെ യാതൊരു സ്ഥിരതയും ഇല്ലെങ്കിൽ ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
സസര്വാവരണാന്യ് അത്ര മഹത്യ് അന്തവിവര്ജിതേ । ബ്രഹ്മണോ ഽണ്ഡാനി ഭാസന്തേ വ്യോമ്നി കേശോണ്ഡുകോ യഥാ
ഈ അതിരില്ലാത്ത മഹാവ്യോമത്തിൽ ബ്രഹ്മന്റെ ആണ്ഡങ്ങൾ എല്ലാം അവയുടെ പൊതികളോടെ ആകാശത്ത് ചെറിയ കുച്ചികൾ പോലെ തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു.
അസ്വതന്ത്രാഃ പ്രധാവന്തി പദാര്ഥാസ് സര്വ ഏവ യത് । ബ്രഹ്മാണ്ഡം പാര്ഥിവം ഭാഗം തദ് അധശ് ശൂന്യമ് അന്യഥാ
സകല വസ്തുക്കളും സ്വതന്ത്രതയില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ ഭൂമിഭാഗം മാത്രമാണ് താഴെ എന്ന് പറയുന്നത്, അല്ലാതെ അവിടെയെല്ലാം ശൂന്യമാണ്.
പിപീലികാനാമ് ഭ്രമതാം വ്യോമ്നി വര്തുലലോഷ്ടകേ । ദശദിക്കമ് അധഃപാദാഃ പൃഷ്ഠമ് ഊര്ധ്വമ് ഉദാഹൃതമ്
ആകാശത്ത് ചുറ്റുള്ള ഒരു മണൽതുള്ളിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഉറുമ്പുകൾക്ക് പത്ത് ദിക്കുകളും—അവയുടെ കാൽവശം താഴെ, പുറം മുകളിൽ—എന്നിങ്ങനെ നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
വൃക്ഷവല്മീകജാലേന കേഷാഞ്ചിദ് ധൃദി ഭൂതലമ് । സേന്ദ്വര്കാമരദൈത്യേന വേഷ്ടിതം വ്യോമ നിര്മലമ്
ചിലരുടെയുടെ മനസ്സിൽ ഭൂമി മരങ്ങളും പുല്ല് ചിതറിച്ച കുഴികളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വെടിപ്പായ ആകാശം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
സമ്ഭൂതം മരുഭൂതേന സഗ്രാമപുരപര്വതമ് । ഇദങ്കല്പമ് അലൂനേന പക്വാക്ഷോടമ് ഇവ ത്വചാ
ഈ ലോകം ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉൾക്കൊണ്ടത് മരുഭൂമിയുടെ ഘടകത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്; പാകം വന്ന കായം തൊലിയാൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, അതു കുറയാതെ എല്ലാം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യഥാ വിന്ധ്യവനാഭോഗേ പ്രസ്ഫുരന്തി കരേണവഃ । തഥാ തസ്മിന് പരാഭോഗേ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്രസരേണവഃ
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ കാടുകളിൽ ആനകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ആ പരമമായ വിശാലതയിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ നദികൾ ഒഴുകുന്നു.
തസ്മിന് സര്വം തതസ് സര്വം തത് സര്വം സര്വതശ് ച തത് । തച് ച സര്വമയം നിത്യം തഥാ തദ് അണുകം പ്രതി
അതിനുള്ളിലാണെല്ലാം; അതിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം; അതാണ് എല്ലാം, എല്ലായിടത്തും അതാണ്; അതെപ്പോഴും എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഏറ്റവും ചെറുതിലും അതു നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശുദ്ധബോധമയേ തസ്മിന് പരമാലോകവാരിധൌ । അജസ്രമ് ഏത്യ ഗച്ഛന്തി ബ്രഹ്മാണ്ഡാഖ്യാസ് തരങ്ഗകാഃ
അതു പോലെ, ശുദ്ധമായ ബോധം നിറഞ്ഞ പരമപ്രകാശത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ, ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ എന്ന തരംഗങ്ങൾ നിരന്തരം ഉയർന്ന് താഴുന്നു.
അന്തശ്ശൂന്യാസ് സ്ഥിതാഃ കേചിത് സകല്പക്ഷയരാത്രയഃ । തരങ്ഗാ ഇവ തോയാബ്ധൌ പ്രോഹ്യന്തേ ശൂന്യതാര്ണവേ
അവയിൽ ചിലത് അകത്തുനിന്ന് ശൂന്യമായവയായി, എല്ലാ ചിന്തകളും അസ്തമിച്ച രാത്രിപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; വെള്ളത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിലെ തരംഗങ്ങൾപോലെ അവ ശൂന്യതയുടെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
കേഷാഞ്ചിദ് അന്തഃ കല്പാന്തഃ പ്രവൃത്തോ ഘര്ഘരാരവഃ । ന ശ്രുതോ ഽന്യൈര് ന ച ജ്ഞാതസ് സ്വഭാവരസനാകുലൈഃ
ചിലരിൽ, കല്പാന്തത്തിൽ അകത്തുനിന്ന് ഒരു ഘർഘരധ്വനി ഉയരുന്നു; എന്നാൽ സ്വഭാവത്തിന്റെ രുചിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവർക്ക് അതു കേൾക്കാനോ അറിയാനോ കഴിയില്ല.
അന്യേഷാം പ്രഥമാരമ്ഭേഷൂദ്ബുഭൂഷാ വിജൃമ്ഭതേ । സര്ഗസംസിക്തബീജാനാം കോശേ ഽങ്കുരലതാ യഥാ
മറ്റുചിലരിൽ, ആദ്യം തന്നെ, സൃഷ്ടിയുടെ സ്പർശം ലഭിച്ച വിത്തിന്റെ പുറത്ത് അതിലെ മുളപ്പൊടി പോലെ, പ്രകടനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു.
മഹാപ്രലയസമ്പത്തൌ സൂര്യാര്ചിര്വിദ്രുതാശ്രയാഃ । പ്രവൃത്താ ഗലിതും കേചിത് താപേ ഹിമകണാ യഥാ
മഹാപ്രളയകാലത്ത്, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആശ്രയം ചിതറുന്ന ചില ജീവികൾ, ചൂടിൽ ഹിമബിന്ദുക്കൾ ഉരുകുന്നതുപോലെ, ഉരുകിത്തുടങ്ങുന്നു.
ആകല്പം നിപതന്ത്യ് ഏവ കേചിദ് അപ്രാപ്തഭൂമയഃ । യാവദ് വിശീര്യ ജായന്തേ തഥാസംവിന്മയാഃ കില
ചിലർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കേണ്ട ലോകങ്ങളിൽ എത്താതെ, ഒരുപാട് കാലം വീണുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അവർ പൂർണ്ണമായി ചിതറുമ്പോൾ, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യരൂപികളായി വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സ്തബ്ധാ ഏവ സ്ഥിതാഃ കേചിത് കേഷോണ്ഡുകമ് ഇവാമ്ബരേ । വായോസ് സ്പന്ദാ ഇവാഭാന്തി തഥാപ്രോദിതസമ്പദഃ
ചിലർ, ആകാശത്ത് ഒരു രോമപന്തു നില്ക്കുന്നതുപോലെ, അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുന്നു; അവരുടെ ഭാഗ്യം കാറ്റിന്റെ തരംഗങ്ങൾപോലെയാണ്, അങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്നു.
ആചാരാദ് വേദശാസ്ത്രാണാമ് അന്യ ഏവാന്യഥോദിതഃ । ആരമ്ഭോ വിതതോ ഽന്യേഷാമ് അനിത്ഥം സംസ്ഥിതക്രമഃ
വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ആചരണത്തിൽ നിന്ന്, മറ്റുള്ളവർക്ക് വേറിട്ടൊരു മാർഗം പറയപ്പെടുന്നു; ചിലർക്കു തുടക്കം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നു, അവരുടെ ജീവിതക്രമം അതിനനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.
കേചിദ് ബ്രഹ്മാദിപുരുഷാഃ കേചിദ് വിഷ്ണ്വാദിസര്ഗപാഃ । കേചിച് ചാന്യേ പ്രജാനാഥാഃ കേചിന് നിര്നാഥജന്തവഃ
ചിലർ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു വലിയ പുരുഷന്മാരും, ചിലർ വിഷ്ണുവും മറ്റുള്ള സ്രഷ്ടാക്കളും, ചിലർ സകല ജീവികളുടെ അധിപന്മാരും, മറ്റുചിലർ യാതൊരു അധിപനുമില്ലാത്ത ജീവികളും ആണു.
കേചിദ് വിചിത്രസര്ഗേശാഃ കേചിത് തിര്യങ്മയാന്തരാഃ । കേചിദ് ഏകാര്ണവാപൂര്ണാ ജലേതരവിവര്ജിതാഃ
ചിലർ അത്ഭുതകരമായ സൃഷ്ടികളുടെ അധിപന്മാരാണ്, ചിലർ മൃഗരൂപങ്ങളിലാണു, ചിലർ ഒരൊറ്റ സമുദ്രം മാത്രം നിറഞ്ഞു, ജലം പോലുള്ള മറ്റൊന്നും അവിടെ ഇല്ല.
കേചിച് ഛിലാങ്ഗനിഷ്പിണ്ഡാഃ കേചിത് ക്രിമിപഥാന്തരാഃ । കേചിദ് ദേവമയാ ഏവ കേചിന് നരമയാന്തരാഃ
ചിലർ കല്ലും ലോഹവും പോലെ രൂപംകൊണ്ടവരാണ്, ചിലർ കീടങ്ങളുടെ വഴികളിലാണു, ചിലർ പൂർണ്ണമായും ദൈവസ്വഭാവമുള്ളവരും, മറ്റുചിലർ ഭാഗികമായി മനുഷ്യരൂപമുള്ളവരുമാണ്.
കേചിന് നിത്യാന്ധകാരാഢ്യാസ് തഥാശീലിതജന്തവഃ । കേചിന് മഷകസമ്പൂര്ണാ ഉഡുമ്ബരഫലശ്രിയഃ
ചിലർ എല്ലായ്പ്പോഴും ഇരുണ്ടതിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അങ്ങനെ ജീവികൾ അവിടെ വസിക്കുന്നു; ചിലർ പുഴുക്കളുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞു, അത്തിപ്പഴംപോലെയുള്ള ഭംഗിയുമുണ്ട്.
നിത്യം ശൂന്യാന്തരാഃ കേചിച് ഛൂന്യസ്പന്ദാത്മജന്തവഃ । സര്ഗേണ താദൃശേനാന്യേ പൂര്ണാ യേ ഽസ്മദ്ധിയാമ് ഇഹ । കല്പനാമ് അപി നായാന്തി വ്യോമമൂകാചലാ ഇവ
ചില ജീവികൾക്ക് എപ്പോഴും ഉള്ളിൽ ശൂന്യത മാത്രമേയുള്ളൂ, ആ ശാന്തമായ ശൂന്യതയിൽ നിന്നാണ് അവയുടെ സ്വഭാവം ഉരുത്തിരിയുന്നത്. എന്നാൽ, നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ഈ ലോകത്ത് പൂർണ്ണരെന്നു തോന്നുന്ന മറ്റു ചിലർക്ക് അങ്ങനെയൊരു ശൂന്യതയുടെ ആശയവും ഉണ്ടാകാറില്ല; ആകാശത്തിലെ നിശ്ശബ്ദമായ പർവതങ്ങൾപോലെയാണ് അവർ.
താദൃഗന്തരമ് ഏതേഷാം മഹാകാശം തതസ് സ്ഥിതമ് । ആജീവിതം പ്രയച്ഛദ്ഭിര് വിഷ്ണ്വാദ്യൈര് യന് ന ദീയതേ
അവരുടെ ഉള്ളിൽ അങ്ങനെയൊരു വിശാലതയും മഹത്തായ അകലംതന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ജീവൻ നൽകുന്ന വിഷ്ണുവും മറ്റു ദേവന്മാരും പോലും അതു നൽകാൻ കഴിയില്ലാത്തതാണത്.