ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സാ യയൌ ദേവീ ദിവ്യമ് ആത്മീയമ് ആസ്പദമ് । ലീലാ തു ലീലയൈവാസീന് നിര്വികല്പസമാധിഭാക്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദേവി തന്റെ ദിവ്യമായ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ലീലാ എങ്കില് ആശങ്കകളില്ലാത്ത സമാധിയില് ലയിച്ച നിലയില് അവിടെ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
തത് തത്യാജ നിമേഷേണ സാന്തഃകരണപഞ്ജരമ് । സ്വദേഹം ഖമ് ഇവോഡ്ഡീനാ നിജനീഡം വിഹങ്ഗമീ
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ, അവള് മനസ്സിന്റെ പഞ്ചരവും സഹിതം തന്റെ ശരീരം വിട്ടു. സ്വയം കൂറ്റത്തില് പറക്കുന്ന പക്ഷി തന്റെ കൂട് ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
ദദര്ശ ച സ്വഭര്താരം തസ്മിന്ന് ഏവാലയാമ്ബരേ । സംസ്ഥിതം പൃഥിവീപാലമ് ആസ്ഥാനേ ബഹുരാജകേ
അവിടെ തന്നെയുള്ള രാജസഭയിലെ ആകാശത്ത്, തന്റെ ഭർത്താവായ ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനെയും, അനേകം രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും അവൾ കണ്ടു.
സിംഹാസനസമാരൂഢം ജയ ജീവേതി സംസ്തുതമ് । പ്രസ്തുതം മണ്ഡലാനേകകാര്യമ് ആഹര്തുമ് ആദൃതമ്
അവൻ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, 'ജയം! ദീർഘായുസ്!' എന്നൊക്കെ ആരവത്തോടെ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടവനായി, പല മണ്ഡലങ്ങളിലെ കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നതും അവൾ കണ്ടു.
പതാകാമഞ്ജരീകീര്ണരാജധാനീഗൃഹസ്ഥിതമ് । പൂര്വദ്വാരസ്ഥിതാസങ്ഖ്യമുനിവിപ്രര്ഷിമണ്ഡലമ്
പതാകാമണികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രാജധാനിയിലെ ഭവനത്തിൽ അവൻ ഇരുന്നു; കിഴക്കേ വാതിലിൽ അനേകം മുനിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഋഷിമാരുമടങ്ങിയ കൂട്ടങ്ങൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ദക്ഷിണദ്വാരഗാസങ്ഖ്യലലനാലോകമണ്ഡലമ് । പശ്ചിമദ്വാരഗാസങ്ഖ്യരാജരാജേശമണ്ഡലമ്
തെക്കേ വാതിലിൽ അനേകം സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടവും, പടിഞ്ഞാറേ വാതിലിൽ അനവധി രാജാക്കളുടെയും മഹാരാജാക്കളുടെയും കൂട്ടവും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഉത്തരദ്വാരഗാസങ്ഖ്യരഥഹസ്ത്യശ്വസങ്കുലമ് । ഏകഭൃത്യവിനിര്ണീതദക്ഷിണാപഥവിഗ്രഹമ്
വടക്കേ വാതിലിന് മുന്നിൽ രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞിരുന്നതു. തെക്കേ വഴി ഒരാൾ മാത്രം വിശ്വസനീയനായ മന്ത്രിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു.
കര്ണാടനാഥരചിതപൂര്വദേശക്രിയാക്രമമ് । സുരാഷ്ട്രാധിപനിര്ണീതസര്വമ്ലേച്ഛോത്തരാപഥമ്
കർണാടകരാജാവാണ് കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കാര്യങ്ങൾ നടത്തിയത്. സൌരാഷ്ട്രാധിപൻ മുഴുവൻ വടക്കേ അതിരുകൾ വിദേശികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിച്ചു.
മാലവേശസമാക്രാന്തസര്വപാശ്ചാത്യതങ്ഗണമ് । ദക്ഷിണാബ്ധിതടായാതലങ്കാദൂതവിനോദിതമ്
മാളവരാജാവാണ് പാശ്ചാത്യഭാഗം മുഴുവൻ ഭരിച്ചത്. തെക്കേ കടൽത്തീരത്ത് ലങ്കയിൽ നിന്നുള്ള ദൂതന്മാർ എത്തി സന്തോഷം പകർന്നു.
പൂര്വാബ്ധിതടമാഹേന്ദ്രസിദ്ധോക്തഗഗനാപഗമ് । ഉത്തരാബ്ധിതടായാതദൂതവര്ണിതഗുഹ്യകമ്
കിഴക്കേ കടൽത്തീരം മഹേന്ദ്രമുനി ആകാശത്തോളം ഉയർന്നതാണെന്ന് വിവരിച്ചു. വടക്കേ കടൽത്തീരം ദൂതന്മാർ അതിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ വിശദമായി വിവരിച്ചു.
പശ്ചിമാബ്ധിതടീലോകവര്ണിതാസ്തമയക്രമമ് । അസങ്ഖ്യബദ്ധഭൂപാലകരാകീര്ണാഖിലാജിരമ്
പശ്ചിമ കടൽത്തീരത്ത് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്ന നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പുരാതന രാജപ്രാസാദം നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അതിനകത്ത് അനവധി രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ അനുചരരും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
യജ്ഞവാടപഠദ്വിപ്രജിതതൂര്യോഗ്രനിസ്സ്വനമ് । വന്ദികോലാഹലോല്ലാസപ്രതിശ്രുദ്ഘനകന്ദരമ്
യാഗശാലയിലേക്കുള്ള വഴികളിൽ സംഗീതോപകരണങ്ങളുടെ വിജയഘോഷം മുഴങ്ങുകയും, ഗാനഗായകരുടെയും വന്ദികാരന്മാരുടെയും ആഹ്ലാദഘോഷം ഗുഹകളിൽ പടർന്ന് കേൾക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഗേയവാദ്യോദ്യതധ്വാനപ്രധ്വനദ്ഗഗനാന്തരമ് । ഹയഹസ്തിരഥാവാരിരജോമേഘഘനാമ്ബരമ്
പാടലും വാദ്യങ്ങളുടെയും ഉയരുന്ന ശബ്ദം ആകാശം നിറച്ചു. കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും ഉയർത്തിയ പൊടിക്കുമുളളത് കനല്പോലെയുള്ള മേഘങ്ങൾ പോലെ ആകാശത്ത് കിടന്നു.
പുഷ്പകര്പൂരധൂമോത്ഥഗന്ധാമോദിതപര്വതമ് । സര്വമണ്ഡലസമ്ഭാരരചിതാനേകശാസനമ്
പുഷ്പം, കർപ്പൂരം, ധൂപം എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം പർവതങ്ങളിൽ പരന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും വിവിധ നിയമങ്ങളും ആജ്ഞകളും സ്ഥാപിച്ചിരുന്നതിനാൽ ക്രമം നിലനിൽക്കുകയായിരുന്നു.
യശഃകര്പൂരജലധിസുശുക്ലാമ്ബരപര്ഷദമ് । രോദസീസ്തമ്ഭഭൂതൈകസ്വപ്രഭാവജിതാര്കകമ്
അവിടെയുള്ളവർ കർപ്പൂരവും കടൽനിറവും പോലെ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്നതും, ആ സഭയുടെ പ്രകാശം ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തൂണുപോലെ ദീപ്തിയോടെ, സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ തിളങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു.
ആരമ്ഭമന്ഥരോദാരകാര്യസംവ്യഗ്രഭൂമിപമ് । നാനാനഗരനിര്മാണസോദ്യോഗസ്ഥപതീശ്വരമ്
ആ രാജാവ് വലിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരുന്നതും, പലവിധ നഗരങ്ങൾ പണിയാൻ താത്പര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രധാന ശില്പികളും അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നതുമായിരുന്നു.
പപാതാഥ മഹാരമ്ഭാം സാ താം നരപതേസ് സഭാമ് । വ്യോമാത്മികാ വ്യോമമയീം മിഹികേവാമ്ബരാടവീമ്
അപ്പോൾ ആ മഹത്തായ അത്ഭുതകരമായ സഭ, ആകാശത്തിൽ തന്നെ രൂപം കൊണ്ടതുപോലെയും ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതുപോലെയും, ആകാശത്തിലെ മൂടൽമഞ്ഞുപോലുള്ള ഒരു കാടായി താഴേക്ക് ഇറങ്ങി.
ഭ്രമന്തീം തത്ര താമ് അഗ്രേ ദദൃശുസ് തേ ന കേചന । അന്യസങ്കല്പരചിതാം പുരുഷാഃ കാമിനീമ് ഇവ
അത് അവിടെയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ആരും അതിനെ നേരിൽ കണ്ടില്ല; മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരു സ്ത്രീയെ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ അതായിരുന്നു.
തഥാ തേ താം ന ദദൃശുസ് സഞ്ചരന്തീം പുരോഗതാമ് । അന്യസങ്കല്പരചിതാം മധ്യേ സ്വനഗരീം യഥാ
അവളെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നത് അവർക്ക് കാണാനായില്ല, കാരണം അവളെ മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സിൽ മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നതു പോലെ, ഒരാൾ സ്വന്തം നഗരത്തിനകത്തിരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ കാണാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
പ്രാക്തനാന് ഏവ താന് സര്വാന് സാ ദദര്ശ പുരോഗതാന് । ഭൂഭൃതൈവ സമം പ്രാപ്താന് നഗരാന് നഗരാന്തരമ്
അവളോ, മുമ്പ് മുന്നോട്ട് പോയവരെല്ലാം കണ്ടു, രാജാവ് മറ്റൊരു നഗരത്തിലെത്തുമ്പോൾ കൂടെ വന്നവരെ കാണുന്നതുപോലെ.
തദ്വേശാംസ് തന്മയാചാരാംസ് തഥാ താന് ഏവ ബാലകാന് । താ ഏവ ബാലവനിതാസ് താംസ് താന് ഏവ ച മന്ത്രിണഃ
അവളെപ്പോലെ തന്നെയുള്ള ആ കുട്ടികളെയും, അവരുടേത് പോലെയുള്ള പെൺകുട്ടികളെയും, അതേ മന്ത്രിമാരെയും അവൾ കണ്ടു.
താന് ഏവ ഭുവി ഭൂപാലാംസ് താംസ് താന് ഏവ ച പണ്ഡിതാന് । താന് ഏവ നര്മസചിവാന് ഭൃത്യാംസ് താന് ഏവ താദൃശാന്
അവളെപ്പോലെ തന്നെയുള്ള രാജാക്കന്മാരെയും, പണ്ഡിതന്മാരെയും, അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളെയും, ഭൃത്യന്മാരെയും, അത്തരം മറ്റുള്ളവരെയും അവൾ കണ്ടു.
അഥാന്യാന് അന്യപൂര്വാംശ് ച പണ്ഡിതാന് സുഹൃദസ് തഥാ । വ്യവഹാരാംസ് തഥാ ചാന്യാന് പൌരാന് അന്യാംസ് തഥൈവ ച
അവൾ പുതിയ പണ്ഡിതന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും വിവിധ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും മറ്റു നഗരവാസികളെയും കണ്ടു.
മധ്യാഹ്നകാലം ദിവസം ഘനഘര്മാകുലാ ദിശഃ । അന്തരിക്ഷം സചന്ദ്രാര്കം സാമ്ഭോദപവനധ്വനി
അവൾ മധ്യാഹ്ന സമയവും, ഉച്ചവെയിലിൽ കത്തുന്ന ദിശകളും, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉള്ള ആകാശവും, മേഘങ്ങളുടെ, വെള്ളത്തിന്റെ, കാറ്റിന്റെ ശബ്ദവും കണ്ടു.
മഹീം ഹ്രദനദീശൈലപുരപത്തനമണ്ഡിതാമ് । നാനാനഗരവിന്യാസജങ്ഗലഗ്രാമസങ്കുലാമ്
അവൾ തടാകങ്ങൾ, നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, നഗരങ്ങൾ, പട്ടണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമിയും, വിവിധ നഗരങ്ങൾ, കാടുകൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും കണ്ടു.
ദ്വിര് അഷ്ടവര്ഷം ഭൂപാലം പ്രാക്തന്യാ ജരസോജ്ഝിതമ് । പ്രാക്തനീം ജനതാം സര്വാം സമസ്താന് ഗ്രാമവാസിനഃ
അവൾ പതിനാറു വയസ്സുള്ള, പഴയ വയസ്സു വിട്ട രാജാവിനെയും, പഴയ ജനങ്ങളെയും, ഗ്രാമവാസികളെയും പഴയപോലെ കണ്ടു.
സാ താന് ആലോക്യ ലലനാ ചിന്താപരവശാഭവത് । തേ ഽസ്മിന് നഗരവാസ്തവ്യാഃ കഷ്ടം സര്വേ മൃതാ ഇതി
അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ആ സ്ത്രീ വലിയ ചിന്തയിൽ ആകുലയായി. 'ഈ നഗരത്തിലെ എല്ലാവരും വലിയ കഷ്ടം അനുഭവിച്ച് മരിച്ചിരിക്കുന്നു' എന്നു അവൾ മനസ്സിൽ കരുതി.
പുനഃപ്രജ്ഞപ്തിബോധേന പ്രാക്തനാന്തഃപുരാന്തരമ് । ആജഗാമ ദദര്ശാത്ര സാര്ധരാത്രം തഥൈവ തത്
പിന്നീട് ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, അവൾ പഴയ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും കടന്നു. അപ്പോൾ അർദ്ധരാത്രിയിൽ അവിടെ എല്ലാം പഴയപോലെയാണെന്ന് കണ്ടു.
ശവരൂപം സ്വഭര്താരം പുഷ്പസമ്ഭാരഗോപിതമ് । നിദ്രാകുലം പരിജനസന്നിവേശം തഥൈവ തമ്
അവൾ ഭർത്താവിനെ ഒരു ശവംപോലെ, പൂക്കളാൽ മൂടിയ നിലയിൽ കണ്ടു. അവിടെയുള്ള സേവകരും എല്ലാവരും ഉറക്കത്തിൽ ആഴ്ന്ന് കിടക്കുന്നതായി അവൾ കണ്ടു.
അഥ സോത്ഥാപയാമ് ആസ നിദ്രാക്രാന്തം സഖീജനമ് । ആഹ ചാതീവ മേ ദുഃഖമ് ആസ്ഥാനം ദീയതാമ് ഇതി
അതിനുശേഷം അവൾ ഉറക്കത്തിൽ ആയിരുന്ന സഖികളെ ഉണർത്താൻ തുടങ്ങി. 'എനിക്ക് വളരെ ദുഃഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു; എന്നെ രാജസഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം' എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു.