ഗൃഹ ഏവ യഥാ സ്വപ്നേ നഗരം ഭാതി ഭാസ്വരമ് । തഥൈതദ് അസദ് ഏവാന്തശ് ചിദ്ധാതൌ ഭാതി ഭാസ്വരമ്
സ്വപ്നത്തിൽ വീട്ടിലിരുന്ന് പ്രകാശമുള്ള ഒരു നഗരമെന്നു കാണുന്നതുപോലെ, ബോധത്തിന്റെ സാരത്തിൽ ഈ അസത്യമായ ലോകം പ്രകാശത്തോടെ തെളിയുന്നതാണ്.
യഥാ മരുജലേ ഽമ്ബുത്വം കടകത്വം ച ഹേമനി । അസത് സദ് ഇവ ഭാതീദം തഥാ ദൃശ്യത്വമ് ആത്മനി
മാരുഭൂമിയിലെ ജലമെന്നു തോന്നുന്നതുപോലെയും, പൊന്നിന് കങ്കണത്തിന്റെ രൂപം കാണുന്നതുപോലെയും, ഈ അസത്യമായത് സത്യമെന്നു തോന്നുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ദൃശ്യമായതെല്ലാം ആത്മാവിൽ ഉദയിക്കുന്നു.
ഏവമ് ആകലയന്ത്യൌ തേ ലലനേ ലലനാകൃതീ । ഗൃഹാന് നിര്യയതുര് ബാഹ്യം ചാരുചങ്ക്രമണക്രമൈഃ
അങ്ങനെ ആ രണ്ട് യുവതികൾ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ, സുന്ദരമായ ചുവടുകൾ ഇട്ട് വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് നടന്നു.
അദൃശ്യേ ഗ്രാമലോകേന പ്രേക്ഷമാണേ പുരോ ഗിരിമ് । ചുമ്ബിതാകാശകുഹരം സംസ്പ്ര്ഷ്ടാദിത്യമണ്ഡലമ്
ഗ്രാമവാസികൾ അവരെ കാണാതെ, അവർ മുന്നിലുള്ള പർവ്വതത്തെ നോക്കി; ആ പർവ്വതത്തിലെ ഗുഹകൾ ആകാശം തൊട്ടു, ചൂടുകൾ സൂര്യപ്രഭയാൽ സ്പർശിക്കപ്പെട്ടു.
നാനാവര്ണാഖിലോത്ഫുല്ലവിചിത്രവനകമ്ബലമ് । നാനാനിര്ഝരനിര്ധൂതകൂജദ്വനവിഹങ്ഗമമ്
അനേകം നിറങ്ങളിലുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ വിരിഞ്ഞു നിറഞ്ഞ അത്ഭുതകരമായ വനങ്ങൾ കൊണ്ടു പർവ്വതം മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; പലതരം വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾക്കു സമീപം പക്ഷികൾ ആലാപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
വിചിത്രമഞ്ജരീപുഞ്ജപിഞ്ജരാമ്ബുദമണ്ഡലമ് । അഭ്രകച്ഛഗുലുച്ഛാഗ്രവിശ്രാന്തഖഗസാരവമ്
വിവിധതരം പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, കുങ്കുമ നിറമുള്ള മേഘങ്ങൾ, മൈകക്കല്ലുകളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ കാണാം.
സാരവഞ്ജുലവിസ്താരഗുപ്താഖിലസരിത്തടമ് । അസമാപ്തശിലാശ്വഭ്രലതാനര്തനമാരുതമ്
വ്യാപകമായി പടർന്നു നിൽക്കുന്ന സാരവഞ്ജുല വൃക്ഷങ്ങൾക്കാൽ എല്ലാ നദീതീരങ്ങളും മറഞ്ഞിരുന്നു. പൂർത്തിയാകാത്ത പാറകളും കുഴികളും നൃത്തം ചെയ്യുന്ന വള്ളികളും ഇടയിൽ കാറ്റ് കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
പുഷ്പാഭ്രപിഹിതാകാശകോശകുട്ടകവാരിദമ് । പതദ്ദീര്ഘസരിത്സ്രോതസ്സിതമുക്താകലാപകമ്
പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള മേഘങ്ങൾ ആകാശം മറച്ചിരുന്നു. കുഴികളിൽ മഴവെള്ളം കെട്ടി നിന്നു. നീളമുള്ള നദികൾ പ്രകാശമുള്ള മുത്തുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ചലദ്വൃക്ഷവനവ്യൂഹവാതഘട്ടിതദിക്തടമ് । നാനാവനാകുലോപാന്തച്ഛായാസതതശീതലമ്
ചലിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും കാടുകളും കാറ്റ് ഇളക്കി, ദിക്കുകളുടെ അറ്റങ്ങൾ വരെ ഉണർത്തി. വിവിധ കാടുകളുടെ അറ്റത്തുള്ള കനിഞ്ഞിരിക്കുന്ന നിഴൽ എപ്പോഴും തണുപ്പും നൽകുന്നു.
അഥ തേ ലലനേ തത്ര തദാ ദദൃശതുസ് സ്വയമ് । തം ഗിരിഗ്രാമകം വ്യോമ്നസ് സ്വര്ഗഖണ്ഡമ് ഇവ ച്യുതമ്
അപ്പോൾ ആ രണ്ട് യുവതികൾ അവിടെതന്നെ ആ മലഗ്രാമം കണ്ടു; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണു വീണ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഒരു തൂണുപോലെ അതു തോന്നി.
വഹത്പ്രണാലീപടലം പൂര്ണപുഷ്കരിണീജലമ് । ദ്വിജൈഃ കുരുകുചൈഃ കൂജത് സുഷിരശ്വഭ്രകച്ഛലമ്
നിറഞ്ഞ താമരക്കുളങ്ങളിലെ വെള്ളം ചാലുകളും പുഴകളും ഒഴുക്കുന്നു. വളഞ്ഞ ചുണ്ടുള്ള പക്ഷികൾ അവിടെ കിളി പോലെ പാടുന്നു, അവരുടെ ശബ്ദം ഗുഹകളും കുഴികളും മുഴുവൻ മുഴങ്ങുന്നു.
ഗര്ജദ്ഗോവൃന്ദഹുങ്കാരകരാലാഖിലകുഞ്ജകമ് । ഗുഞ്ജാഗുല്മകഷണ്ഡാഢ്യം സച്ഛായഘനമാരുതമ്
പശുക്കളുടെ കൂട്ടം മുഴുവൻ കനലേറിയ ഉരുണ്ട ശബ്ദത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന കാടുകൾ, തീവ്രമായ ഇടിമുഴക്കവും തണുത്ത കാറ്റും നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു. തേൻചീറ്റികൾ ഗുഞ്ചയോടെ പറക്കുന്ന കാട്ടുപാടങ്ങളും കനിഞ്ഞുള്ള കാട്ടുപൊയ്കകളും എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ട്.
ദുഷ്പ്രവേശാര്കകിരണം പൃഥങ് നീഹാരധൂസരമ് । ഉദഞ്ചന്മഞ്ജരീപുഞ്ജജടാലവിശിഖാന്തരമ്
അവിടെ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കയറിയെത്താൻ പോലും കഴിയില്ല, മൂടൽമഞ്ഞും പൊടിയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കുലകളുടെ ഇടയിലൂടെ ഇരുണ്ട നിഴൽ പടർന്നു കിടക്കുന്നു.
ശിലാഫലഹകസ്ഫാരപ്രോച്ഛലച്ഛുക്ലനിര്ഝരൈഃ । സ്മാരിതാചലനിര്ധൂതക്ഷീരോദധിജലശ്രിയമ്
പാറകളും കല്ലുകളും മീതെ വെളുത്ത വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ കുതിച്ചൊഴുകുന്നു. ആ ദൃശ്യങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ ചുരണ്ടിയെടുത്ത ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ മഹിമയെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു.
ഫലമാലാമഹാഭാരഭാസുരൈര് അജിരദ്രുമൈഃ । ആനീയ പുഷ്പസമ്ഭാരം തിഷ്ഠദ്ഭിര് ഇവ സങ്കുലമ്
വളരെ വലിയ പഴക്കുലകളാൽ തൂങ്ങിയ പ്രകാശമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ അങ്കണങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. അവ പുഷ്പങ്ങളുടെ സമൃദ്ധി കൂട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ ആ അങ്കണങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തരത്തരലഝാങ്കാരകാരിമാരുതകമ്പിതൈഃ । കീര്ണപുഷ്പമഹാവൃഷ്ടിം ദ്രുമൈര് ഇവ രസാകുലൈഃ
തരതരലമായ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്ന വേഗമുള്ള കാറ്റിൽ കുലുങ്ങുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, രസത്തിൽ നിറഞ്ഞതുപോലെ, പുഷ്പങ്ങളുടെ വലിയ മഴ ചിതറിക്കുന്നു.
അശങ്കിതശിലാകൂടസ്രവദബ്ബിന്ദുഝാങ്കൃതൈഃ । കിഞ്ചിത്കൃതരവം ഗുപ്തൈര് അശങ്കൈശ് ശങ്കിതൈഃ ഖഗൈഃ
പാറകളിൽ നിന്ന് തുള്ളി വീഴുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, ചില പക്ഷികൾ ഒളിച്ചിരിക്കുകയും, ചിലത് ജാഗ്രതയോടെയും, ഭയമില്ലാതെ, മൃദുവായ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഉത്ഫാലലഹരീപ്രാന്തശീകരാസ്വാദനാകുലൈഃ । നദ്യാമ് ഉഡ്ഡയനാവര്തവൃത്തിഭിര് വിഹഗൈര് വൃതമ്
ഉയർന്ന തിരകളുടെ അറ്റത്തുള്ള തുള്ളികൾ രുചിക്കാനായി ആഗ്രഹിച്ച്, ചുഴിയിലൂടെ പറക്കുന്ന പക്ഷികൾ കൊണ്ട് ആ നദി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഉത്താലതാലവിശ്രാന്തകാകാലോകനശങ്കിതൈഃ । ബാലൈഃ പ്രഗോപിതാമിക്ഷാഖണ്ഡം ജീര്ണസ്വഭൂപ്തകൈഃ
പൊയ്മരച്ചെടികളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന കാക്കകളെ കണ്ടു ഭയന്ന്, കുട്ടികൾ വൃദ്ധരായ ഗ്രാമവാസികൾ ചവച്ചുവിട്ട ശർക്കരക്കൊല്ലികൾ ചിതറിച്ചു കളയുന്നു.
പുഷ്പശേഖരസമ്ഭാരവസനഗ്രാമബാലകമ് । കദമ്ബനിമ്ബജമ്ബീരഗഹനോപാന്തശീതലമ്
പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച പുഷ്പമാലകളും പൂക്കളാൽ നിർമ്മിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച ഗ്രാമത്തിലെ ബാലന്മാർ, കടമ്പ, വേപ്പ്, നാരകം എന്നിവയുടെ കാനനങ്ങൾക്കരികിൽ തണലിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
ക്ഷൌമാനുതസ്താസ്വരയാ മഞ്ജരീപൂര്ണകര്ണയാ । ക്ഷുത്ക്ഷാന്തയാ ഭ്രാന്തരഥ്യം ഗ്രാമഖേടകകാന്തയാ
മഞ്ഞളരികയിൽ തുമ്പികൾ നിറഞ്ഞ ശബ്ദം കാതിൽ നിറഞ്ഞ, നൂലുടുപ്പുകൾ ധരിച്ച, വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച ഗ്രാമസുന്ദരികൾ വഴികളിൽ അലയുന്നു.
സരിത്തരങ്ഗസങ്ഘട്ടസംരാവാശ്രുതസങ്കഥമ് । കര്ണജാഡ്യഘനത്രാസവാഞ്ഛിതൈകാന്തസംസ്ഥിതിമ്
നദിയുടെ തിരമാലകളുടെ ഇടിച്ചിലിന്റെയും വലിയ സംഭാഷണങ്ങളുടെയും ശബ്ദം കേട്ട് കാതുകൾ മന്ദമായും വിഷമമായും, ഏകാന്തതയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദധിലിപ്താസ്യഹസ്താംസൈര് ബദ്ധപുഷ്പലതാധരൈഃ । നഗ്നൈര് ഗോമയപങ്കാങ്കൈര് ബാലൈര് ആകുലചത്വരമ്
തൈര് പുരട്ടിയ മുഖവും കൈകളും, പൂക്കളാല് അലങ്കരിച്ച അധരങ്ങളും, നഗ്നരായി, പശുവിന്റെ ചാണകവും ചെളിയും പുരണ്ടു, കളിയോടെ അങ്ങ് അങ്ങ് ഓടുന്ന കുട്ടികള് കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതായിരുന്നു അങ്ങ് അങ്ങെയുള്ള അങ്കണങ്ങള്.
തീരശാദ്വലവല്ലീനാം ദോലാന്ദോലനഹാരിഭിഃ । തരങ്ഗൈര് വാഹ്യമാനാമ്ബുലേഖികാങ്കിതസൈകതമ്
നദീതീരത്തെ പച്ച പുല്ലും വള്ളികളും, തിരമാലകള് ആ വള്ളികളെ ആടിപ്പെടുത്തുമ്പോള് വെള്ളം കൊണ്ട് വരച്ച രേഖകളാല് അലങ്കരിച്ച മണല്ത്തിട്ടകള് അവിടെ കാണാം.
ദധിക്ഷീരഘനാമോദമത്തമന്ഥരമക്ഷികമ് । കാല്യഭക്താര്ഥനോദ്ബാഷ്പജര്ജരാമ്ബരബാലകമ്
തൈരും പാലും നിറഞ്ഞ സുഗന്ധം മൂലം മന്ദമായും മയങ്ങിയും പറക്കുന്ന തേനീച്ചകളും, രാവിലെ ഭക്ഷണം ചോദിച്ച് കരഞ്ഞ് വസ്ത്രം നനയുന്ന ഗ്രാമത്തിലെ കുട്ടികളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഗോമയാസിക്തവലയകരവാരീകൃതക്രുധമ് । ധമ്മില്ലവലനാവ്യഗ്രഭൂതസ്ത്രീവിഹസജ്ജനമ്
പശുവിന്റെ ചാണകവെള്ളം തളിച്ചതില് കോപംകൊണ്ടു കൈകളാല് വളയം കാണിക്കുന്ന കുട്ടികളും, കളിയില് മുഴുകി ചുരുണ്ട മുടിയോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദാന്തപുച്ഛച്ഛടച്ഛന്നപതത്കകുദവായസമ് । ഗൃഹരഥ്യാങ്ഗനദ്വാരകീര്ണകുന്ദകരണ്ഡകമ്
അവിടത്തെ മുറ്റങ്ങളിൽ മയിലിന്റെ പിറകുപക്ഷികൾ, കാക്കയുടെ ചിറകുകൾ, പശുവിന്റെ വാലുകൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. വീടുകളുടെ വാതിലുകളും തെരുവുകളും മുറ്റങ്ങളും മല്ലികപ്പൂവുകൾ നിറച്ച കുരുന്നുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഗൃഹപാര്ശ്വസ്ഥിതശ്വഭ്രജാതൈഃ കുസുമിതദ്രുമൈഃ । പ്രത്യഹം പ്രാതര് ആഗുല്ഫമ് ആകീര്ണകുസുമാജിരമ്
വീടുകളുടെ അരികിൽ പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾ നില്ക്കുന്നു. ഓരോ പ്രഭാതവും അവയുടെ പൂക്കൾ നിലത്ത് വീണു കാൽമുട്ടോളം പൂവിരിയലായി പരക്കുന്നു.
സരച്ചാമരസാരങ്ഗചലജങ്ഗലഷണ്ഡകമ് । ഗുഞ്ജാനികുഞ്ജസഞ്ജാതശഷ്പസുപ്തമൃഗാര്ഭകമ്
അവിടെ വെള്ളിലിലകളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ പാടങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഗുഞ്ചാ വള്ളികളിൽ തേൻചീറ്റികൾ ഗാനം പാടുന്നു; കാടുവെട്ടികളിൽ പുല്ലിനടിയിൽ കുഞ്ഞുമാനുകൾ ഉറങ്ങുന്നു.
ഏകാന്തരാസ്തവത്സൈകകര്ണസ്പന്ദാസ്തമക്ഷികമ് । ഗോപോച്ഛിഷ്ടീകൃതദധിസമ്പര്കാസ്പന്ദമക്ഷികമ്
ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക്, കാളക്കുട്ടികൾ ഒറ്റചെവി ഇളക്കി കിടക്കുന്നു. പശുപാലകർ ഉപേക്ഷിച്ച തൈര് രുചിച്ച തേൻചീറ്റികൾ മൃദുലമായ ശബ്ദത്തോടെ ചുറ്റി പറക്കുന്നു.