ക്ഷൌമാനുതസ്താസ്വരയാ മഞ്ജരീപൂര്ണകര്ണയാ । ക്ഷുത്ക്ഷാന്തയാ ഭ്രാന്തരഥ്യം ഗ്രാമഖേടകകാന്തയാ
മഞ്ഞളരികയിൽ തുമ്പികൾ നിറഞ്ഞ ശബ്ദം കാതിൽ നിറഞ്ഞ, നൂലുടുപ്പുകൾ ധരിച്ച, വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച ഗ്രാമസുന്ദരികൾ വഴികളിൽ അലയുന്നു.
സരിത്തരങ്ഗസങ്ഘട്ടസംരാവാശ്രുതസങ്കഥമ് । കര്ണജാഡ്യഘനത്രാസവാഞ്ഛിതൈകാന്തസംസ്ഥിതിമ്
നദിയുടെ തിരമാലകളുടെ ഇടിച്ചിലിന്റെയും വലിയ സംഭാഷണങ്ങളുടെയും ശബ്ദം കേട്ട് കാതുകൾ മന്ദമായും വിഷമമായും, ഏകാന്തതയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദധിലിപ്താസ്യഹസ്താംസൈര് ബദ്ധപുഷ്പലതാധരൈഃ । നഗ്നൈര് ഗോമയപങ്കാങ്കൈര് ബാലൈര് ആകുലചത്വരമ്
തൈര് പുരട്ടിയ മുഖവും കൈകളും, പൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ച അധരങ്ങളും, നഗ്നരായി, പശുവിന്റെ ചാണകവും ചെളിയും പുരണ്ടു, കളിയോടെ അങ്ങ് അങ്ങ് ഓടുന്ന കുട്ടികള് കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതായിരുന്നു അങ്ങ് അങ്ങെയുള്ള അങ്കണങ്ങള്.
തീരശാദ്വലവല്ലീനാം ദോലാന്ദോലനഹാരിഭിഃ । തരങ്ഗൈര് വാഹ്യമാനാമ്ബുലേഖികാങ്കിതസൈകതമ്
നദീതീരത്തെ പച്ച പുല്ലും വള്ളികളും, തിരമാലകള് ആ വള്ളികളെ ആടിപ്പെടുത്തുമ്പോള് വെള്ളം കൊണ്ട് വരച്ച രേഖകളാല് അലങ്കരിച്ച മണല്ത്തിട്ടകള് അവിടെ കാണാം.
ദധിക്ഷീരഘനാമോദമത്തമന്ഥരമക്ഷികമ് । കാല്യഭക്താര്ഥനോദ്ബാഷ്പജര്ജരാമ്ബരബാലകമ്
തൈരും പാലും നിറഞ്ഞ സുഗന്ധം മൂലം മന്ദമായും മയങ്ങിയും പറക്കുന്ന തേനീച്ചകളും, രാവിലെ ഭക്ഷണം ചോദിച്ച് കരഞ്ഞ് വസ്ത്രം നനയുന്ന ഗ്രാമത്തിലെ കുട്ടികളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഗോമയാസിക്തവലയകരവാരീകൃതക്രുധമ് । ധമ്മില്ലവലനാവ്യഗ്രഭൂതസ്ത്രീവിഹസജ്ജനമ്
പശുവിന്റെ ചാണകവെള്ളം തളിച്ചതില് കോപംകൊണ്ടു കൈകളാല് വളയം കാണിക്കുന്ന കുട്ടികളും, കളിയില് മുഴുകി ചുരുണ്ട മുടിയോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദാന്തപുച്ഛച്ഛടച്ഛന്നപതത്കകുദവായസമ് । ഗൃഹരഥ്യാങ്ഗനദ്വാരകീര്ണകുന്ദകരണ്ഡകമ്
അവിടത്തെ മുറ്റങ്ങളിൽ മയിലിന്റെ പിറകുപക്ഷികൾ, കാക്കയുടെ ചിറകുകൾ, പശുവിന്റെ വാലുകൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. വീടുകളുടെ വാതിലുകളും തെരുവുകളും മുറ്റങ്ങളും മല്ലികപ്പൂവുകൾ നിറച്ച കുരുന്നുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഗൃഹപാര്ശ്വസ്ഥിതശ്വഭ്രജാതൈഃ കുസുമിതദ്രുമൈഃ । പ്രത്യഹം പ്രാതര് ആഗുല്ഫമ് ആകീര്ണകുസുമാജിരമ്
വീടുകളുടെ അരികിൽ പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾ നില്ക്കുന്നു. ഓരോ പ്രഭാതവും അവയുടെ പൂക്കൾ നിലത്ത് വീണു കാൽമുട്ടോളം പൂവിരിയലായി പരക്കുന്നു.
സരച്ചാമരസാരങ്ഗചലജങ്ഗലഷണ്ഡകമ് । ഗുഞ്ജാനികുഞ്ജസഞ്ജാതശഷ്പസുപ്തമൃഗാര്ഭകമ്
അവിടെ വെള്ളിലിലകളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ പാടങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഗുഞ്ചാ വള്ളികളിൽ തേൻചീറ്റികൾ ഗാനം പാടുന്നു; കാടുവെട്ടികളിൽ പുല്ലിനടിയിൽ കുഞ്ഞുമാനുകൾ ഉറങ്ങുന്നു.
ഏകാന്തരാസ്തവത്സൈകകര്ണസ്പന്ദാസ്തമക്ഷികമ് । ഗോപോച്ഛിഷ്ടീകൃതദധിസമ്പര്കാസ്പന്ദമക്ഷികമ്
ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക്, കാളക്കുട്ടികൾ ഒറ്റചെവി ഇളക്കി കിടക്കുന്നു. പശുപാലകർ ഉപേക്ഷിച്ച തൈര് രുചിച്ച തേൻചീറ്റികൾ മൃദുലമായ ശബ്ദത്തോടെ ചുറ്റി പറക്കുന്നു.
സമസ്തസദ്മസു ക്ഷീണമാക്ഷികാക്ഷിപ്തമക്ഷികമ് । ഫുല്ലാശോകദ്രുമോദ്ദ്യോതകൃതലാക്ഷികമന്ദിരമ്
എല്ലാ വീടുകളിലും തേന്കൂട്ടുകള് കുറയുകയും, തേന്പുഴുക്കള് അകറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, പൂത്ത അശോകവൃക്ഷങ്ങള് കൊണ്ട് അണിഞ്ഞു കത്തുന്ന മന്ദിരങ്ങള് ചുവന്ന കണികകളുടെ ഭംഗി പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ശീകരാസാരമരുതാ നിത്യാര്ദ്രവികചദ്ദ്രുമമ് । കദമ്ബമുകുലപ്രോതസപ്തച്ഛദച്ഛദോത്കരമ്
തണുത്ത മഞ്ഞുതുള്ളികള് നിറഞ്ഞ കാറ്റ് പതിവായി വീശുന്നതിനാല് വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇലകള് എല്ലാം എപ്പോഴും ഈരപ്പം നിറഞ്ഞതും പച്ചപ്പും ആണ്. കദംബം പൂക്കളും സപ്തച്ഛദം എന്ന ഏഴു ഇലകളുള്ള വൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകള് കൂട്ടമായി തഴച്ചു നില്ക്കുന്നു.
വൃതിവ്രാതലതാഫുല്ലകേതകോത്കരമാലിനമ് । ബൃഹത്പ്രണാലീപടലീരണദ്രുടരുടാരവമ്
പൂത്ത കേതകപ്പൂക്കള് വളര്ന്ന തണ്ടുകള്ക്കൊപ്പം ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. വിശാലമായ ഇലകളുടെ തണലില് പക്ഷികളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്നു.
വാതായനഗുഹാനിര്യത്സൌധവിശ്രാന്തവാരിദമ് । പൂര്ണപുഷ്കരിണീപങ്ക്തിപൂതരാജപഥാന്തരമ്
ജാലകങ്ങളിലൂടെയും അകത്തുള്ള മുറികളിലൂടെയും തണുത്ത കാറ്റ് ഒഴുകുന്നു. നിറഞ്ഞ താമരക്കുളങ്ങള് നിരന്നിരിയ്ക്കുന്ന രാജപഥങ്ങള് അതിനാല് ശുദ്ധവും മനോഹരവുമാണ്.
നീരന്ധ്രവിടപച്ഛായാശീതലാമലശാദ്വലമ് । സര്വപുഷ്പാസ്രവദ്ബിന്ദുപ്രതിബിമ്ബിതതാരകമ്
അടരുന്ന ഇലകളുടെ തണലിൽ, ശീതളവും നിർമ്മലവുമായ പുതിയ പുല്ലുകൊണ്ട് നിറഞ്ഞതും, ഓരോ പുഷ്പവും തുള്ളി തുള്ളിയായി വീണു നക്ഷത്രങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതുമായ ഒരു സ്ഥലം.
അനാരതപതത്പുഷ്പഹിമവര്ഷസിതാലയമ് । വിചിത്രമഞ്ജരീപുഷ്പപത്ത്രപല്വലപാദപമ്
എപ്പോഴും പുഷ്പങ്ങളും ഹിമവും മഴപെയ്യുന്നപോലെ തണുപ്പും, അത്ഭുതകരമായ കുതിരകളാൽ, ഇലകളാൽ, താമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു വാസസ്ഥലം.
ഗൃഹകക്ഷ്യാന്തരാലീനമേഘഗുപ്തചിരണ്ടികമ് । സൌധസ്ഥമേഘവിദ്യുദ്ഭിര് അനാദേയപ്രദീപകമ്
വീട്ടിന്റെ അകത്തളങ്ങൾപോലുള്ള ഇടവഴികളും, മേഘങ്ങൾ മറച്ച പഴയ കോണുകളും, മേഘങ്ങളിലെ മിന്നലാൽ പ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതും, വേറൊരു വിളക്കിന്റെ ആവശ്യമില്ലാത്തതുമായ ഒരു ഭവനം.
കന്ദരാനിലഝാങ്കാരഘനഘുങ്ഘുമമണ്ഡപമ് । ചരച്ചകോരഹാരീതഹരിണീഹാരിമന്ദിരമ്
കണ്ടരകളിലൂടെ കാറ്റ് മുഴങ്ങുന്ന ഗംഭീരമായ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന മണ്ഡപം, സഞ്ചരിക്കുന്ന ചകോരപ്പക്ഷികളും തത്തകളും മാൻമാരും ചേർന്ന് ഹാരങ്ങൾ പോലെ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു രാജമന്ദിരം.
ഉന്നിദ്രകന്ദലോദ്വാന്തമാംസലാമോദമന്ഥരൈഃ । മരുദ്ഭിര് മന്ദമ് ആദാതുമ് ആരബ്ധൈര് ലോലപല്ലവമ്
പൊതിഞ്ഞ മണ്ണിന്റെയും ഇളം കൊമ്പുകളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ കാറ്റ് മന്ദമായി വീശുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്പർശത്തിൽ കളിയോടെ വിറയുന്ന ഇലകൾ നന്നായി ആടിത്തുടങ്ങുന്നു.
ലാവകാലാപലീലായാമ് ആലീനലലനാകുലമ് । കോകകോകിലകാകോലകോലാഹലസമാകുലമ്
ലാവകപ്പക്ഷികളും തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കളിയോടെ കൂടിച്ചേരുന്നിടം; കുയിലുകളും മറ്റുപക്ഷികളും ചേർന്ന് ഉല്ലാസത്തോടെ പാടുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.
സാലതാലീതമാലാഢ്യനീലപല്വലമാലിതമ് । വലീവലയവിന്യാസവിലാസവലിതധ്രുവമ്
ശാല, താളി, തമാല തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളുടെ കാട്ടുകളും നീല കമലങ്ങൾ വിരിയുന്ന കായലുകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും, വളഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദികൾ അതിന്റെ കരകളിൽ മനോഹരമായ പടർപ്പുകൾ വരയ്ക്കുന്നതുമാണ് ആ പ്രദേശം.
ആലോലപല്ലവലതാവലിതാലയാനാമ് ഉത്ഫുല്ലകന്ദലസിലിന്ധ്രസുഗന്ധിതാനാമ് । സാരാവവാരിവലനാകുലഗോകുലാനാമ് ആനീലഷഷ്പകുസുമസ്ഥലശോഭിതാനാമ്
ആടുന്ന ഇലകളും തളിർവള്ളികളും നിറഞ്ഞ വീടുകൾക്ക് ചുറ്റും വിരിയുന്ന ഇളം തളികളും കമലത്തണ്ടുകളുടെ സുഗന്ധവും പരക്കുന്നു; അമൃതം നിറഞ്ഞ വെള്ളത്തിൽ ചുറ്റുമടങ്ങുന്ന പശുക്കൂട്ടങ്ങൾ, കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന ഇളം പൂക്കൾ നിലം അലങ്കരിക്കുന്നു.
തീരദ്രുമപ്രകരഗുപ്തസരിദ്രയാണാമ് നീരന്ധ്രപുഷ്പിതലതോഗ്രവിതാനകാനാമ് । ഉദ്യാനകുന്ദമകരന്ദസുഗന്ധിതാനാമ് ഗന്ധാന്ധഷട്പദകുലാന്തരിതാമ്ബുദാനാമ്
പുണ്യവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാനനങ്ങളിൽ മറഞ്ഞൊഴുകുന്ന നദികൾ, വിടരാതെ പുഷ്പിച്ച തളികൾ കൂപ്പായമാകുന്ന കാനങ്ങൾ, കുന്ദപൂക്കളുടെ മധുരസാന്ദ്രമായ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ തോട്ടങ്ങൾ, അതിന്റെ വാസനയിൽ മയങ്ങി കൂട്ടമായി പറക്കുന്ന തേൻചീറ്റകൾ മേഘങ്ങളെ പോലും മറയ്ക്കുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ—
സൌന്ദര്യതര്ജിതപുരന്ദരമന്ദിരാണാമ് രാജീവരാജിരജസാരുണിതാമ്ബരാണാമ് । രംഹോവഹദ്ഗിരിനദീരവഘര്ഘരാണാമ് കുന്ദാവദാതജലദദ്യുതിഭാസുരാണാമ്
ഇന്ദ്രന്റെ ആലയം പോലും മങ്ങിപ്പോകുന്ന സൗന്ദര്യമുള്ള കൊട്ടാരങ്ങൾ, താമരപ്പൂക്കളുടെ പൊടിയിൽ ആകാശം ചുവപ്പായി തിളങ്ങുന്നു, മലനദികളുടെ ഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനം സന്തോഷത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നു, കുന്ദപൂവിന്റെ വെളിച്ചംപോലുള്ള മേഘങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു—
സൌധസ്ഥലോല്ലസിതപുഷ്പലതാലയാനാം ലീലാവിലോലകലകണ്ഠവിഹങ്ഗമാനാമ് । ഉല്ലാസികൌസുമദലാസ്തരണസ്ഥയൂനാമ് ആപാദമ് ആവലിതമാല്യവിലാസിനീനാമ്
മുകളിലങ്ങാടുകളിൽ പുഷ്പിതമായ തളികൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു, കളിയോടെ കൂക്കുകൾ അങ്ങിങ്ങ് സഞ്ചരിക്കുന്നു, പുതുപ്പൂക്കളിൽ വിരിഞ്ഞ കിടക്കകളിൽ യുവതികൾ തല മുതൽ കാലുവരെ മാലകൾ അണിഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ വിശ്രമിക്കുന്നു—
സര്വം തു സുന്ദരനവാങ്കുരദന്തുരാണാമ് ഹേലോല്ലസദ്വനലതാകുലമാര്ഗഗാണാമ് । സഞ്ജാതകോമലലതോപലസങ്കുലാനാമ് വര്ഷത്പയോദപടസംവലിതാലയാണാമ്
എല്ലാം പുതുതായി വിരിഞ്ഞ മുളകളാൽ മനോഹരമായി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, കളിയോടെ വളർന്ന തളികൾക്കിടയിലൂടെ പാതകൾ കറങ്ങി പോകുന്നു, മൃദുലമായ ഇളം ഇലകൾ കൂട്ടമായി നിറയുന്നു, മഴമേഘങ്ങളുടെ മറയിൽ വീടുകൾ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—
നീഹാരഹാരിഹരിതസ്ഥലവിസ്തൃതാനാമ് സൌധസ്ഥമേഘതഡിദാകുലിതാങ്ഗനാനാമ് । നീലോത്പലോല്ലസിതസൌരഭസുന്ദരാണാമ് ഹുങ്കാരഹാരിഹരിതോന്മുഖഗോകുലാനാമ്
മഞ്ഞ് അകറ്റുന്ന പച്ചപ്പിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഭൂമി, മേഘങ്ങളിൽ ഇടിയെന്നപോലെ അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകൾ നിറഞ്ഞ മാളികമുകളുകൾ, പൂത്ത നീലതാമരകളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ വായു, തണുത്ത കാറ്റിൽ മുഖം ഉയർത്തി നിൽക്കുന്ന പശുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും അവിടെ കാണാം.
വിധ്വസ്തമുഗ്ധമൃഗശാവഗൃഹാങ്ഗനാനാമ് ഉന്മത്തബര്ഹിഗണശീകരനിര്ഝരാണാമ് । സൌഗന്ധ്യമത്തപവനാഹൃതസൌരഭാനാമ് വപ്രൌഷധിജ്വലനവിസ്മൃതദീപകാനാമ്
ഭയക്കരമായ കുരങ്ങുകുട്ടികൾ വിട്ടുപോയ മുറ്റങ്ങൾ, ആനന്ദത്തിൽ മയങ്ങിയ മയിൽക്കൂട്ടങ്ങൾ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ തുള്ളികളിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന കാഴ്ച, സുഗന്ധത്തിൽ മയങ്ങിയ കാറ്റ് എല്ലാം പരത്തുന്ന സുഗന്ധം കൊണ്ടുപോകുന്നു, ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ വിളക്കുകൾ മറന്നുപോകുന്നു—ഇവിടെയൊക്കെയും അത്തരം ദൃശ്യങ്ങളാണ്.
കോലാഹലാകുലകുലായകുലാകുലാനാമ് കുല്യാകുലാകലകലാശ്രുതസങ്കഥാനാമ് । മുക്താഫലപ്രകരസുന്ദരബിന്ദുപാതശീതാഖിലദ്രുമലതാതൃണപല്ലവാനാമ്
പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ശബ്ദം നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷം, ഒഴുകുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ മൃദുലമായ ഗാനം കേൾക്കാം, മുത്തുപോലുള്ള തുള്ളികൾ വീണു മരങ്ങളും വള്ളികളും പുല്ലും തണുപ്പോടെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
ലക്ഷ്മീമ് അനസ്തമിതപുഷ്പവികാസഭാജാമ് । ശക്നോതി കഃ കലയിതും ഗിരിമന്ദിരാണാമ്
ചിരകാലം ഉണർന്നിരിക്കുന്ന പൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ആ മലമുകളിലെ രാജമന്ദിരങ്ങളുടെ ഭംഗി ആരാണ് പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയുക?