കാന്താവിരഹിണാമ് ഏകം വാസരം വത്സരായതേ । മൃതോ ജാതോ ഽഹമ് അന്യോ മേ പിതേതി സ്വപ്നധാമ്നി ച
പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടവർക്കു ഒരു ദിവസം തന്നെ ഒരു വർഷംപോലെയാണ്; 'ഞാൻ മരിച്ചു, ഞാൻ ജനിച്ചു, മറ്റൊരാളാണ് എന്റെ അച്ഛൻ' എന്നതുപോലുള്ളത് സ്വപ്നലോകത്തും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
അഭുക്തസ്യൈവ ഭോഗ്യസ്യ ഭുക്തധീര് ഉപജായതേ । ഭുക്തേ ചാഭുക്തധീര് ദൃഷ്ടമ് ഇത്യ് അലം കിതവാദിഷു
അനുഭവിക്കാത്തതിലും അനുഭവിച്ചെന്ന തോന്നൽ വരാം; അനുഭവിച്ചാൽ, അനുഭവിച്ചില്ലെന്ന തോന്നലും വരാം—ഇത് ചതിക്കാരിലും മറ്റുള്ളവരിലും കാണാം.
ശൂന്യമ് ആകീര്ണതാമ് ഏതി തുല്യം വ്യസനമ് ഉത്സവൈഃ । വിപ്രലമ്ഭോ ഽപി ലാഭശ് ച മദസ്വപ്നാദിസംവിദി
ശൂന്യത നിറയുകയും ദു:ഖവും ഉത്സവംപോലെ തുല്യമായി തോന്നുകയും ചെയ്യുന്നു; വേർപാടോ ലഭിയോ മദ്യം, സ്വപ്നം പോലുള്ള അവസ്ഥകളിൽ ഒരുപോലെയാണ്.
തൈക്ഷ്ണ്യം യഥാ മരിചബീജകണേ സ്ഥിതം സ്വം സ്തമ്ഭേ ഽഥവാ രചിതപുത്രകജാലമ് അന്തഃ । ദൃശ്യം ത്വ് അനന്യദ് ഇദമ് ഏവമ് അജേ ഽസ്തി ശാന്തം കസ്യാസ്തി ബന്ധനവിമോക്ഷദൃശഃ കുതഃ കാഃ
എങ്ങിനെ ഒരു കടുക് വിത്തിൽ അതിന്റെ കഠിനതയും, സ്വന്തം തൂണിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവവും, കളിപ്പാട്ടക്കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ വലയിൽ അതിന്റെ ഘടനയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഈ ലോകവും അതിൽ നിന്നു വേറെയല്ല; ജനനം ഇല്ലാത്ത, സമാധാനമുള്ളവർക്കു ബന്ധനമോ മോചനമോ ആര്ക്കാണ്? അവ എവിടുനിന്നാണ്? എന്താണ്?
പ്രതിഭാന്തി ജഗന്ത്യ് ആശു മൃതിമോഹാദ് അനന്തരമ് । ജീവസ്യോന്മീലനാദ് അക്ഷ്ണോ രൂപാണീവാഖിലാന്യ് അലമ്
മരണഭ്രമയ്ക്ക് ശേഷം ലോകങ്ങൾ ഉടനടി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ജീവന്റെ കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോൾ എല്ലാ രൂപങ്ങളും എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നുവോ അതുപോലെ.
ദിക്കാലകലനാകാശധര്മകര്മമയാനി ച । പരിസ്ഫാരാണ്യ് അനന്താനി കല്പാന്തസ്ഥൈര്യവന്തി ച
ഇവ ദിശ, കാലം, കണക്കുകൂട്ടൽ, ആകാശം, സ്വഭാവം, പ്രവർത്തനം എന്നിവകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ അനന്തമായ രൂപങ്ങളാണ്; ഓരോ കല്പത്തിന്റെ അവസാനംവരെ നിലനിൽക്കുന്നവയും.
നാനുഭൂതം ന യദ് ദൃഷ്ടം തന് മയാ കൃതമ് ഇത്യ് അപി । തത് ക്ഷണാത് സ്മൃതിതാമ് ഏതി സ്വപ്നേ സ്വമരണം യഥാ
ഞാൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഞാൻ അവകാശപ്പെടുന്നെങ്കിലും, ഞാൻ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതോ കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതോ ആയതും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഓർമ്മയായി മാറുന്നു. സ്വപ്നത്തിൽ തനിക്കു മരണം സംഭവിച്ചതുപോലെ.
ഭ്രാന്തിര് ഏവമ് അനന്തേയം ചിദ്വ്യോമവ്യോമ്നി ഭാസുരാ । അപകുഡ്യാ ജഗന്നാമ്നീ നഗരീകല്പനാത്മികാ
ഇങ്ങനെ, ഈ അനന്തമായ മായ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്നു. ലോകം എന്ന നഗരമെന്നത് മതിലുകളില്ലാത്ത ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അഹം ജഗദ് ഇയം സര്ഗസ്മൃതിര് ഏവേതി ജൃമ്ഭതി । ദൂരകല്പക്ഷണാഭ്യാസവിപര്യാസൈകകാരിണീ
ഞാൻ, ഈ ലോകം, സൃഷ്ടിയുടെ ഓർമ്മ — ഇതെല്ലാം ദൂരെയുള്ള കൽപ്പനയും അതിന്റെ ആവർത്തനവും കൊണ്ടാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
നാനുഭൂതാനുഭൂതാ ച ജ്ഞപ്തിര് ഇത്ഥം ദ്വിരൂപിണീ । പൂര്വം കാരണരിക്തേവ ചിദ്രൂപൈവ പ്രവര്തതേ
അനുഭവിച്ചതു, അനുഭവിക്കാത്തതു — ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനം ഇരുവിധമാണ്. ആദ്യം അതു കാരണമെന്നപോലെ പ്രവർത്തിച്ചാലും, അതിന്റെ സ്വഭാവം ചൈതന്യമാണ്.
നാനുഭൂതേ ഽനുഭൂതത്വം സംവിദോ ഽന്തര് ഉദേത്യ് അപി । സ്വപ്നഭ്രമാദ് അനന്യസ്മിന് പിതരീവ പിതൃസ്മൃതിഃ
അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതു സംബന്ധിച്ച് മനസ്സിനുള്ളിൽ അനുഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മ ഉയരാറില്ല. സ്വപ്നം അല്ലെങ്കിൽ ഭ്രമം കൊണ്ടു, അച്ഛനല്ലാത്ത ഒരാളിൽ അച്ഛന്റെ ഓർമ്മ വരുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
കദാചിത് സ്മൃതിതാമ് ത്യക്ത്വാ പ്രതിഭാമാത്രമ് ഏവ സത് । ഭാതി പ്രഥമസര്ഗേശരൂപേണ തദനു ക്രമാത്
ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഓർമ്മയെയും വിട്ട് വെച്ച്, വെറും പ്രത്യക്ഷത മാത്രം ദൃശ്യമായി തിളങ്ങുന്നു. ആദ്യം സൃഷ്ടിയുടെ അധിപന്റെ രൂപത്തിൽ, പിന്നെ അതിന് ശേഷം ക്രമമായി.
ദൃശ്യം ത്രിഭുവനാദീദമ് അനുഭൂതസ്മൃതൌ സ്ഥിതമ് । കേഷാഞ്ചിത് തന്വി കേഷാഞ്ചിന് നാനുഭൂതസ്മൃതൌ സ്ഥിതമ്
സുന്ദരിയേ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങൾ തുടങ്ങി കാണുന്ന സകലവും ചിലർക്കു അനുഭവങ്ങളുടെ ഓർമ്മയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു, എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർക്കു അതൊരു അനുഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
പ്രതിഭാസത ഏവേദം കേഷാഞ്ചിത് സ്മരണം വിനാ । ചിദണൂനാം പ്രജേശത്വം കാകതാലീയവദ് യതഃ
ചിലർക്കു ഈ ലോകം വെറും പ്രത്യക്ഷതയായി മാത്രം തോന്നുന്നു, ഓർമ്മ ഒന്നുമില്ലാതെ. കാരണം, മനസ്സിന്റെ സൂക്ഷ്മതയിൽ അധിപതിത്വം യാദൃശ്ചികമായി, കാക്കയും താളപ്പഴവും ഒത്തുചേരുന്നതുപോലെ, ഉണ്ടാകുന്നു.
അത്യന്തവിസ്മൃതം ദൃശ്യം മോക്ഷ ഇത്യ് അഭിധീയതേ । ഈപ്സിതാനീപ്സിതേ തത്ര ന സ്തഃ കേചന കസ്യചിത്
പൂർണമായും മറന്നുപോയ ഈ ലോകം മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ, ആര്ക്കും ഇഷ്ടമായതോ അനിഷ്ടമായതോ ഒന്നും അവിടെ ഇല്ല.
അത്യന്താഭാവസമ്പത്തിം വിനാഹന്ത്വജഗത്സ്ഥിതേഃ । അനുത്പാദമയീമ് ഏവ നോദേത്യ് ഏവ വിമുക്തതാ
'ഞാൻ' എന്ന ഭാവവും ലോകം എന്ന നിലയും ഇല്ലാതാക്കാതെ, പൂർണമായ അസ്തിത്വരഹിതാവസ്ഥ നേടാതെ, ജനനം ഇല്ലാത്ത മോക്ഷം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
രജ്ജ്വാം സര്പഭ്രമസ് സര്പശബ്ദാര്ഥാസമ്ഭവം വിനാ । അനുത്പാദമയോ നിത്യം ശാന്തോ ഽപി ന ഹി ശാമ്യതി
കയറിൽ പാമ്പ് എന്ന് തോന്നുന്ന ഭ്രമം, പാമ്പ് എന്ന വാക്കും അർത്ഥവും ചേർന്നിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, എപ്പോഴും ജനനം ഇല്ലാത്തതും ശാന്തവുമാണെങ്കിലും, അഭ്രമം അകറ്റപ്പെടുന്നില്ല.
അര്ധശാന്തോ ന ശാന്തോ ഽസൌ സമേത്യ് അന്യതയാ പുനഃ । ഉദേത്യ് ഏകപിശാചാന്തേ പിശാചോ ഽന്യോ ഽപ്യ് അധീമതഃ
പകുതി ശാന്തമായത് ശാന്തമായതല്ല, കാരണം മറ്റൊന്നുമായി ചേർന്നാൽ, ആദ്യത്തെ ഭൂതം അവസാനിച്ചിടത്തും മറ്റൊരു ഭൂതം, ബുദ്ധിമാന്മാർക്കു പോലും, ഉദയിക്കുന്നു.
സംസാരശ് ചായമ് ആഭോഗീ പരമ് ഏവേതി നിശ്ചയഃ । കാരണാഭാവതോ ഭാതി യദ് ഇഹാഭാവമ് ഏതി തത്
ഇഹലോകജീവിതം ദൃഢവും മൂല്യവാനുമായതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. പക്ഷേ, അതിന് യഥാർത്ഥ കാരണം ഇല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം ഒടുവിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ബ്രാഹ്മണബ്രാഹ്മണീരൂപേ സര്ഗേ യാ കാരണം സ്മൃതിഃ । കഥമ് അഭ്യുദിതാ സാ സ്യാത് സ്മരണീയമ് ഇദം വിനാ
ബ്രാഹ്മണനും ബ്രാഹ്മണിയുമെന്ന രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഓർമ്മയാണ് കാരണം എന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ ഓർക്കാൻ ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ ആ ഓർമ്മ എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
പിതാമഹസ്മൃതിസ് തത്ര കാരണം തസ്യ ച സ്മൃതിഃ । പൂര്വം ന സമ്ഭവത്യ് ഏവ മുക്തത്വാത് പൂര്വജന്മനഃ
അവിടെ പിതാമഹന്റെ ഓർമ്മയാണ് കാരണം; പക്ഷേ, അതിന്റെ ഓർമ്മയും മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, കാരണം മുമ്പത്തെ ജന്മം മോക്ഷം നേടിയത് കൊണ്ടു.
പൂര്വം ന സമ്ഭവത്യ് ഏവ സ്മരണീയാ ചിതിസ് സ്വയമ് । പദ്മജാദിത്വമ് ആയാതി ചേതനസ്യ യഥാസ്ഥിതേഃ
മുമ്പ് ഓർക്കാനാവുന്ന ഓർമ്മയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, കമലത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന അവസ്ഥ സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നു.
അഭൂവമ് അഹമ് ഇത്യ് അന്യഃ പ്രജാനാഥഃ പ്രജായതേ । കാകതാലീയവത് കശ്ചിദ് ഭവതി പ്രതിഭാമയഃ
‘ഞാൻ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല’ എന്ന് വിചാരിച്ച് മറ്റൊരു ജീവികളുടെ അധിപൻ ഉദയം ചെയ്യുന്നു. പക്ഷേ, ഒരാൾ യാദൃശ്ചികമായി, ഒരു ചിന്തയുടെ പ്രകാശം പോലെ മാത്രം, പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് പോലെ ആകുന്നു.
ഏവമ് അഭ്യുദിതേ ലോകേ ന കിഞ്ചിന് ന കദാചന । ക്വചിദ് അഭ്യുദിതം നാമ കേവലം ചിന്നഭസ് സ്ഥിതമ്
ഇങ്ങനെ ലോകം ഉദയിച്ചപ്പോൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ഒരിക്കലും ഉദയിച്ചിട്ടില്ല. ഉദയം എന്നു പറയുന്നത് വെറും ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്.
ദ്വിവിധായാസ് സ്മൃതേര് അസ്യാഃ കാരണം പരമം പദമ് । കാര്യകാരണഭാവോ ഽസാവ് ഏകമ് ഏവ ചിദമ്ബരമ്
ഈ ഓർമ്മയുടെ പ്രധാന കാരണം രണ്ടുവിധമാണ് — അതായത് പരമാവസ്ഥ. കാരണവും ഫലവും എന്ന ബന്ധം ഒറ്റ ചൈതന്യാകാശം മാത്രമാണ്.
കാര്യകാരണയോസ് സത്താ കാരണൈസ് സഹകാരിഭിഃ । കാര്യകാരണയോര് ഐക്യം തദഭാവാന് ന ശാമ്യതി
ഫലത്തിന്റെയും കാരണത്തിന്റെയും നിലപാട് സഹകാരികളായ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്. ആ കാരണങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ഫല-കാരണങ്ങളുടെ ഐക്യം അവസാനിക്കില്ല.
മഹാചിദ്രൂപമ് ഏവേദം സ്മരണാദ് വിദ്ധി വേദനമ് । കാര്യകാരണഭാവോ ഽത്ര തേന ശബ്ദോ ന വാസ്തവഃ
ഈ ലോകം മഹത്തായ ചൈതന്യത്തിന്റെ രൂപമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; ഓർമ്മയിൽ നിന്നാണ് അറിവ് ഉദയിക്കുന്നത്. ഇവിടെ കാരണഫലബന്ധം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്, അതിനാൽ ഈ ലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമായിട്ടില്ല.
ഏവം ന കിഞ്ചിദ് ഉത്പന്നം ദൃശ്യം ത്രിജഗദാദ്യ് അപി । ചിദാകാശം ചിദാകാശേ കേവലം സ്വാത്മനി സ്ഥിതമ്
ഇങ്ങനെ, ഒന്നും ഉദിച്ചിട്ടില്ല, കാണുന്ന ഈ ലോകമോ മൂന്നു ലോകങ്ങളോ പോലും ഇല്ല; ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം ചൈതന്യത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
അഹോ നു പരമാ ദൃഷ്ടിര് ദര്ശിതാ ദേവി മേ ത്വയാ । രൂപശ്രീര് ജാഗതീ പ്രാതഃപ്രഭയേവേക്ഷണദ്യുതേഃ
ദേവി, നീ എന്നെ അതിവിശിഷ്ടമായ ദർശനം കാണിച്ചു. ലോകത്തിലെ രൂപങ്ങളുടെ ഭംഗി, പ്രഭാതത്തിലെ പ്രകാശം പോലെ കാഴ്ചയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു.
ഇദാനീമ് അഹമ് ഏതസ്യാം യാവത് പരിണതാ ദൃശി । നാഭ്യാസേന വിനാ താവദ് ഭിന്ദ്ധീമം ദേവി കൌതുകമ്
ഇപ്പോൾ ഈ ദർശനത്തിൽ എത്രത്തോളം ഞാൻ വളർന്നുവോ അത്രത്തോളം, ആവർത്തിച്ച് അഭ്യസിക്കാതെ തന്നെ, ദേവി, എന്റെ ഈ കൗതുകം നീ നീക്കിക്കളയണം.