സാലതാലീതമാലാഢ്യനീലപല്വലമാലിതമ് । വലീവലയവിന്യാസവിലാസവലിതധ്രുവമ്
ശാല, താളി, തമാല തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളുടെ കാട്ടുകളും നീല കമലങ്ങൾ വിരിയുന്ന കായലുകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും, വളഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദികൾ അതിന്റെ കരകളിൽ മനോഹരമായ പടർപ്പുകൾ വരയ്ക്കുന്നതുമാണ് ആ പ്രദേശം.
ആലോലപല്ലവലതാവലിതാലയാനാമ് ഉത്ഫുല്ലകന്ദലസിലിന്ധ്രസുഗന്ധിതാനാമ് । സാരാവവാരിവലനാകുലഗോകുലാനാമ് ആനീലഷഷ്പകുസുമസ്ഥലശോഭിതാനാമ്
ആടുന്ന ഇലകളും തളിർവള്ളികളും നിറഞ്ഞ വീടുകൾക്ക് ചുറ്റും വിരിയുന്ന ഇളം തളികളും കമലത്തണ്ടുകളുടെ സുഗന്ധവും പരക്കുന്നു; അമൃതം നിറഞ്ഞ വെള്ളത്തിൽ ചുറ്റുമടങ്ങുന്ന പശുക്കൂട്ടങ്ങൾ, കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഇളം പൂക്കൾ നിലം അലങ്കരിക്കുന്നു.
തീരദ്രുമപ്രകരഗുപ്തസരിദ്രയാണാമ് നീരന്ധ്രപുഷ്പിതലതോഗ്രവിതാനകാനാമ് । ഉദ്യാനകുന്ദമകരന്ദസുഗന്ധിതാനാമ് ഗന്ധാന്ധഷട്പദകുലാന്തരിതാമ്ബുദാനാമ്
പുണ്യവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാനനങ്ങളിൽ മറഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദികൾ, വിടരാതെ പുഷ്പിച്ച തളികൾ കൂപ്പായമാകുന്ന കാനങ്ങൾ, കുന്ദപൂക്കളുടെ മധുരസാന്ദ്രമായ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ തോട്ടങ്ങൾ, അതിന്റെ വാസനയിൽ മയങ്ങി കൂട്ടമായി പറക്കുന്ന തേൻചീറ്റകൾ മേഘങ്ങളെ പോലും മറയ്ക്കുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ—
സൌന്ദര്യതര്ജിതപുരന്ദരമന്ദിരാണാമ് രാജീവരാജിരജസാരുണിതാമ്ബരാണാമ് । രംഹോവഹദ്ഗിരിനദീരവഘര്ഘരാണാമ് കുന്ദാവദാതജലദദ്യുതിഭാസുരാണാമ്
ഇന്ദ്രന്റെ ആലയം പോലും മങ്ങിപ്പോകുന്ന സൗന്ദര്യമുള്ള കൊട്ടാരങ്ങൾ, താമരപ്പൂക്കളുടെ പൊടിയിൽ ആകാശം ചുവപ്പായി തിളങ്ങുന്നു, മലനദികളുടെ ഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനം സന്തോഷത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നു, കുന്ദപൂവിന്റെ വെളിച്ചംപോലുള്ള മേഘങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു—
സൌധസ്ഥലോല്ലസിതപുഷ്പലതാലയാനാം ലീലാവിലോലകലകണ്ഠവിഹങ്ഗമാനാമ് । ഉല്ലാസികൌസുമദലാസ്തരണസ്ഥയൂനാമ് ആപാദമ് ആവലിതമാല്യവിലാസിനീനാമ്
മുകളിലങ്ങാടുകളിൽ പുഷ്പിതമായ തളികൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു, കളിയോടെ കൂക്കുകൾ അങ്ങിങ്ങ് സഞ്ചരിക്കുന്നു, പുതുപ്പൂക്കളിൽ വിരിഞ്ഞ കിടക്കകളിൽ യുവതികൾ തല മുതൽ കാലുവരെ മാലകൾ അണിഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ വിശ്രമിക്കുന്നു—
സര്വം തു സുന്ദരനവാങ്കുരദന്തുരാണാമ് ഹേലോല്ലസദ്വനലതാകുലമാര്ഗഗാണാമ് । സഞ്ജാതകോമലലതോപലസങ്കുലാനാമ് വര്ഷത്പയോദപടസംവലിതാലയാണാമ്
എല്ലാം പുതുതായി വിരിഞ്ഞ മുളകളാൽ മനോഹരമായി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, കളിയോടെ വളർന്ന തളികൾക്കിടയിലൂടെ പാതകൾ കറങ്ങി പോകുന്നു, മൃദുലമായ ഇളം ഇലകൾ കൂട്ടമായി നിറയുന്നു, മഴമേഘങ്ങളുടെ മറയിൽ വീടുകൾ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—
നീഹാരഹാരിഹരിതസ്ഥലവിസ്തൃതാനാമ് സൌധസ്ഥമേഘതഡിദാകുലിതാങ്ഗനാനാമ് । നീലോത്പലോല്ലസിതസൌരഭസുന്ദരാണാമ് ഹുങ്കാരഹാരിഹരിതോന്മുഖഗോകുലാനാമ്
മഞ്ഞ് അകറ്റുന്ന പച്ചപ്പിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഭൂമി, മേഘങ്ങളിൽ ഇടിയെന്നപോലെ അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകൾ നിറഞ്ഞ മാളികമുകളുകൾ, പൂത്ത നീലതാമരകളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ വായു, തണുത്ത കാറ്റിൽ മുഖം ഉയർത്തി നിൽക്കുന്ന പശുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും അവിടെ കാണാം.
വിധ്വസ്തമുഗ്ധമൃഗശാവഗൃഹാങ്ഗനാനാമ് ഉന്മത്തബര്ഹിഗണശീകരനിര്ഝരാണാമ് । സൌഗന്ധ്യമത്തപവനാഹൃതസൌരഭാനാമ് വപ്രൌഷധിജ്വലനവിസ്മൃതദീപകാനാമ്
ഭയക്കരമായ കുരങ്ങുകുട്ടികൾ വിട്ടുപോയ മുറ്റങ്ങൾ, ആനന്ദത്തിൽ മയങ്ങിയ മയിൽക്കൂട്ടങ്ങൾ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ തുള്ളികളിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന കാഴ്ച, സുഗന്ധത്തിൽ മയങ്ങിയ കാറ്റ് എല്ലാം പരത്തുന്ന സുഗന്ധം കൊണ്ടുപോകുന്നു, ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ വിളക്കുകൾ മറന്നുപോകുന്നു—ഇവിടെയൊക്കെയും അത്തരം ദൃശ്യങ്ങളാണ്.
കോലാഹലാകുലകുലായകുലാകുലാനാമ് കുല്യാകുലാകലകലാശ്രുതസങ്കഥാനാമ് । മുക്താഫലപ്രകരസുന്ദരബിന്ദുപാതശീതാഖിലദ്രുമലതാതൃണപല്ലവാനാമ്
പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ശബ്ദം നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷം, ഒഴുകുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ മൃദുലമായ ഗാനം കേൾക്കാം, മുത്തുപോലുള്ള തുള്ളികൾ വീണു മരങ്ങളും വള്ളികളും പുല്ലും തണുപ്പോടെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
ലക്ഷ്മീമ് അനസ്തമിതപുഷ്പവികാസഭാജാമ് । ശക്നോതി കഃ കലയിതും ഗിരിമന്ദിരാണാമ്
ചിരകാലം ഉണർന്നിരിക്കുന്ന പൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ആ മലമുകളിലെ രാജമന്ദിരങ്ങളുടെ ഭംഗി ആരാണ് പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയുക?
തത്ര തേ പേതതുര് ദേവ്യൌ ഗ്രാമേ ഽന്തശ്ശീതലാത്മനി । ഭോഗമോക്ഷശ്രിയൌ ശാന്തേ പുംസീവ വിദിതാത്മനി
അവിടെയുള്ള ഗ്രാമത്തില്, ആ രണ്ട് ദേവിമാരും തണുത്ത മനസ്സുള്ള ശരീരങ്ങളില് അവതരിച്ചു. സ്വയം അറിയുന്ന ശാന്തനായ മനുഷ്യനില് അനുഭവസുഖവും മോക്ഷവും കടന്നുവരുന്നതുപോലെയാണ് അവര് അവിടെ എത്തിയത്.
കാലേനൈതാവതാ ലീലാ തേനാഭ്യാസേന സാഭവത് । ശുദ്ധജ്ഞാനൈകദേഹത്വാത് ത്രികാലാമലദര്ശിനീ
സമയത്തിനനുസരിച്ച് ആ അഭ്യാസം കൊണ്ട്, ലീലയ്ക്ക് ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തോടു മാത്രമുള്ള ശരീരമായി, ഭूतകാലം, വരുംകാലം, ഇപ്പോള് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു കാലവും മായ്ച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ് ലഭിച്ചു.
അഥ സസ്മാര സര്വാസ് താഃ പ്രാക്തനീസ് സംസൃതേര് ഗതീഃ । സ്വാസ് സ്വയം സ്വരസേനൈവ പ്രാഗ്ജന്മമരണാദികാഃ
അതിനുശേഷം, ലീല തന്റെ സ്വാഭാവികമായ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു തന്നെ, മുന്പുണ്ടായ എല്ലാ ജന്മങ്ങളും മരണങ്ങളും ഉള്പ്പെടെയുള്ള യാത്രകളെല്ലാം ഓര്മ്മിച്ചു.
ദേവി ദേശമ് ഇമം ദൃഷ്ട്വാ ത്വത്പ്രസാദാത് സ്മരാമ്യ് അഹമ് । ഇഹ തത് പ്രാക്തനം സര്വം ചേഷ്ടിതം വേഷ്ടിതാന്തരമ്
ദേവി, ഈ സ്ഥലം കണ്ടപ്പോള്, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ട്, ഇവിടെ മുന്പ് സംഭവിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും, ഓരോ പ്രവൃത്തിയും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാഹചര്യങ്ങളും എനിക്ക് ഓര്മ്മ വരുന്നു.
ഇഹാഭൂവമ് അഹം ജീര്ണാ സിരാലാങ്ഗീ കൃശാസിതാ । ബ്രാഹ്മണീ ശുഷ്കദര്ഭാഗ്രഭേദരൂക്ഷകരോദരാ
ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു വയോധികയായ സ്ത്രീയായിരുന്നു; നാരുകൾ നിറഞ്ഞ ശരീരവും, ക്ഷീണിച്ചും കറുത്തും ആയിരുന്നതും. ഉണങ്ങിയ ദർഭാഗ്രങ്ങൾ പൊട്ടിക്കുന്നതിൽ കൈകളും വയറും കരിഞ്ഞുപോയ ഒരു ബ്രാഹ്മണിയുടെ ഭാര്യ.
ഭര്തുഃ കുലകരീ ഭാര്യാ ദോഹമന്ഥാനശോഭിനീ । മാതാ സകലപുത്രാണാമ് അതിഥീനാം പ്രിയങ്കരീ
ഭർത്താവിന്റെ കുടുംബം നോക്കുന്ന ഭാര്യയും, വെണ്ണയുണ്ടാക്കുന്നതിൽ നിപുണയുമായവളും, എല്ലാ മക്കളുടെയും അമ്മയും, അതിഥികൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നവളും ആയിരുന്നു ഞാൻ.
ദേവദ്വിജസതാം ഭക്താ സിക്താങ്ഗീ ഘൃതഗോരസൈഃ । ഗര്ഗരീചരുകുമ്ഭാദിഭാണ്ഡോപസ്കരശോധിനീ
ദേവന്മാരോടും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും സത്സംഗങ്ങളോടും ഭക്തിയുള്ളവളായിരുന്നു ഞാൻ; ശരീരം നെയ്യിലും പാൽകണികളിലും തേച്ചിരുന്നതും, ഗർഗരി, ചരു, കുംഭം തുടങ്ങിയ പാത്രങ്ങൾ വൃത്തിയാക്കുന്നതിലും ശ്രദ്ധയുമായിരുന്നു.
നിത്യമ് അന്നലവാക്തൈകകാചകമ്ബുപ്രകോഷ്ഠകാ । ജാമാതൃദുഹിതൃഭ്രാതൃപിതൃമാതൃപ്രപൂജിനീ
എപ്പോഴും ഭക്ഷ്യവും ഉപ്പും ഒറ്റവസ്ത്രവും കംഭുവും സംഭരണപ്പുരയും കൈവശം വെച്ചിരുന്നതും, മക്കളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരെയും പുത്രിമാരെയും സഹോദരന്മാരെയും അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
ആദേഹം സദ്മവൃത്ത്യൈവ പ്രക്ഷീണദിനയാമിനീ । വാചം ചിരം ചിരമ് ഇതി വദന്ത്യ് അനിശമ് ആകുലാ
വീട്ടിലെ ദൈനംദിന ജോലികളിലും, അനവധി രാവും പകലും കഴിഞ്ഞു ശരീരം ക്ഷീണിച്ച അവൾ, ഒരേ വാക്കുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചരിച്ച്, ഒരിക്കലും നിർത്താതെ ഉണർവോടെ ആവേശത്തോടെ ആവർത്തിക്കുന്നു.
കാഹം ക ഇവ സംസാര ഇതി സ്വപ്നേ ഽപ്യ് അസങ്കഥാ । ജായാ ശ്രോത്രിയമൂഢസ്യ താദൃശസ്യൈവ ദുര്ധിയഃ
ഞാൻ ആരാണ്? ഈ ലോകം എന്താണ്? എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ, അങ്ങനെയുള്ള അജ്ഞാനിയായ ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക്, സ്വപ്നത്തിലും ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ വരാറില്ല.
ഏകനിഷ്ഠാ സമിച്ഛാകഗോമയേന്ധനസഞ്ചയേ । മ്ലാനകമ്ബലസംവീതസിരാലക്ഷാ സഗാത്രികാ
കാളവണ്ടിയും കാടിൽ നിന്ന് ഇന്ധനമായി കാട്ടുകഷ്ണവും ശേഖരിക്കുന്നതിലാണ് അവളുടെ ഏക ശ്രദ്ധ. മങ്ങിയ കംബളി ചുറ്റി, ഭാരമേറിയ ചുമടുകൾ കൊണ്ടു ശരീരത്തിൽ അടയാളങ്ങൾ പറ്റിയ അവളാണ്.
തര്ണകീകര്ണജാഹസ്ഥക്രിമിനിഷ്കാസതത്പരാ । ഗൃഹശാകവനാസേകസത്വരാ ഗൃഹകര്മണാം
കാതിലും മുടിയിലും കൈകളിലും കയറിയ കീടങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിലും, വീട്ടിനായി കാട്ടിലേക്കു കറിവേപ്പിലയും ചെടികളും ശേഖരിക്കാൻ ഓടുന്നതിലും, വീട്ടുപണികളിൽ എപ്പോഴും തിരക്കിലാണ് അവൾ.
നീലതീരതരങ്ഗാക്തതൃണതര്പിതതര്ണകാ । പ്രതിക്ഷണം ഗൃഹദ്വാരകൃതചന്ദനവര്ണകാ
നീലനദിയുടെ തിരമാലകളിൽ നനഞ്ഞ പുല്ല് മാടുകൾക്ക് കൊടുക്കുന്നു; ഓരോ സമയത്തും വീട്ടുവാതിലിൽ ചന്ദനപ്പൂവ് പുരട്ടുന്നു.
നീത്യര്ഥം ഗൃഹഭൃത്യാനാം സാദിനാം കൃതവാച്യതാ । മര്യാദാനിയമാദ് അബ്ധിവേലേവാനിശമ് അച്യുതാ
വീട്ടിലെ സേവകരുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും കാര്യത്തിൽ അവൾ എപ്പോഴും സംസാരിക്കാൻ തയ്യാറാണ്; നിയമങ്ങളും പരിധികളും കർശനമായി പാലിക്കുന്നതിൽ അവൾ സമുദ്രത്തിനെ തടയുന്ന കരകണ്ടംപോലെയാണ്.
ജീര്ണപര്ണസവര്ണൈകകര്ണദോലാധിരൂഢയാ । കഷ്ടതാപജരാഭീതജീവഭൃത്യേവ ചിഹ്നിതാ
പഴയ ഇലയുടെ നിറമുള്ള കാതിലോലയിൽ ഒറ്റ കാതിൽ കയറിയിരിക്കുന്നതും, കഷ്ടവും വൃദ്ധതയും മൂലം ഭയപ്പെട്ട ജീവനക്കാരിയെപ്പോലെ ജീവിതത്തിന്റെ ബുദ്ധിമുട്ടുകളുടെ അടയാളങ്ങൾ അവളിൽ കാണാം.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സഞ്ചരന്തീ സാ ശിഖരിഗ്രാമകോടരേ । സഞ്ചരന്ത്യാസ് സരസ്വത്യാ ദര്ശയാമ് ആസ സാ സ്വയമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ പർവ്വതഗ്രാമത്തിലെ ഒറ്റയിടങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു; അങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സരസ്വതി അവളുടെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
ഇയം മേ പാടലാഷണ്ഡമണ്ഡിതാ പുഷ്പവാടികാ । ഇയം മേ പുഷ്പിതോദ്യാനമണ്ഡപാകാരവാടികാ
ഈ പൂന്തോട്ടം പാടലവൃക്ഷങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതാണ്, ഇത് എന്റെതാണു്. ഈ പുഷ്പഭരിതമായ മണ്ടപം, തോട്ടംപോലെയുള്ള ചുറ്റുമതിലോടുകൂടിയതും എന്റെതാണു്.
ഇയം പുഷ്കരിണീതീരദ്രുമഗ്രഥിതതര്ണകാ । ഇയം സാ കര്ണികാനാമ്നീ തര്ണികാ ഭുക്തപര്ണികാ
ഈ താമരക്കുളത്തിന്റെ കര, മരങ്ങളും പച്ചപുല്ലും ചേർന്ന് വളർന്നിരിക്കുന്നു, അതും എന്റെതാണു്. ഇത് കർണിക എന്ന പേരിലുള്ള തർണികയാണ്, ഇതിലെ ഇലകൾ കഴിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇയം സാ മേദസാ ക്ഷീണാ വരാകീ ജലഹാരികാ । അദ്യാഷ്ടമം ദിനം ബാഷ്പപൂര്ണാക്ഷീ പരിരോദിതി
ഈ ദുർബലയായവൾ, കൊഴുപ്പു കുറഞ്ഞു വെള്ളം കിട്ടാതെ വലഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അവളും എന്റെതാണു്. ഇന്നാണ് എട്ടാം ദിവസം, അവൾ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ കരയുന്നത്.
ഇഹ ദേവി മയാ പ്രോക്തമ് ഇഹോഷിതമ് ഇഹ സ്ഥിതമ് । ഇഹ സുപ്തമ് ഇഹാതീതമ് ഇദം ദത്തമ് ഇഹാഹൃതമ്
ദേവി, ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഞാൻ സംസാരിച്ചതും താമസിച്ചതും. ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഉറങ്ങിയതും സമയം കഴിപ്പിച്ചതും. ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഞാൻ നൽകിയതും വാങ്ങിയതും.