തസ്യ താദൃക്സ്വഭാവസ്യ സമഗ്രവിഭവാന്വിതമ് । സംസാരജാലമ് ആഭോഗി പ്രഭോ പ്രതിവിഷായതേ
അങ്ങനെ ഉള്ള സ്വഭാവമുള്ളവന്, എല്ലാം സമ്പത്തും ഉണ്ടെങ്കിലും, പ്രഭോ, ഈ ലോകജീവിതം വിഷം പോലെ തോന്നുന്നു.
താദൃശസ് സ്യാന് മഹാസത്ത്വഃ ക ഇവാസ്മിന് മഹീതലേ । പ്രകൃതേ വ്യവഹാരേ തം യോ നിവേശയിതും ക്ഷമഃ
ഇവിടെ ഭൂമിയിൽ ഇങ്ങനെയുള്ള മഹാശക്തിയുള്ളവൻ ആരാണ്? അവനെ സാധാരണ ജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ ആരാണ്?
ഇതി നോ യേയമ് ആയാതാ ശാഖാപ്രസരശാലിനീ । ആപത് താമ് അലമ് ഉദ്ധര്തും സമുദേതു ദയാപരഃ
ഇങ്ങനെ ഈ ശാഖകളായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ദു:ഖം വന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ, അതിൽ നിന്ന് അവനെ രക്ഷിക്കാൻ കരുണയുള്ളവൻ മുന്നോട്ട് വരട്ടെ.
മനസി മോഹമ് അപാസ്യ മഹാമനാസ് സകലമ് ആര്തിമതഃ കില സാധുതാമ് । സഫലതാം നയതീഹ തമോഹരന് ദിനകരോ ഭുവി ഭാസ്കരതാമ് ഇവ
മനസ്സിലെ മായയെ മാറ്റി, മഹത്തായ മനസ്സുള്ളവൻ എല്ലാ ദു:ഖിതരെയും സത്പഥത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അങ്ങനെ, ഭൂമിയിൽ ഇരുണ്ടത് അകറ്റി സൂര്യൻ പ്രകാശം നൽകുന്നതുപോലെ.
ഏവം ചേത് തന് മഹാപ്രാജ്ഞം ഭവന്തോ രഘുനന്ദനമ് । ഇഹാനയന്തു ത്വരിതം ഹരിണം ഹരിണാ ഇവ
ഇങ്ങനെ ആണെങ്കില്, രഘുവംശത്തിലെ ആ ജ്ഞാനിയെ, മൃഗങ്ങള് മറ്റൊരു മൃഗത്തെ പോലെ, നിങ്ങള് വേഗത്തില് ഇവിടേക്ക് കൊണ്ടുവരിക.
ഏഷ മോഹോ രഘുപതേര് നാപദ്ഭ്യോ ന ച രാഗതഃ । വിവേകവൈരാഗ്യകൃതോ ബോധ ഏഷ മഹോദയഃ
രഘുപതിയുടെ ഈ ഭ്രമം ദുരന്തം കൊണ്ടോ മോഹം കൊണ്ടോ അല്ല; വിവേകവും വൈരാഗ്യവും കൊണ്ടു ജനിച്ച മഹത്തായ ഉണര്വാണ് ഇതു.
ഇഹായാതു ക്ഷണാദ് രാമസ് തദ് ഇഹൈവ വയം ക്ഷണാത് । മോഹം തസ്യാപനേഷ്യാമോ മരുതോ ഽദ്രേര് ഘനം യഥാ
രാമന് ഉടന് ഇവിടേക്ക് വരട്ടെ; നാം ഇവിടേ തന്നെ, കാറ്റ് മലയില് നിന്നുള്ള മേഘം പടര്ത്തുന്നതുപോലെ, അവന്റെ ഭ്രമം അകറ്റും.
ഏതസ്മിന് മാര്ജിതേ യുക്ത്യാ മോഹേ ച രഘുനന്ദനഃ । വിശ്രാന്തിമ് ഏഷ്യതി പദേ തസ്മിന് വയമ് ഇവോത്തമേ
ശരിയായ മാര്ഗ്ഗത്തില് ഈ ഭ്രമം അകറ്റിയാല്, രഘുവംശജന് ആ പരമാവസ്ഥയില് വിശ്രമം കണ്ടെത്തും, നമ്മളെപ്പോലെ.
സത്യതാം മുദിതാം പ്രജ്ഞാം വിശ്രാന്തിം ച സമേത്യ സഃ । പീനതാം വരവര്ണത്വം പീതാമൃത ഇവൈഷ്യതി
സത്യവും സന്തോഷവും ജ്ഞാനവും വിശ്രമവും ലഭിച്ചാല്, അവന് പുഷ്ടിയും ഉജ്ജ്വലമായ വർണ്ണവും, അമൃതം കുടിച്ചവനുപോലെ, നേടും.
നിജാം ച പ്രകൃതാമ് ഏവ വ്യവഹാരപരമ്പരാമ് । പരിപൂര്ണമനാ മാന്യ ആചരിഷ്യത്യ് അഖണ്ഡിതാമ്
സ്വന്തം സ്വഭാവം അനുസരിച്ച്, തൃപ്തമായ മനസ്സോടെ, ആദരവോടെ, അവന് തന്റെ ലോകകൃത്യങ്ങള് തടസ്സമില്ലാതെ നിര്വഹിക്കും.
ഭവിഷ്യതി മഹാസത്ത്വോ ജ്ഞാതലോകപരാവരഃ । സുഖദുഃഖദശാഹീനസ് സമലോഷ്ടാശ്മകാഞ്ചനഃ
അവൻ മഹാനായ ഒരു ആത്മാവായി, ലോകത്തിന്റെ മുഴുവൻ വശങ്ങളും അറിയുന്നവനായി, സുഖവും ദു:ഖവും തൊടാത്തവനായി, മണ്ണ്, കല്ല്, പൊന്നു എന്നിവയെ ഒരുപോലെ കാണുന്നവനായി മാറും.
ഇത്യ് ഉക്തേ മുനിനാഥേന രാജാ സമ്പൂര്ണമാനസഃ । പ്രാഹിണോദ് രാമമ് ആനേതും ഭൂയോ ദൂതപരമ്പരാമ്
മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, രാജാവ് മനസ്സിൽ തൃപ്തനായി വീണ്ടും രാമനെ കൊണ്ടുവരാൻ ദൂതന്മാരെ അയച്ചു.
ഏതാവതാ ച കാലേന രാമോ നിജഗൃഹാസനാത് । പിതുസ് സകാശമ് ആഗന്തുമ് ഉത്ഥിതോ ഽര്ക ഇവാചലാത്
അത്രയധികം സമയം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ വീട്ടിൽ ഇരുന്നിരുന്ന സീറ്റിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, അച്ഛന്റെ അടുക്കൽ പോകാൻ, പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ എഴുന്നേറ്റു.
വൃതഃ കതിപയൈര് ഭൃത്യൈര് ഭ്രാതൃഭ്യാം ചാജഗാമ ഹ । തത് പുണ്യം പിതുര് ആസ്ഥാനം സ്വര്ഗം സുരപതേര് ഇവ
ചെറിയ ചില ഭൃത്യന്മാരും സഹോദരന്മാരും കൂടെ ചേർന്ന്, രാമൻ അച്ഛന്റെ പുണ്യമായ ആസ്ഥാനത്തേക്ക് എത്തി, അതു ദേവേന്ദ്രന്റെ സ്വർഗം പോലെയായിരുന്നു.
ദൂരാദ് ഏവ ദദര്ശാസൌ രാമോ ദശരഥം തദാ । വൃതം രാജസമൂഹേന ദേവൌഘേനേവ വാസവമ്
അക്കാലത്ത് ദൂരത്തിൽ നിന്ന് രാമൻ ദശരഥനെ രാജസഭയുമായി ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും, ദേവതകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ വാസവനെ പോലെ കാണുകയും ചെയ്തു.
വസിഷ്ഠവിശ്വാമിത്രാഭ്യാം സേവിതം പാര്ശ്വയോര് ദ്വയോഃ । സര്വശാസ്ത്രാര്ഥതജ്ജ്ഞേന മന്ത്രിവൃന്ദേന പാലിതമ്
വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും ഇരുവശത്തും സേവനത്തോടെയും, എല്ലാ ശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള മന്ത്രിസഭയുടെ സംരക്ഷണത്തോടെയും രാജാവ് ഇരുന്നിരുന്നു.
ചാരുചാമരഹസ്താഭിഃ കാന്താഭിസ് സമുപാസിതമ് । കകുബ്ഭിര് ഇവ മൂര്താഭിസ് സംസ്ഥിതാഭിര് യഥോചിതമ്
സുന്ദരമായ ചാമരം കൈവശമുള്ള മനോഹരികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ആകാശത്തിന്റെ ദിക്കുകൾ ശരീരമാക്കി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ അവർ അർഹമായ രീതിയിൽ നിന്നു സേവനം ചെയ്തു.
വസിഷ്ഠവിശ്വാമിത്രാദ്യാസ് തഥാ ദശരഥാദയഃ । ദദൃശൂ രാഘവം ദൂരാദ് ഉപായാന്തം ഗുഹോപമമ്
വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും മറ്റു മഹർഷികളും, ദശരഥനും കൂട്ടരും, ദൂരത്ത് നിന്ന് ഗുഹനെപ്പോലെ സമീപിച്ചുവരുന്ന രാഘവനെ കണ്ടു.
സത്ത്വാവഷ്ടമ്ഭഗര്വേണ ശൈത്യേനേവ ഹിമാലയമ് । ശ്രിതം സകലസേവ്യേന ഗമ്ഭീരേണ സ്വരേണ ച
അവൻ ഉറച്ച മനസ്സിന്റെ അഭിമാനത്തോടുകൂടി, ഹിമാലയത്തിന്റെ തണുപ്പുപോലെ, എല്ലാവരും സേവിക്കാവുന്നവനും, ആഴമുള്ള ശബ്ദമുള്ളവനും ആയിരുന്നു.
സൌമ്യം സമശുഭാകാരം വിനയോദാരമ് ഊര്ജിതമ് । കാന്തോപശാന്തവപുഷം പരസ്യാര്ഥസ്യ ഭാജനമ്
സൗമ്യനും സമമായ രൂപമുള്ളവനും, വിനയത്തിലും ശക്തിയിലും മഹത്വമുള്ളവനും, മനോഹരവും ശാന്തവുമായ രൂപമുള്ളവനും, മറ്റുള്ളവരുടെ ക്ഷേമത്തിന് പാത്രമായവനും ആയിരുന്നു.
സമുദ്യദ്യൌവനാരമ്ഭമ് ഉദ്യോഗശമശോഭിതമ് । അനുദ്വിഗ്നമ് അനായാസം പൂര്ണപ്രായമനോരഥമ്
യൗവനം തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത്, പരിശ്രമവും ശാന്തതയും ഒരുമിച്ച് അലങ്കരിച്ചവനായി, ഉല്ലാസമില്ലാതെ, എളുപ്പത്തിൽ, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഭൂരിഭാഗവും നിറവേറ്റപ്പെട്ടവനായി അവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിചാരിതജഗദ്യാത്രം പവിത്രഗുണഗോചരമ് । മഹാസത്ത്വൈകലോഭേന ഗുണൈര് ഇവ സമാശ്രിതമ്
ലോകത്തിന്റെ പ്രവാഹം ആലോചിച്ചവനും, വിശുദ്ധമായ ഗുണങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനും, മഹത്തായ സത്യത്തിൽ ഏകാഗ്രതയുള്ളവനും, ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി അവൻ നിലകൊണ്ടു.
ഉദാരസാരമ് ആപൂര്ണമ് അന്തഃകരണകോടരമ് । അവിക്ഷുഭിതയാ വൃത്ത്യാ ദര്ശയന്തമ് അനുത്തമമ്
ഉത്തമമായ സാരമുള്ളത് കൊണ്ട്, മനസ്സിന്റെ ആന്തരിക ഭാഗം പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞു; അശാന്തിയില്ലാത്ത നിലയിൽ, അത്യുത്തമം വെളിപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
ഏവം ഗുണഗണാകീര്ണോ ദൂരാദ് ഏവ രഘൂദ്വഹഃ । പരിമേയസിതാച്ഛാച്ഛസ്വഹാരാമ്ബരപല്ലവഃ
ഇങ്ങനെ, അനേകം ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രഘുവംശജൻ ദൂരത്ത് നിന്ന് തന്നെ തെളിഞ്ഞു; അവന്റെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും തിളക്കമുള്ള വെള്ളയായിരുന്നു.
പ്രണനാമ ചലച്ചാരുചൂഡാമണിമരീചിനാ । ശിരസാ വസുധാകമ്പലോലമാനാചലശ്രിയാ
അവൻ തലകുനിഞ്ഞു; അപ്പോൾ അവന്റെ മനോഹരമായ കിരീടത്തിലെ രത്നം പ്രകാശം വീശി, ഭൂമിയെ നടുക്കുന്ന പർവതത്തിന്റെ മഹിമ പോലെ അവന്റെ തല ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
പ്രഥമം പിതരം പശ്ചാന് മുനീന് മാന്യൈകമ് ആനതഃ । തതോ വിപ്രാംസ് തതോ ബന്ധൂംസ് തതോ ഽധികഗുണാന് ഗുരൂന്
ആദ്യം അവൻ തന്റെ പിതാവിന് മുന്നിൽ വണങ്ങി, പിന്നെ ആദരണീയരായ മുനികൾക്ക്, തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും, ബന്ധുക്കൾക്കും, അതിലധികം ഗുണമുള്ള ഗുരുക്കന്മാർക്കും അങ്ങനെ അണുക്രമത്തിൽ വണങ്ങി.
ജഗ്രാഹ ചാത്മനാ ദൃഷ്ട്വാ മനാക് സ്വാദുഗിരാ തഥാ । രാജലോകേന വിഹിതാം സ പ്രണാമപരമ്പരാമ്
രാജ്യത്തിലെ ജനങ്ങൾ നടത്തിയ വന്ദനകളെ, അവൻ സ്വന്തം സാന്നിധ്യത്തോടും മധുരമായ വാക്കുകളോടും കൂടി സ്വീകരിച്ചു.
വിഹിതാശീര് മുനിഭ്യാം തു രാമസ് സ ശമമാനസഃ । ആസസാദ പിതുഃ പുണ്യം സമീപം സുരസുന്ദരഃ
മുനിമാർ നൽകിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ രാമൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ പുണ്യമായ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ദൈവസുന്ദരനായി സമീപിച്ചു.
പാദാഭിവന്ദനരതം തമ് അഥാസൌ മഹീപതിഃ । ശിരസ്യ് അഭ്യാലിലിങ്ഗാശു ചുചുമ്ബ ച പുനഃ പുനഃ
അവൻ കാലുകൾക്ക് വിനയം കാണിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ, രാജാവു അതിവേഗം അവന്റെ തല ചുംബിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും അങ്കത്തിലേറ്റി ചേർത്തു.
ശത്രുഘ്നം ലക്ഷ്മണം ചൈവ തഥൈവ പരവീരഹാ । ആലിലിങ്ഗ ഘനസ്നേഹം രാജഹംസോ ഽമ്ബുജം യഥാ
അതിനുപരി, ശത്രുഘ്നനും ലക്ഷ്മണനെയും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവരെയും, രാജഹംസ പൂവിനെ ചേർത്തുപിടിക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവ് ആഴമുള്ള സ്നേഹത്തോടെ അങ്കത്തിലേറ്റി ചേർത്തു.