വഹത്പ്രണാലീപടലം പൂര്ണപുഷ്കരിണീജലമ് । ദ്വിജൈഃ കുരുകുചൈഃ കൂജത് സുഷിരശ്വഭ്രകച്ഛലമ്
നിറഞ്ഞ താമരക്കുളങ്ങളിലെ വെള്ളം ചാലുകളും പുഴകളും ഒഴുക്കുന്നു. വളഞ്ഞ ചുണ്ടുള്ള പക്ഷികൾ അവിടെ കിളി പോലെ പാടുന്നു, അവരുടെ ശബ്ദം ഗുഹകളും കുഴികളും മുഴുവൻ മുഴങ്ങുന്നു.
ഗര്ജദ്ഗോവൃന്ദഹുങ്കാരകരാലാഖിലകുഞ്ജകമ് । ഗുഞ്ജാഗുല്മകഷണ്ഡാഢ്യം സച്ഛായഘനമാരുതമ്
പശുക്കളുടെ കൂട്ടം മുഴുവൻ കനലേറിയ ഉരുണ്ട ശബ്ദത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന കാടുകൾ, തീവ്രമായ ഇടിമുഴക്കവും തണുത്ത കാറ്റും നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. തേൻചീറ്റികൾ ഗുഞ്ചയോടെ പറക്കുന്ന കാട്ടുപാടങ്ങളും കനിഞ്ഞുള്ള കാട്ടുപൊയ്കകളും എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ട്.
ദുഷ്പ്രവേശാര്കകിരണം പൃഥങ് നീഹാരധൂസരമ് । ഉദഞ്ചന്മഞ്ജരീപുഞ്ജജടാലവിശിഖാന്തരമ്
അവിടെ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കയറിയെത്താൻ പോലും കഴിയില്ല, മൂടൽമഞ്ഞും പൊടിയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കുലകളുടെ ഇടയിലൂടെ ഇരുണ്ട നിഴൽ പടർന്നു കിടക്കുന്നു.
ശിലാഫലഹകസ്ഫാരപ്രോച്ഛലച്ഛുക്ലനിര്ഝരൈഃ । സ്മാരിതാചലനിര്ധൂതക്ഷീരോദധിജലശ്രിയമ്
പാറകളും കല്ലുകളും മീതെ വെളുത്ത വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ കുതിച്ചൊഴുകുന്നു. ആ ദൃശ്യങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ ചുരണ്ടിയെടുത്ത ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ മഹിമയെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു.
ഫലമാലാമഹാഭാരഭാസുരൈര് അജിരദ്രുമൈഃ । ആനീയ പുഷ്പസമ്ഭാരം തിഷ്ഠദ്ഭിര് ഇവ സങ്കുലമ്
വളരെ വലിയ പഴക്കുലകളാൽ തൂങ്ങിയ പ്രകാശമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ അങ്കണങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. അവ പുഷ്പങ്ങളുടെ സമൃദ്ധി കൂട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ ആ അങ്കണങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തരത്തരലഝാങ്കാരകാരിമാരുതകമ്പിതൈഃ । കീര്ണപുഷ്പമഹാവൃഷ്ടിം ദ്രുമൈര് ഇവ രസാകുലൈഃ
തരതരലമായ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്ന വേഗമുള്ള കാറ്റിൽ കുലുങ്ങുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, രസത്തിൽ നിറഞ്ഞതുപോലെ, പുഷ്പങ്ങളുടെ വലിയ മഴ ചിതറിക്കുന്നു.
അശങ്കിതശിലാകൂടസ്രവദബ്ബിന്ദുഝാങ്കൃതൈഃ । കിഞ്ചിത്കൃതരവം ഗുപ്തൈര് അശങ്കൈശ് ശങ്കിതൈഃ ഖഗൈഃ
പാറകളിൽ നിന്ന് തുള്ളി വീഴുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, ചില പക്ഷികൾ ഒളിച്ചിരിക്കുകയും, ചിലത് ജാഗ്രതയോടെയും, ഭയമില്ലാതെ, മൃദുവായ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഉത്ഫാലലഹരീപ്രാന്തശീകരാസ്വാദനാകുലൈഃ । നദ്യാമ് ഉഡ്ഡയനാവര്തവൃത്തിഭിര് വിഹഗൈര് വൃതമ്
ഉയർന്ന തിരകളുടെ അറ്റത്തുള്ള തുള്ളികൾ രുചിക്കാനായി ആഗ്രഹിച്ച്, ചുഴിയിലൂടെ പറക്കുന്ന പക്ഷികൾ കൊണ്ട് ആ നദി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഉത്താലതാലവിശ്രാന്തകാകാലോകനശങ്കിതൈഃ । ബാലൈഃ പ്രഗോപിതാമിക്ഷാഖണ്ഡം ജീര്ണസ്വഭൂപ്തകൈഃ
പൊയ്മരച്ചെടികളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന കാക്കകളെ കണ്ടു ഭയന്ന്, കുട്ടികൾ വൃദ്ധരായ ഗ്രാമവാസികൾ ചവച്ചുവിട്ട ശർക്കരക്കൊല്ലികൾ ചിതറിച്ചു കളയുന്നു.
പുഷ്പശേഖരസമ്ഭാരവസനഗ്രാമബാലകമ് । കദമ്ബനിമ്ബജമ്ബീരഗഹനോപാന്തശീതലമ്
പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച പുഷ്പമാലകളും പൂക്കളാൽ നിർമ്മിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച ഗ്രാമത്തിലെ ബാലന്മാർ, കടമ്പ, വേപ്പ്, നാരകം എന്നിവയുടെ കാനനങ്ങൾക്കരികിൽ തണലിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
ക്ഷൌമാനുതസ്താസ്വരയാ മഞ്ജരീപൂര്ണകര്ണയാ । ക്ഷുത്ക്ഷാന്തയാ ഭ്രാന്തരഥ്യം ഗ്രാമഖേടകകാന്തയാ
മഞ്ഞളരികയിൽ തുമ്പികൾ നിറഞ്ഞ ശബ്ദം കാതിൽ നിറഞ്ഞ, നൂലുടുപ്പുകൾ ധരിച്ച, വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച ഗ്രാമസുന്ദരികൾ വഴികളിൽ അലയുന്നു.
സരിത്തരങ്ഗസങ്ഘട്ടസംരാവാശ്രുതസങ്കഥമ് । കര്ണജാഡ്യഘനത്രാസവാഞ്ഛിതൈകാന്തസംസ്ഥിതിമ്
നദിയുടെ തിരമാലകളുടെ ഇടിച്ചിലിന്റെയും വലിയ സംഭാഷണങ്ങളുടെയും ശബ്ദം കേട്ട് കാതുകൾ മന്ദമായും വിഷമമായും, ഏകാന്തതയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദധിലിപ്താസ്യഹസ്താംസൈര് ബദ്ധപുഷ്പലതാധരൈഃ । നഗ്നൈര് ഗോമയപങ്കാങ്കൈര് ബാലൈര് ആകുലചത്വരമ്
തൈര് പുരട്ടിയ മുഖവും കൈകളും, പൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ച അധരങ്ങളും, നഗ്നരായി, പശുവിന്റെ ചാണകവും ചെളിയും പുരണ്ടു, കളിയോടെ അങ്ങ് അങ്ങ് ഓടുന്ന കുട്ടികള് കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതായിരുന്നു അങ്ങ് അങ്ങെയുള്ള അങ്കണങ്ങള്.
തീരശാദ്വലവല്ലീനാം ദോലാന്ദോലനഹാരിഭിഃ । തരങ്ഗൈര് വാഹ്യമാനാമ്ബുലേഖികാങ്കിതസൈകതമ്
നദീതീരത്തെ പച്ച പുല്ലും വള്ളികളും, തിരമാലകള് ആ വള്ളികളെ ആടിപ്പെടുത്തുമ്പോള് വെള്ളം കൊണ്ട് വരച്ച രേഖകളാല് അലങ്കരിച്ച മണല്ത്തിട്ടകള് അവിടെ കാണാം.
ദധിക്ഷീരഘനാമോദമത്തമന്ഥരമക്ഷികമ് । കാല്യഭക്താര്ഥനോദ്ബാഷ്പജര്ജരാമ്ബരബാലകമ്
തൈരും പാലും നിറഞ്ഞ സുഗന്ധം മൂലം മന്ദമായും മയങ്ങിയും പറക്കുന്ന തേനീച്ചകളും, രാവിലെ ഭക്ഷണം ചോദിച്ച് കരഞ്ഞ് വസ്ത്രം നനയുന്ന ഗ്രാമത്തിലെ കുട്ടികളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഗോമയാസിക്തവലയകരവാരീകൃതക്രുധമ് । ധമ്മില്ലവലനാവ്യഗ്രഭൂതസ്ത്രീവിഹസജ്ജനമ്
പശുവിന്റെ ചാണകവെള്ളം തളിച്ചതില് കോപംകൊണ്ടു കൈകളാല് വളയം കാണിക്കുന്ന കുട്ടികളും, കളിയില് മുഴുകി ചുരുണ്ട മുടിയോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദാന്തപുച്ഛച്ഛടച്ഛന്നപതത്കകുദവായസമ് । ഗൃഹരഥ്യാങ്ഗനദ്വാരകീര്ണകുന്ദകരണ്ഡകമ്
അവിടത്തെ മുറ്റങ്ങളിൽ മയിലിന്റെ പിറകുപക്ഷികൾ, കാക്കയുടെ ചിറകുകൾ, പശുവിന്റെ വാലുകൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. വീടുകളുടെ വാതിലുകളും തെരുവുകളും മുറ്റങ്ങളും മല്ലികപ്പൂവുകൾ നിറച്ച കുരുന്നുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഗൃഹപാര്ശ്വസ്ഥിതശ്വഭ്രജാതൈഃ കുസുമിതദ്രുമൈഃ । പ്രത്യഹം പ്രാതര് ആഗുല്ഫമ് ആകീര്ണകുസുമാജിരമ്
വീടുകളുടെ അരികിൽ പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾ നില്ക്കുന്നു. ഓരോ പ്രഭാതവും അവയുടെ പൂക്കൾ നിലത്ത് വീണു കാൽമുട്ടോളം പൂവിരിയലായി പരക്കുന്നു.
സരച്ചാമരസാരങ്ഗചലജങ്ഗലഷണ്ഡകമ് । ഗുഞ്ജാനികുഞ്ജസഞ്ജാതശഷ്പസുപ്തമൃഗാര്ഭകമ്
അവിടെ വെള്ളിലിലകളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ പാടങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഗുഞ്ചാ വള്ളികളിൽ തേൻചീറ്റികൾ ഗാനം പാടുന്നു; കാടുവെട്ടികളിൽ പുല്ലിനടിയിൽ കുഞ്ഞുമാനുകൾ ഉറങ്ങുന്നു.
ഏകാന്തരാസ്തവത്സൈകകര്ണസ്പന്ദാസ്തമക്ഷികമ് । ഗോപോച്ഛിഷ്ടീകൃതദധിസമ്പര്കാസ്പന്ദമക്ഷികമ്
ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക്, കാളക്കുട്ടികൾ ഒറ്റചെവി ഇളക്കി കിടക്കുന്നു. പശുപാലകർ ഉപേക്ഷിച്ച തൈര് രുചിച്ച തേൻചീറ്റികൾ മൃദുലമായ ശബ്ദത്തോടെ ചുറ്റി പറക്കുന്നു.
സമസ്തസദ്മസു ക്ഷീണമാക്ഷികാക്ഷിപ്തമക്ഷികമ് । ഫുല്ലാശോകദ്രുമോദ്ദ്യോതകൃതലാക്ഷികമന്ദിരമ്
എല്ലാ വീടുകളിലും തേന്കൂട്ടുകള് കുറയുകയും, തേന്പുഴുക്കള് അകറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, പൂത്ത അശോകവൃക്ഷങ്ങള് കൊണ്ട് അണിഞ്ഞു കത്തുന്ന മന്ദിരങ്ങള് ചുവന്ന കണികകളുടെ ഭംഗി പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ശീകരാസാരമരുതാ നിത്യാര്ദ്രവികചദ്ദ്രുമമ് । കദമ്ബമുകുലപ്രോതസപ്തച്ഛദച്ഛദോത്കരമ്
തണുത്ത മഞ്ഞുതുള്ളികള് നിറഞ്ഞ കാറ്റ് പതിവായി വീശുന്നതിനാല് വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇലകള് എല്ലാം എപ്പോഴും ഈരപ്പം നിറഞ്ഞതും പച്ചപ്പും ആണ്. കദംബം പൂക്കളും സപ്തച്ഛദം എന്ന ഏഴു ഇലകളുള്ള വൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകള് കൂട്ടമായി തഴച്ചു നില്ക്കുന്നു.
വൃതിവ്രാതലതാഫുല്ലകേതകോത്കരമാലിനമ് । ബൃഹത്പ്രണാലീപടലീരണദ്രുടരുടാരവമ്
പൂത്ത കേതകപ്പൂക്കള് വളര്ന്ന തണ്ടുകള്ക്കൊപ്പം ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. വിശാലമായ ഇലകളുടെ തണലില് പക്ഷികളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്നു.
വാതായനഗുഹാനിര്യത്സൌധവിശ്രാന്തവാരിദമ് । പൂര്ണപുഷ്കരിണീപങ്ക്തിപൂതരാജപഥാന്തരമ്
ജാലകങ്ങളിലൂടെയും അകത്തുള്ള മുറികളിലൂടെയും തണുത്ത കാറ്റ് ഒഴുകുന്നു. നിറഞ്ഞ താമരക്കുളങ്ങള് നിരന്നിരിയ്ക്കുന്ന രാജപഥങ്ങള് അതിനാല് ശുദ്ധവും മനോഹരവുമാണ്.
നീരന്ധ്രവിടപച്ഛായാശീതലാമലശാദ്വലമ് । സര്വപുഷ്പാസ്രവദ്ബിന്ദുപ്രതിബിമ്ബിതതാരകമ്
അടരുന്ന ഇലകളുടെ തണലിൽ, ശീതളവും നിർമ്മലവുമായ പുതിയ പുല്ലുകൊണ്ട് നിറഞ്ഞതും, ഓരോ പുഷ്പവും തുള്ളി തുള്ളിയായി വീണു നക്ഷത്രങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതുമായ ഒരു സ്ഥലം.
അനാരതപതത്പുഷ്പഹിമവര്ഷസിതാലയമ് । വിചിത്രമഞ്ജരീപുഷ്പപത്ത്രപല്വലപാദപമ്
എപ്പോഴും പുഷ്പങ്ങളും ഹിമവും മഴപെയ്യുന്നപോലെ തണുപ്പും, അത്ഭുതകരമായ കുതിരകളാൽ, ഇലകളാൽ, താമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു വാസസ്ഥലം.
ഗൃഹകക്ഷ്യാന്തരാലീനമേഘഗുപ്തചിരണ്ടികമ് । സൌധസ്ഥമേഘവിദ്യുദ്ഭിര് അനാദേയപ്രദീപകമ്
വീട്ടിന്റെ അകത്തളങ്ങൾപോലുള്ള ഇടവഴികളും, മേഘങ്ങൾ മറച്ച പഴയ കോണുകളും, മേഘങ്ങളിലെ മിന്നലാൽ പ്രകാശം ലഭിക്കുന്നതും, വേറൊരു വിളക്കിന്റെ ആവശ്യമില്ലാത്തതുമായ ഒരു ഭവനം.
കന്ദരാനിലഝാങ്കാരഘനഘുങ്ഘുമമണ്ഡപമ് । ചരച്ചകോരഹാരീതഹരിണീഹാരിമന്ദിരമ്
കണ്ടരകളിലൂടെ കാറ്റ് മുഴങ്ങുന്ന ഗംഭീരമായ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന മണ്ഡപം, സഞ്ചരിക്കുന്ന ചകോരപ്പക്ഷികളും തത്തകളും മാൻമാരും ചേർന്ന് ഹാരങ്ങൾ പോലെ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു രാജമന്ദിരം.
ഉന്നിദ്രകന്ദലോദ്വാന്തമാംസലാമോദമന്ഥരൈഃ । മരുദ്ഭിര് മന്ദമ് ആദാതുമ് ആരബ്ധൈര് ലോലപല്ലവമ്
പൊതിഞ്ഞ മണ്ണിന്റെയും ഇളം കൊമ്പുകളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ കാറ്റ് മന്ദമായി വീശുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്പർശത്തിൽ കളിയോടെ വിറയുന്ന ഇലകൾ നന്നായി ആടിത്തുടങ്ങുന്നു.
ലാവകാലാപലീലായാമ് ആലീനലലനാകുലമ് । കോകകോകിലകാകോലകോലാഹലസമാകുലമ്
ലാവകപ്പക്ഷികളും തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കളിയോടെ കൂടിച്ചേരുന്നിടം; കുയിലുകളും മറ്റുപക്ഷികളും ചേർന്ന് ഉല്ലാസത്തോടെ പാടുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.