ഉത്സങ്ഗേ വത്സ തിഷ്ഠേതി വദത്യ് അഥ മഹീപതൌ । ഭൂമൌ പരിജനാസ്തീര്ണേ സോ ഽംശുകേ ഽഥ ന്യവിക്ഷത
അപ്പോൾ രാജാവ്, 'കുഞ്ഞേ, എന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ അതിനു പകരം, ഭൃത്യന്മാർ വിരിച്ചിരുന്ന വസ്ത്രത്തിൽ നിലത്ത് ഇരുന്നു.
പുത്ര പ്രാപ്തവിവേകസ് ത്വം കല്യാണാനാം ച ഭാജനമ് । ജനവജ് ജീര്ണയാ ബുദ്ധ്യാ ഖേദായാത്മാ ന ദീയതേ
മകനേ, നീ വിവേകവും എല്ലാ നല്ലതിന്റെ പാത്രവുമാണ്; പ്രായമായവരുടെ ബുദ്ധിപോലെ പക്വമായ മനസ്സോടെ, ദുഃഖം നിന്നിൽ പിടിപിടിക്കാനാവുന്നില്ല.
വൃദ്ധവിപ്രഗുരുപ്രോക്തം ത്വാദൃശേനാനുതിഷ്ഠതാ । പദമ് ആസാദ്യതേ പുണ്യം ന മോഹമ് അനുധാവതാ
മകനേ, മൂപ്പന്മാരും മഹർഷികളും ഗുരുക്കന്മാരും പറഞ്ഞതിനെ അനുസരിക്കുന്നവൻ പുണ്യമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തും; ഭ്രമത്തെ പിന്തുടരുന്നവനല്ല.
താവദ് ഏവാപദോ ദൂരേ തിഷ്ഠന്തി പരിപേലവാഃ । യാവദ് ഏവ ന മോഹസ്യ പ്രസരഃ പുത്ര ദീയതേ
മകനേ, ഭ്രമം മനസ്സിൽ പടരാൻ അനുവദിക്കാത്തിടത്തോളം, വലിയ ദുരിതങ്ങൾ പോലും ദൂരെയിരിക്കും.
രാജപുത്ര മഹാബാഹോ ശൂരസ് ത്വം വിജിതാസ് ത്വയാ । ദുരുച്ഛേദാ ദുരാരമ്ഭാ അപ്യ് അമീ വിഷയാരയഃ
രാജകുമാരനേ, മഹാബാഹുവേ, നീ ഒരു വീരനാണ്. നീ ഈ ദുർജയമായും, ദുർവിനിയോഗ്യമായും ഉള്ള ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ എന്ന ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചു.
കിമ് അതജ്ജ്ഞ ഇവാജ്ഞാനാം യോഗ്യേ വാ മോഹസാഗരേ । വിനിമജ്ജസി കല്ലോലഗഹനേ ജാഡ്യശാലിനി
നിനക്ക് ജ്ഞാനം ലഭിക്കാൻ യോഗ്യതയുണ്ടായിട്ടും, നീ അജ്ഞാനികളേപ്പോലെ, കനത്ത തരംഗങ്ങളുള്ള മായയുടെ സമുദ്രത്തിൽ, മന്ദത്വം നിറഞ്ഞ ആഴങ്ങളിൽ, എന്തുകൊണ്ട് മുങ്ങുന്നു?
ചലന്നീലോത്പലവ്യൂഹസമലോചന ലോലതാമ് । ബ്രൂഹി ചേതഃകൃതാം ത്യക്ത്വാ ഹേതുനാ കേന മുഹ്യസി
ചലിക്കുന്ന നീലനീർമ്മലരുകളുടെ കൂട്ടംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ, മനസ്സുകൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കിയ കാരണമെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, നീ എന്ത് കാരണം കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ഭ്രമിക്കുന്നത് എന്ന് പറക.
കിംനിഷ്ഠാഃ കിയതാ കേന കിയന്തഃ കാരണേന തേ । ആധയോ നു വിലുമ്പന്തി മനോ ഗേഹമ് ഇവാഖവഃ
നിന്റെ ദു:ഖങ്ങൾ എവിടെയാണ് ആധാരമാക്കുന്നത്? എത്ര എണ്ണം ഉണ്ട്? ആരാണ് അവയെ ഉണ്ടാക്കുന്നത്? ഏതു കാരണം കൊണ്ടാണ് അവ നിന്റെ മനസ്സിനെ ഒരു കള്ളൻ വീട് കൊള്ളയടിക്കുന്നതുപോലെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നത്?
മന്യേ നാനുചിതാനാം ത്വമ് ആധീനാം പദമ് ഉത്തമഃ । ആപത്സു ചാപ്തോ യോ ധീരോ നിര്ജിതാസ് തേന ചാധയഃ
ദു:ഖങ്ങളിൽ പെട്ടവർക്കായി നീ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ആശ്രയമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. കാരണം, കഷ്ടതകളിൽ ധൈര്യശാലിയെ ലഭിച്ചാൽ, ആ ദു:ഖങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെടും.
യഥാഭിമതമ് ആശു ത്വം ബ്രൂഹി പ്രാപ്സ്യസി ചാനഘമ് । സര്വമ് ഏവ പുനര് യേന തവ ഭേത്സ്യന്തി നാധയഃ
നിനക്ക് എന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ അതു വേഗത്തിൽ പറയൂ, പാപരഹിതനേ. അതിനാൽ, നീ അതു നേടും; അങ്ങനെ നിന്റെ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും വീണ്ടും തകർന്നുപോകും.
ഇത്യ് ഉത്തമസ്യ സ മുനേ രഘുവംശകേതുര് ആകര്ണ്യ വാക്യമ് ഉചിതാര്ഥവിലാസഗര്ഭമ് । തത്യാജ ഖേദമ് അഭിഗര്ജതി വാരിവാഹേ ബര്ഹീ യഥാഭ്യനുമിതാഭിമതാര്ഥസിദ്ധിഃ
മഹർഷിയുടെ അർത്ഥപൂർണ്ണവും ഉചിതമായ ഉദ്ദേശ്യവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിലെ രാമൻ തന്റെ മനസ്സിലെ ദുഃഖം വിട്ടുകളഞ്ഞു. മഴയെത്തുന്നതറിഞ്ഞു മയിൽ ആനന്ദത്തോടെ കൂകുന്നതുപോലെ, തന്റെ ആഗ്രഹം നിസ്സംശയം സഫലമാകുമെന്ന് അവൻ ഉറപ്പു നേടി.
ഇതി പൃഷ്ടോ മുനീന്ദ്രേണ സമാശ്വാസ്യ ച രാഘവഃ । ഉവാച വചനം ചാരു ധീരപൂര്ണാര്ഥമന്ഥരമ്
മഹർഷിമാരിൽ പ്രധാനനായവൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ ആശ്വാസം ലഭിച്ച രാമൻ, ധൈര്യവും അർത്ഥസമ്പന്നതയും നിറഞ്ഞ മൃദുവായ വാക്കുകൾ പതുക്കെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ഭവതാ പൃഷ്ടോ യഥാവദ് അധുനാ കില । കഥയാമ്യ് അഹമ് അജ്ഞോ ഽപി കോ ലങ്ഘയതി സദ്വചഃ
ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എന്നോട് ചോദിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും എനിക്കാവുന്ന വിധം പറയും. സദ്വൃത്തന്മാരുടെ വാക്കുകൾ ആരാണ് അവഗണിക്കുന്നത്?
അഹം താവദ് അയം ജാതോ നിജേ ഽസ്മിന് പിതൃസദ്മനി । ക്രമേണ വൃദ്ധിം സമ്പ്രാപ്തഃ പ്രാപ്തവിദ്യശ് ച സംസ്ഥിതഃ
ഞാൻ എന്റെ പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചു, ക്രമമായി വളർന്നു, വിദ്യയും നേടുകയും ഇപ്പോൾ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.
തതസ് സദാചാരപരോ ഭൂത്വാഹം മുനിനായക । വിഹൃതസ് തീര്ഥയാത്രാര്ഥമ് ഉര്വീമ് അമ്ബുധിമേഖലാമ്
ശ്രേഷ്ഠമുനിവരേ, അതിനുശേഷം ഞാൻ നല്ല ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ച്, തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി സമുദ്രം ചുറ്റിയ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ഏതാവതാഥ കാലേന സംസാരാസ്ഥാമ് ഇമാം മമ । സ്വവിവേകോ ജഹാരാന്തര് ഓഘസ് തടലതാമ് ഇവ
ഇങ്ങനെ കുറേകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, എന്റെ സ്വന്തം വിവേകം ഈ ലോകബന്ധത്തെ എന്റെ ഉള്ളിൽനിന്ന് ഒഴിപ്പിച്ചു; ഒരു വലിയ വെള്ളം നദിയുടെ കര കെടുത്തുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
വിവേകേന പരീതാത്മാ തേനാഹം തദനു സ്വയമ് । ഭോഗനീരസയാ ബുദ്ധ്യാ പ്രവിചാരിതവാന് ഇദമ്
വിവേകത്തോടെ നിറഞ്ഞ എന്റെ മനസ്സ്, ആനന്ദങ്ങളിൽ രുചി നഷ്ടപ്പെട്ട ബുദ്ധിയോടെ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ ആലോചിച്ചു.
കിം നാമേദം വത സുഖം യോ ഽയം സംസാരസംസൃതിഃ । ജായതേ മൃതയേ ലോകോ മ്രിയതേ ജനനായ ച
ഇവിടെ സുഖം എന്നു പറയുന്നതെന്താണ്? ഈ ജനനമരണചക്രത്തിൽ ജനനം മരണത്തിനും, മരണം വീണ്ടും ജനനത്തിനും മാത്രമാണ്.
സ്വസ്ഥിതാസ് സര്വ ഏവേമേ സചരാചരചേഷ്ടിതാഃ । ആപദാം പതയഃ പാപാ ഭാവാ വിഭവഭൂമയഃ
ഇവിടെ ചലനങ്ങളോ അചലങ്ങളോ എല്ലാം തങ്ങളുടെ നിലയിൽ തന്നെയാണ്. ദുരന്തങ്ങളുടെ അദ്ധിപന്മാർ, പാപചിന്തകൾ, ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങൾ ഇവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
അയശ്ശലാകാസദൃശാഃ പരസ്പരമ് അസങ്ഗിനഃ । ശ്ലിഷ്യന്തേ കേവലം ഭാവാ മനഃകല്പനയാ സ്വയാ
അപമാനത്തിന്റെ കഷായങ്ങൾ പോലെ പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത ചിന്തകൾ, മനസ്സിന്റെ കൽപ്പനയാൽ മാത്രമേ ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നുള്ളൂ.
മനസ്സമായത്തമ് ഇദം ജഗദ് ആഭോഗി ദൃശ്യതേ । മനശ് ചാസദ് ഇഹാഭാതി കേന സ്മഃ പരിമോഹിതാഃ
ഈ ലോകം മനസ്സിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് അനുഭവ്യമായി തോന്നുന്നത്. എന്നാൽ മനസ്സു തന്നെ ഇവിടെ അസത്യമെന്നപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. എങ്ങനെ നമ്മൾ ഇങ്ങനെ ഭ്രമിതരായി?
അസതൈവ വയം കഷ്ടം വിക്രീതാ മൂഢബുദ്ധയഃ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ഭസാ ദൂരേ വനേ മുഗ്ധമൃഗാ ഇവ
അയ്യോ, ഞങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ദയനീയരായവരാണ്, അസത്യം ഏറ്റുവാങ്ങി ഭ്രമിതബുദ്ധിയോടെ, ദൂരെയുള്ള കാട്ടിൽ മായജലത്തെ പിന്തുടരുന്ന അജ്ഞാനമൃഗങ്ങളെപ്പോലെ.
ന കേനചിച് ച വിക്രീതാ വിക്രീതാ ഇവ സംസ്ഥിതാഃ । വത മൂഢാ വയം സര്വേ ജാനാനാ അപി ശമ്ബരമ്
നമ്മളാരും ആരുടെയോ അടിമകളായി വിൽക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, പക്ഷേ വിൽക്കപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ നാം നിലകൊള്ളുന്നു. സത്യം അറിയുന്നവരായിട്ടും, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വല്ലാതെ ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.
കിമ് ഏതേഷു പ്രപഞ്ചേഷു ഭോഗാ നാമ സുദുര്ഭഗാഃ । മുധൈവ ഹി വയം മോഹാത് സംസ്ഥിതാ ബദ്ധഭാവനാഃ
ഈ ലോകത്തിലെ ആനന്ദങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ അപൂർവമാണോ? ഭ്രമം കൊണ്ടു, വെറുതെ തന്നെ, ഞങ്ങൾ സ്വയം ഉണ്ടാക്കിയ ആശയങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി കഴിയുന്നു.
അജ്ഞാതേ ബഹുകാലേന വ്യര്ഥ ഏവ വയം ഘനേ । മോഹേ നിപതിതാ മുഗ്ധാശ് ശ്വഭ്രേ മുഗ്ധമൃഗാ ഇവ
നാം ദീർഘകാലം അറിയാതെ ജീവിച്ചു, ജീവിതം വെറുതെ കളയപ്പെട്ടു. ആഴത്തിലുള്ള ഭ്രമത്തിൽ വീണു, കുഴിയിൽ കുടുങ്ങിയ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ഞങ്ങൾ മണ്ടന്മാരായി മാറി.
കിം മേ രാജ്യേന കിം ഭോഗൈഃ കോ ഽഹം കിമ് ഇദമ് ആഗതമ് । യന് മിഥ്യൈവാസ്തു തന് മിഥ്യാ കസ്യ നാമ കിമ് ആഗതമ്
എനിക്ക് രാജ്യം കൊണ്ടു എന്ത്, ആനന്ദങ്ങൾ കൊണ്ടു എന്ത്? ഞാൻ ആരാണ്, ഇതെല്ലാം എന്താണ്? ഭ്രമം മാത്രമായത് ഭ്രമമായിരിക്കുക; ആരാണ് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ എന്തെങ്കിലും നേടിയത്?
ഏവം വിമൃശതോ ബ്രഹ്മന് സര്വേഷ്വ് ഏവ തതോ മമ । ഭാവേഷ്വ് അരതിര് ആയാതാ പഥികസ്യ മരുഷ്വ് ഇവ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണേ, എനിക്ക് എല്ലാത്തിലും താൽപ്പര്യം നഷ്ടമായി. ഒരു യാത്രക്കാരന് മരുഭൂമിയിൽ ആഗ്രഹം ഇല്ലാതാകുന്നതുപോലെ.
തദ് ഏതദ് ഭഗവന് ബ്രൂഹി കിമ് ഇദം പരിനശ്യതി । കിമ് ഇദം ജായതേ ഭൂയഃ കിമ് ഇദം പരിവര്ധതേ
അതുകൊണ്ട്, ഭഗവാനേ, ദയവായി പറയൂ: എന്താണ് നശിക്കുന്നത്, എന്താണ് വീണ്ടും ജനിക്കുന്നത്, എന്താണ് വളർന്ന് മാറുന്നത്?
ജരാമരണമ് ആപച് ച ജനനം സമ്പദസ് തഥാ । ആവിര്ഭാവതിരോഭാവൈര് വിവര്തന്തേ പുനഃ പുനഃ
വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണവും, ജനനവും, സമ്പത്തും — ഇവ എല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷവും അപ്രത്യക്ഷവുമാകുന്നു, തുടർച്ചയായി ചുറ്റിപ്പറയുന്നു.
ഭാവൈസ് തൈര് ഏവ തൈര് ഏവ തുച്ഛൈര് വയമ് ഇമേ കില । പശ്യ ജര്ജരതാം നീതാ വാതൈര് ഇവ ഗിരിദ്രുമാഃ
ഈ താൽക്കാലിക അവസ്ഥകൾ കൊണ്ടാണ് ഞാനും മറ്റുള്ളവരും ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നത്. കാറ്റ് അടിച്ചുപൊളിക്കുന്ന പർവ്വതവൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ, നമ്മളെ കാണൂ, എങ്ങനെ ക്ഷയത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു.