പ്രാപ സാ തമസാന്ധത്വം തസ്മിന് മരണമ് ആഗതേ । ദീപജ്വാലാലവേ ക്ഷീണേ സദ്മശ്രീര് ഇവ ഭൂഷിതാ
മരണം എത്തിയപ്പോൾ, അവളെ കനിഞ്ഞ ഇരുട്ടും കുരുടതയും പിടിച്ചു; വിളക്കിന്റെ ജ്വാല കെട്ടുപോകുമ്പോൾ അലങ്കരിച്ച വീടിന്റെ ഭംഗി മങ്ങിപോകുന്നതുപോലെ.
കാര്ശ്യമ് ആപ ക്ഷണേനാസൌ ബാലാ വിരസതാം ഗതാ । യഥാ സ്രോതസ്വിനീ സ്രോതഃക്ഷയേ ക്ഷാമവിധൂസരാ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവൾ ക്ഷീണിച്ചു, ബാലികയുടെ മുഖം മങ്ങിപ്പോയി; ഒഴുകുന്ന നദി ഉണങ്ങി പൊടിപൊടിയായി വരണ്ടതുപോലെ.
ക്ഷിപ്രമ് ആക്രന്ദിനീ ക്ഷിപ്രം മൌനാസക്താ വിയോഗിനീ । ബഭൂവ ചക്രവാകീവ മാനിനീ മരണോന്മുഖീ
അവൾ ഉടൻ കരയുന്നവളായി, പിന്നെ വേഗത്തിൽ മൗനത്തിൽ അകന്നു, വേർപെട്ട് അഭിമാനത്തോടെ, മരണത്തിനെ നേരിടുന്ന ചക്രവാകപ്പെണ്ണുപോലെ മാറി.
അഥ താമ് അതിമാത്രവിഹ്വലാം സകൃദ് ആകാശഭവാ സരസ്വതീ । ശഫരീം ഹ്രദശോഷവിഹ്വലാം പ്രഥമാ വൃഷ്ടിര് ഇവാന്വകമ്പത
അവളെ അത്യന്തം ദുഃഖം പിടിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച സരസ്വതി, ഉണങ്ങിയ കുളത്തിൽ വലഞ്ഞു കഷ്ടപ്പെടുന്ന മീനിനെ കണ്ട് ആദ്യം പെയ്യുന്ന മഴയെപ്പോലെ, അവളോടു കാരുണ്യം കാണിച്ചു.
ശവീഭൂതമ് ഇമം വത്സേ ഭര്താരം പുഷ്പകമ്ബലൈഃ । ആച്ഛാദ്യ സ്ഥാപയേഹ ത്വം പുനര് ഏനമ് അവാപ്സ്യസി
കുഞ്ഞേ, ഇപ്പൊഴിതു ശവമായ ഭർത്താവിനെ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച മേശക്കമ്പളങ്ങൾകൊണ്ട് മൂടി ഇവിടെ വെക്കൂ; നീ വീണ്ടും അവനെ ലഭിക്കും.
പുഷ്പാണി മ്ലാനിമ് ഏഷ്യന്തി നോ ന ചൈഷ വിനങ്ക്ഷ്യതി । ഭൂയശ് ച തവ ഭര്തായമ് അചിരേണ ഭവിഷ്യതി
പൂക്കൾ ഉണങ്ങും, പക്ഷേ അവൻ ഇല്ലാതാവില്ല; അധികം വൈകാതെ നിന്റെ ഭർത്താവ് വീണ്ടും നിന്നെ തേടിവരും.
ഏതദീയശ് ച ജീവോ ഽസാവ് ആകാശവിശദസ് തവ । ന നിര്ഗമിഷ്യതി ക്ഷിപ്രമ് അപ്യ് അന്തഃപുരമണ്ഡപാത്
അവളുടെ ആത്മാവ് ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞതായിരുന്നു. ആ ആത്മാവ് അകത്തുള്ള മന്ദപത്തിൽ നിന്നു ഉടൻ പുറത്തേക്കു പോകില്ല.
ഷട്പദശ്രേണിനയനാ സമാകര്ണ്യേതി ബന്ധുഭിഃ । സാ സമാശ്വാസിതാഗത്യ പയോഭിര് ഇവ പദ്മിനീ
അവളുടെ കാലടികളുടെ ശബ്ദം തേനീച്ചകളുടെ നിരപോലെ കേട്ട ബന്ധുക്കൾ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു, ജലത്തിൽ പുതുങ്ങിയതുപോലെ താമരയെപ്പോലെ.
പതിം സംസ്ഥാപ്യ തത്രൈവ പുഷ്പപൂരപ്രഗോപിതമ് । കിഞ്ചിദ് ആശ്വാസിതാതിഷ്ഠത് കൃപണേവ നിധാനിനീ
ഭർത്താവിനെ പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരത്തിൽ മറച്ചുവെച്ച് അവൾ അവിടെ കുറച്ചു നേരം നിന്നു. സ്വത്തുവെച്ചുവെച്ച ദരിദ്ര സ്ത്രീപോലെ, അല്പം ആശ്വാസം ലഭിച്ചവളായിരുന്നു അവൾ.
തസ്മിന്ന് ഏവ ദിനേ സൈകാ തസ്മിഞ് ശുദ്ധാന്തമണ്ഡപേ । അര്ധരാത്രം പരിജനേ സര്വസ്മിന് നിദ്രയാ ഹൃതേ
അന്നേ ദിവസം, ആ ശുദ്ധമായ അകത്തളത്തിൽ, അർദ്ധരാത്രിയിൽ, എല്ലാ സേവകരും ഉറക്കത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ,
ജ്ഞപ്തിം ഭഗവതീം ദേവീം ശുദ്ധജ്ഞാനമഹാധിയാ । ദുഃഖാദ് ആഹ്വായയാമ് ആസ സോവച സമുപേത്യ താമ്
ആ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന്, അവൾ ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദേവിയായ ജ്ഞപ്തി ഭഗവതിയെ വിളിച്ചു. ദേവി അവളുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, അവൾ അവളോടു സംസാരിച്ചു.
കിം സ്മൃതാസ്മി ത്വയാ വത്സേ ധത്സേ കിമ് ഇതി ശോകിതാമ് । സംസാരേ ഭ്രാന്തയോ ഭാന്തി മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവന് മുധാ
എന്റെ കുഞ്ഞേ, നീ എന്നെ ഓർമ്മിച്ചോ? എന്തിനാണ് നീ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കുന്നത്? ഈ ലോകത്തിൽ ഭ്രമങ്ങൾ വെള്ളത്തിന്റെ മായാമൃഗതൃശ്ണപോലെ വെറുതെ തോന്നുന്നു.
ക്വ മമാമ്ബ സ്ഥിതോ ഭര്താ കിം കരോത്യ് അഥ കീദൃശഃ । സമീപം നയ മാം തസ്യ നൈകാ ശക്നോമി ജീവിതുമ്
അമ്മേ, എന്റെ ഭർത്താവ് എവിടെയാണ്? അവൻ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, എങ്ങനെയാണവൻ? എന്നെ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ചിത്താകാശം ചിദാകാശമ് ആകാശം ച തൃതീയകമ് । തേഭ്യശ് ശൂന്യതമം വിദ്ധി ചിദാകാശം വരാനനേ
മനസ്സിന്റെ ആകാശം, ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം, ഭൗതിക ആകാശം — ഇവ മൂന്നും ഉണ്ട്. ഇതിൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായത് ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശമാണെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം, സുന്ദരിയേ.
ശൂന്യമ് ഏവേദമ് അഖിലം ജഗത് തത്ര വ്യവസ്ഥിതമ് । അഹം ത്വമ് ഇതി ദൃശ്യാത്മ നാനാനാനൈവ നിര്വപുഃ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ശൂന്യമാണ്. അതിൽ 'ഞാൻ', 'നീ' എന്നിങ്ങനെ ഭേദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്, കാണുന്ന മനസ്സിന്റെ ഭാവങ്ങൾ മാത്രമാണ്; യഥാർത്ഥത്തിൽ അവയ്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായ നിലയില്ല.
അഭിത്തിമയമ് ഏവേദം കല്പനാരൂപിതം ജഗത് । ജ്ഞപ്തിഭാമാത്രകം ദേശതുലാപൂരണവര്ജിതമ്
ഈ ലോകം മുഴുവൻ മനസ്സിൽ ഉദിച്ച ഭാവന മാത്രമാണ്; അതിൽ യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നുമില്ല, ബോധത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രം, ഇടം അളക്കാനോ നിറയ്ക്കാനോ ഒന്നുമില്ല.
തച് ചിദാകാശകോശാത്മാ ചിദാകാശൈക്യഭാവനാത് । അവിദ്യമാനമ് അപ്യ് ആശു ദൃശ്യതേ ഽഥാനുഭൂയതേ
ബോധത്തിന്റെ ആകാശം തന്നെയാണ് അതിന്റെ സാരമായത്. ബോധത്തിന്റെ ഏകത്വം മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചാൽ, യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതും ഉടൻ കാണപ്പെടുകയും അനുഭവപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദേശാദ് ദേശാന്തരപ്രാപ്തൌ സംവിദോ മധ്യമ് ഏവ യത് । നിമേഷേണ ചിദാകാശം തദ് വിദ്ധി വരവര്ണിനി
ഒരു സ്ഥലത്തുനിന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോകുന്ന നിമിഷത്തിൽ, ബോധം മധ്യത്തിലാണെങ്കിൽ, അതാണ് ബോധത്തിന്റെ ആകാശം എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം, സുന്ദരിയേ.
തസ്മിന് നിരസ്തനിശ്ശേഷസങ്കല്പസ്ഥിതിമ് ഏഷി ചേത് । സര്വാത്മകപദം തത് തദ് ദൃഷ്ട്വാ പ്രാപ്നോഷ്യ് അസംശയമ്
എല്ലാ ആശയങ്ങളും ഉദ്ദേശങ്ങളും പൂര്ണമായി അകറ്റിയ അവസ്ഥയിലേക്ക് നീ എത്തുമ്പോള്, എല്ലാ സത്തയുടെയും ആധാരമായ പരമാവസ്ഥയെ നീ സംശയമില്ലാതെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കും.
അത്യന്താഭാവസംവിത്ത്യാ ജഗതസ് ത്വ് ഏതദ് ആപ്യതേ । നാന്യഥാ മദ്വരേണാശു ത്വം തു പ്രാപ്സ്യസി സുന്ദരി
ഈ അവസ്ഥയെ പൂര്ണമായ ശൂന്യതയുടെ ബോധം കൊണ്ടു മാത്രമേ നേടാന് കഴിയൂ; വേറൊരു വഴി ഇല്ല. എന്റെ അനുഗ്രഹത്താല് നീ അതിലേയ്ക്ക് വേഗത്തില് എത്തും, സുന്ദരിയേ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സാ യയൌ ദേവീ ദിവ്യമ് ആത്മീയമ് ആസ്പദമ് । ലീലാ തു ലീലയൈവാസീന് നിര്വികല്പസമാധിഭാക്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദേവി തന്റെ ദിവ്യമായ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ലീലാ എങ്കില് ആശങ്കകളില്ലാത്ത സമാധിയില് ലയിച്ച നിലയില് അവിടെ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
തത് തത്യാജ നിമേഷേണ സാന്തഃകരണപഞ്ജരമ് । സ്വദേഹം ഖമ് ഇവോഡ്ഡീനാ നിജനീഡം വിഹങ്ഗമീ
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ, അവള് മനസ്സിന്റെ പഞ്ചരവും സഹിതം തന്റെ ശരീരം വിട്ടു. സ്വയം കൂറ്റത്തില് പറക്കുന്ന പക്ഷി തന്റെ കൂട് ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
ദദര്ശ ച സ്വഭര്താരം തസ്മിന്ന് ഏവാലയാമ്ബരേ । സംസ്ഥിതം പൃഥിവീപാലമ് ആസ്ഥാനേ ബഹുരാജകേ
അവിടെ തന്നെയുള്ള രാജസഭയിലെ ആകാശത്ത്, തന്റെ ഭർത്താവായ ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനെയും, അനേകം രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും അവൾ കണ്ടു.
സിംഹാസനസമാരൂഢം ജയ ജീവേതി സംസ്തുതമ് । പ്രസ്തുതം മണ്ഡലാനേകകാര്യമ് ആഹര്തുമ് ആദൃതമ്
അവൻ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, 'ജയം! ദീർഘായുസ്!' എന്നൊക്കെ ആരവത്തോടെ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടവനായി, പല മണ്ഡലങ്ങളിലെ കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നതും അവൾ കണ്ടു.
പതാകാമഞ്ജരീകീര്ണരാജധാനീഗൃഹസ്ഥിതമ് । പൂര്വദ്വാരസ്ഥിതാസങ്ഖ്യമുനിവിപ്രര്ഷിമണ്ഡലമ്
പതാകാമണികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രാജധാനിയിലെ ഭവനത്തിൽ അവൻ ഇരുന്നു; കിഴക്കേ വാതിലിൽ അനേകം മുനിമാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഋഷിമാരുമടങ്ങിയ കൂട്ടങ്ങൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ദക്ഷിണദ്വാരഗാസങ്ഖ്യലലനാലോകമണ്ഡലമ് । പശ്ചിമദ്വാരഗാസങ്ഖ്യരാജരാജേശമണ്ഡലമ്
തെക്കേ വാതിലിൽ അനേകം സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടവും, പടിഞ്ഞാറേ വാതിലിൽ അനവധി രാജാക്കളുടെയും മഹാരാജാക്കളുടെയും കൂട്ടവും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഉത്തരദ്വാരഗാസങ്ഖ്യരഥഹസ്ത്യശ്വസങ്കുലമ് । ഏകഭൃത്യവിനിര്ണീതദക്ഷിണാപഥവിഗ്രഹമ്
വടക്കേ വാതിലിന് മുന്നിൽ രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞിരുന്നതു. തെക്കേ വഴി ഒരാൾ മാത്രം വിശ്വസനീയനായ മന്ത്രിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു.
കര്ണാടനാഥരചിതപൂര്വദേശക്രിയാക്രമമ് । സുരാഷ്ട്രാധിപനിര്ണീതസര്വമ്ലേച്ഛോത്തരാപഥമ്
കർണാടകരാജാവാണ് കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കാര്യങ്ങൾ നടത്തിയത്. സൌരാഷ്ട്രാധിപൻ മുഴുവൻ വടക്കേ അതിരുകൾ വിദേശികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിച്ചു.
മാലവേശസമാക്രാന്തസര്വപാശ്ചാത്യതങ്ഗണമ് । ദക്ഷിണാബ്ധിതടായാതലങ്കാദൂതവിനോദിതമ്
മാളവരാജാവാണ് പാശ്ചാത്യഭാഗം മുഴുവൻ ഭരിച്ചത്. തെക്കേ കടൽത്തീരത്ത് ലങ്കയിൽ നിന്നുള്ള ദൂതന്മാർ എത്തി സന്തോഷം പകർന്നു.
പൂര്വാബ്ധിതടമാഹേന്ദ്രസിദ്ധോക്തഗഗനാപഗമ് । ഉത്തരാബ്ധിതടായാതദൂതവര്ണിതഗുഹ്യകമ്
കിഴക്കേ കടൽത്തീരം മഹേന്ദ്രമുനി ആകാശത്തോളം ഉയർന്നതാണെന്ന് വിവരിച്ചു. വടക്കേ കടൽത്തീരം ദൂതന്മാർ അതിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ വിശദമായി വിവരിച്ചു.