പശ്ചിമാബ്ധിതടീലോകവര്ണിതാസ്തമയക്രമമ് । അസങ്ഖ്യബദ്ധഭൂപാലകരാകീര്ണാഖിലാജിരമ്
പശ്ചിമ കടൽത്തീരത്ത് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്ന നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പുരാതന രാജപ്രാസാദം നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അതിനകത്ത് അനവധി രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ അനുചരരും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
യജ്ഞവാടപഠദ്വിപ്രജിതതൂര്യോഗ്രനിസ്സ്വനമ് । വന്ദികോലാഹലോല്ലാസപ്രതിശ്രുദ്ഘനകന്ദരമ്
യാഗശാലയിലേക്കുള്ള വഴികളിൽ സംഗീതോപകരണങ്ങളുടെ വിജയഘോഷം മുഴങ്ങുകയും, ഗാനഗായകരുടെയും വന്ദികാരന്മാരുടെയും ആഹ്ലാദഘോഷം ഗുഹകളിൽ പടർന്ന് കേൾക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഗേയവാദ്യോദ്യതധ്വാനപ്രധ്വനദ്ഗഗനാന്തരമ് । ഹയഹസ്തിരഥാവാരിരജോമേഘഘനാമ്ബരമ്
പാടലും വാദ്യങ്ങളുടെയും ഉയരുന്ന ശബ്ദം ആകാശം നിറച്ചു. കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും ഉയർത്തിയ പൊടിക്കുമുളളത് കനല്പോലെയുള്ള മേഘങ്ങൾ പോലെ ആകാശത്ത് കിടന്നു.
പുഷ്പകര്പൂരധൂമോത്ഥഗന്ധാമോദിതപര്വതമ് । സര്വമണ്ഡലസമ്ഭാരരചിതാനേകശാസനമ്
പുഷ്പം, കർപ്പൂരം, ധൂപം എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം പർവതങ്ങളിൽ പരന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും വിവിധ നിയമങ്ങളും ആജ്ഞകളും സ്ഥാപിച്ചിരുന്നതിനാൽ ക്രമം നിലനിൽക്കുകയായിരുന്നു.
യശഃകര്പൂരജലധിസുശുക്ലാമ്ബരപര്ഷദമ് । രോദസീസ്തമ്ഭഭൂതൈകസ്വപ്രഭാവജിതാര്കകമ്
അവിടെയുള്ളവർ കർപ്പൂരവും കടൽനിറവും പോലെ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്നതും, ആ സഭയുടെ പ്രകാശം ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തൂണുപോലെ ദീപ്തിയോടെ, സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ തിളങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു.
ആരമ്ഭമന്ഥരോദാരകാര്യസംവ്യഗ്രഭൂമിപമ് । നാനാനഗരനിര്മാണസോദ്യോഗസ്ഥപതീശ്വരമ്
ആ രാജാവ് വലിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരുന്നതും, പലവിധ നഗരങ്ങൾ പണിയാൻ താത്പര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രധാന ശില്പികളും അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നതുമായിരുന്നു.
പപാതാഥ മഹാരമ്ഭാം സാ താം നരപതേസ് സഭാമ് । വ്യോമാത്മികാ വ്യോമമയീം മിഹികേവാമ്ബരാടവീമ്
അപ്പോൾ ആ മഹത്തായ അത്ഭുതകരമായ സഭ, ആകാശത്തിൽ തന്നെ രൂപം കൊണ്ടതുപോലെയും ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതുപോലെയും, ആകാശത്തിലെ മൂടൽമഞ്ഞുപോലുള്ള ഒരു കാടായി താഴേക്ക് ഇറങ്ങി.
ഭ്രമന്തീം തത്ര താമ് അഗ്രേ ദദൃശുസ് തേ ന കേചന । അന്യസങ്കല്പരചിതാം പുരുഷാഃ കാമിനീമ് ഇവ
അത് അവിടെയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ആരും അതിനെ നേരിൽ കണ്ടില്ല; മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയെ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ അതായിരുന്നു.
തഥാ തേ താം ന ദദൃശുസ് സഞ്ചരന്തീം പുരോഗതാമ് । അന്യസങ്കല്പരചിതാം മധ്യേ സ്വനഗരീം യഥാ
അവളെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നത് അവർക്ക് കാണാനായില്ല, കാരണം അവളെ മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സിൽ മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നതു പോലെ, ഒരാൾ സ്വന്തം നഗരത്തിനകത്തിരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ കാണാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
പ്രാക്തനാന് ഏവ താന് സര്വാന് സാ ദദര്ശ പുരോഗതാന് । ഭൂഭൃതൈവ സമം പ്രാപ്താന് നഗരാന് നഗരാന്തരമ്
അവളോ, മുമ്പ് മുന്നോട്ട് പോയവരെല്ലാം കണ്ടു, രാജാവ് മറ്റൊരു നഗരത്തിലെത്തുമ്പോൾ കൂടെ വന്നവരെ കാണുന്നതുപോലെ.
തദ്വേശാംസ് തന്മയാചാരാംസ് തഥാ താന് ഏവ ബാലകാന് । താ ഏവ ബാലവനിതാസ് താംസ് താന് ഏവ ച മന്ത്രിണഃ
അവളെപ്പോലെ തന്നെയുള്ള ആ കുട്ടികളെയും, അവരുടേത് പോലെയുള്ള പെൺകുട്ടികളെയും, അതേ മന്ത്രിമാരെയും അവൾ കണ്ടു.
താന് ഏവ ഭുവി ഭൂപാലാംസ് താംസ് താന് ഏവ ച പണ്ഡിതാന് । താന് ഏവ നര്മസചിവാന് ഭൃത്യാംസ് താന് ഏവ താദൃശാന്
അവളെപ്പോലെ തന്നെയുള്ള രാജാക്കന്മാരെയും, പണ്ഡിതന്മാരെയും, അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളെയും, ഭൃത്യന്മാരെയും, അത്തരം മറ്റുള്ളവരെയും അവൾ കണ്ടു.
അഥാന്യാന് അന്യപൂര്വാംശ് ച പണ്ഡിതാന് സുഹൃദസ് തഥാ । വ്യവഹാരാംസ് തഥാ ചാന്യാന് പൌരാന് അന്യാംസ് തഥൈവ ച
അവൾ പുതിയ പണ്ഡിതന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും വിവിധ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും മറ്റു നഗരവാസികളെയും കണ്ടു.
മധ്യാഹ്നകാലം ദിവസം ഘനഘര്മാകുലാ ദിശഃ । അന്തരിക്ഷം സചന്ദ്രാര്കം സാമ്ഭോദപവനധ്വനി
അവൾ മധ്യാഹ്ന സമയവും, ഉച്ചവെയിലിൽ കത്തുന്ന ദിശകളും, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉള്ള ആകാശവും, മേഘങ്ങളുടെ, വെള്ളത്തിന്റെ, കാറ്റിന്റെ ശബ്ദവും കണ്ടു.
മഹീം ഹ്രദനദീശൈലപുരപത്തനമണ്ഡിതാമ് । നാനാനഗരവിന്യാസജങ്ഗലഗ്രാമസങ്കുലാമ്
അവൾ തടാകങ്ങൾ, നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, നഗരങ്ങൾ, പട്ടണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമിയും, വിവിധ നഗരങ്ങൾ, കാടുകൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും കണ്ടു.
ദ്വിര് അഷ്ടവര്ഷം ഭൂപാലം പ്രാക്തന്യാ ജരസോജ്ഝിതമ് । പ്രാക്തനീം ജനതാം സര്വാം സമസ്താന് ഗ്രാമവാസിനഃ
അവൾ പതിനാറു വയസ്സുള്ള, പഴയ വയസ്സു വിട്ട രാജാവിനെയും, പഴയ ജനങ്ങളെയും, ഗ്രാമവാസികളെയും പഴയപോലെ കണ്ടു.
സാ താന് ആലോക്യ ലലനാ ചിന്താപരവശാഭവത് । തേ ഽസ്മിന് നഗരവാസ്തവ്യാഃ കഷ്ടം സര്വേ മൃതാ ഇതി
അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ആ സ്ത്രീ വലിയ ചിന്തയിൽ ആകുലയായി. 'ഈ നഗരത്തിലെ എല്ലാവരും വലിയ കഷ്ടം അനുഭവിച്ച് മരിച്ചിരിക്കുന്നു' എന്നു അവൾ മനസ്സിൽ കരുതി.
പുനഃപ്രജ്ഞപ്തിബോധേന പ്രാക്തനാന്തഃപുരാന്തരമ് । ആജഗാമ ദദര്ശാത്ര സാര്ധരാത്രം തഥൈവ തത്
പിന്നീട് ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, അവൾ പഴയ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും കടന്നു. അപ്പോൾ അർദ്ധരാത്രിയിൽ അവിടെ എല്ലാം പഴയപോലെയാണെന്ന് കണ്ടു.
ശവരൂപം സ്വഭര്താരം പുഷ്പസമ്ഭാരഗോപിതമ് । നിദ്രാകുലം പരിജനസന്നിവേശം തഥൈവ തമ്
അവൾ ഭർത്താവിനെ ഒരു ശവംപോലെ, പൂക്കളാൽ മൂടിയ നിലയിൽ കണ്ടു. അവിടെയുള്ള സേവകരും എല്ലാവരും ഉറക്കത്തിൽ ആഴ്ന്ന് കിടക്കുന്നതായി അവൾ കണ്ടു.
അഥ സോത്ഥാപയാമ് ആസ നിദ്രാക്രാന്തം സഖീജനമ് । ആഹ ചാതീവ മേ ദുഃഖമ് ആസ്ഥാനം ദീയതാമ് ഇതി
അതിനുശേഷം അവൾ ഉറക്കത്തിൽ ആയിരുന്ന സഖികളെ ഉണർത്താൻ തുടങ്ങി. 'എനിക്ക് വളരെ ദുഃഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു; എന്നെ രാജസഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം' എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു.
ഭര്തുസ് സിംഹാസനസ്യാസ്യ പാര്ശ്വേ തിഷ്ഠാമ്യ് അഹം യദി । പശ്യന്തീ സഭ്യസങ്ഘാതം തത് പ്രജീവാമി നാന്യഥാ
എനിക്ക് ഭര്ത്താവിന്റെ സിംഹാസനത്തിന് അരികില് നിന്നു സഭയിലെ അംഗങ്ങളെ കാണാന് കഴിയുന്നുവെങ്കില് മാത്രമേ ജീവിക്കാനാകൂ; അതല്ലെങ്കില് എനിക്ക് കഴിയില്ല.
സ രാജപരിവാരോ ഽഥ തയേത്യ് ഉക്തോ യഥാക്രമമ് । ആസീദ് അനിദ്രസ് സുവ്യഗ്രസ് സര്വസ് സര്വസ്വകര്മസു
അവള് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ രാജാവിന്റെ സേവകര് ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യങ്ങള് അനുസരിച്ച് ഉറക്കം മറന്ന്, അതീവ ജാഗ്രതയോടെ എല്ലാ ജോലി കാര്യങ്ങളിലും തിരക്കോടെയായി.
പൌരാന് സഭ്യാന് സമാനേതും യയുര് യാഷ്ടീകപങ്ക്തയഃ । വ്യവഹാരം കലയിതുമ് ഉര്വീമ് അര്കകരാ ഇവ
നഗരവാസികളെയും സഭാസദസ്യരെയും വിളിക്കാനായി കവാടരക്ഷകര് നിരയായി പുറപ്പെട്ടു, ഭൂമിയിലേക്കു പരക്കുന്ന സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളെപ്പോലെ കാര്യങ്ങള് ക്രമീകരിക്കാന്.
ആസ്ഥാനഭൂമിം ഭൃത്യാശ് ച മാര്ജയാമ് ആസുര് ആദൃതാഃ । പ്രാവൃട്പയോദമലിനം ഖം ശരദ്വാസരാ ഇവ
വിശ്വാസമുള്ള ഭൃത്യന്മാര് ആസനഹാളം ശുദ്ധമാക്കാന് ഉത്സാഹത്തോടെ തുടങ്ങി; മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞു ശരദ്കാലം ആകാശം വൃത്തിയാക്കുന്നതുപോലെ.
അങ്ഗനം പ്രതി ദീപൌഘാസ് തസ്ഥുഃ പീതതമോഽമ്ഭസഃ । ആശ്ചാര്യദര്ശനായേവ പ്രാപ്താ നക്ഷത്രപങ്ക്തയഃ
അങ്ങണത്തിന് ചുറ്റും ഇരുണ്ടതിനെ നീക്കിയ വെള്ളത്തിൽ തെളിഞ്ഞ് വിളങ്ങുന്ന വിളക്കുകൾ നിരന്നു നിന്നു. അതെല്ലാം അത്ഭുതം കാണിക്കാൻ ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഇറങ്ങിയ നക്ഷത്രനിരകളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ജനതാഃ പൂരയാമ് ആസുഃ പൂരൈര് അജിരഭൂമികാഃ । അബ്ധീന് പ്രലയസംശുഷ്കാന് പുരാസര്ഗേ ഇവാമ്ഭസാ
ജനക്കൂട്ടങ്ങൾ അകത്തളങ്ങൾ നിറച്ചു. സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ പ്രളയത്തിൽ ഉണക്കിയ സമുദ്രങ്ങൾ വീണ്ടും വെള്ളം നിറയുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.
ആജഗ്മുര് മന്ത്രിസാമന്താസ് സ്വം സ്വം സ്ഥാനമ് അനിന്ദിതാഃ । ത്രൈലോക്യേ പുനര് ഉത്പന്നേ ലോകപാലാ യഥാ ദിശഃ
മന്ത്രിമാരും പ്രഭുക്കളും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം തിരിച്ചെടുത്തു. മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ വീണ്ടും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ലോകപാലകർ ദിക്കുകളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതുപോലെ.
വവുര് ആകീര്ണകര്പൂരസാന്ദ്രാ മലയശീതലാഃ । ഉത്ഫുല്ലകുസുമോദ്വാന്തമാംസലാമോദിനോ ഽനിലാഃ
കർപ്പൂരം ചിതറിച്ച മൃദുവായ മലയമലയുടെ തണലുള്ള കാറ്റുകൾ വീശി. പുഷ്പങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞതിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞു, ആ കാറ്റിൽ മധുരം നിറഞ്ഞിരുന്നു.
പര്യന്തേഷു പ്രതീഹാരാസ് തസ്ഥുര് ധവലവാസസഃ । വൃഷ്ടമൂകാര്കതാപാന്തമേഘമാലാ ഇവാദ്രിഷു
കവാടങ്ങൾക്കരികിൽ വെള്ളവസ്ത്രം ധരിച്ച വാതില്പാലകർ നില്ക്കുന്നു; പർവതശൃംഗങ്ങളിൽ ചൂടും മഴയുടെ ഗർജ്ജനവും അവസാനിപ്പിക്കുന്ന മേഘങ്ങളുടെ നിരപോലെ.
പ്രഭാപീതതമഃപുഞ്ജാഃ പേതുഃ പുഷ്പോത്കരാ ഭുവി । മേഘമാരുതവിധ്വസ്താസ് താരകാനികരാ ഇവ
പ്രഭയുടെ പ്രകാശത്തിൽ ഇരുണ്ടിരുണ്ട പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിലത്തേക്ക് വീണു; മേഘവും കാറ്റും ചേർന്ന് താരകളുടെ കൂട്ടം പടർന്നുപോകുന്നതുപോലെ.