കിം സമ്പദാ കിം വിപദാ കിം ഗേഹേന കിമ് ഈഹിതൈഃ । സര്വമ് ഏവാസദ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ തൂഷ്ണീമ് ഏകോ ഽവതിഷ്ഠതേ
'സമ്പത്ത് എന്തിന്, ദു:ഖം എന്തിന്, വീട് എന്തിന്, ശ്രമങ്ങൾ എന്തിന്? എല്ലാം പൊള്ളയായതാണ്,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ ഒരുവൻ പോലെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
നോദേതി പരിഹാസേഷു ന ഭോഗേഷു നിമജ്ജതി । ന ച തിഷ്ഠതി കാര്യേഷു മൌനമ് ഏവാവലമ്ബതേ
ചിരിയിൽ പങ്കുചേരുന്നില്ല, ആസ്വാദനങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നില്ല, ജോലികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല — അവൻ മൗനം മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു.
വിലോലാലകവല്ലര്യോ ഹേലാവലിതലോചനാഃ । നാനന്ദയന്തി തം നാര്യോ മൃഗ്യോ വനതരും യഥാ
കാറ്റിൽ വീശുന്ന മുടിയും കളിയോടു നോക്കുന്ന കണ്ണുകളും ഉള്ള സ്ത്രീകൾ അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല; കാട്ടിലെ മരം മൃഗങ്ങളെ ആകർഷിക്കാത്തതുപോലെ.
ഏകാന്തേഷു ദിഗന്തേഷു തീരേഷു വിപിനേഷു ച । രതിമ് ആയാത്യ് അരണ്യേഷു വിക്രീതവദ് അജന്തുഷു
ഒറ്റപ്പെട്ടിടങ്ങളിലും ദിശാന്തങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും കാടുകളിലും, അവൻ കാട്ടുമൃഗങ്ങളോടൊപ്പം സ്വജനങ്ങളോടുള്ളതുപോലെ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു.
വസ്ത്രപാനാശനാദാനപരാങ്മുഖതയാ തയാ । പരിവ്രാഡ്ധര്മിണാം രാജന് സോ ഽനുയാതി തപസ്വിനാമ്
രാജാവേ, വസ്ത്രം, കുടിവെള്ളം, ഭക്ഷണം, സ്വത്ത് എന്നിവയൊന്നിലും ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ഭിക്ഷാടന ജീവിതം പിന്തുടർന്ന്, കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏക ഏവ വസന് ദേശേ ജനശൂന്യേ ജനേശ്വര । ന ഹസത്യ് ഏകയാ ബുദ്ധ്യാ ന ഗായതി ന രോദിതി
ജനശൂന്യമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് വസിച്ചു, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ചിരിക്കുകയോ പാടുകയോ കരയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ബദ്ധപദ്മാസനശ് ശൂന്യമനാ വാമകരസ്ഥലേ । കപോലതലമ് ആദായ കേവലം പരിതിഷ്ഠതി
പാദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, മനസ്സ് ശൂന്യമായ അവൻ ഇടതുകൈയിൽ കന്യാവിരൽ ചുമത്തി, അവിടെ വെറുതെ ഇരിക്കുകയാണ്.
നാഭിമാനമ് ഉപാദത്തേ നാഭിവാഞ്ഛതി രാജതാമ് । നോദേതി നാസ്തമ് ആയാതി സുഖദുഃഖാനുവൃത്തിഷു
അവൻ അഹങ്കാരം സ്വീകരിക്കുകയുമില്ല, അധികാരം ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല; സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ ഉയരുകയോ താഴുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ന വിദ്മഃ കിമ് അസൌ ജാതഃ കിം കരോതി കിമ് ഈഹതേ । കിം ധ്യായതി കിമ് ആയാതി കഥം കിമ് അനുധാവതി
അവൻ ജനിച്ചോ ഇല്ലയോ, എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, എന്താണ് ധ്യാനിക്കുന്നത്, എവിടേക്ക് പോകുന്നു, എങ്ങനെ എന്തിനാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് — ഇതൊന്നും നമുക്ക് അറിയില്ല.
പ്രത്യഹം കൃശതാം യാതി പ്രത്യഹം യാതി പാണ്ഡുതാമ് । വിരാഗം പ്രത്യഹം യാതി ശരദന്ത ഇവ ദ്രുമഃ
പ്രതിദിനം അവൻ ക്ഷീണിച്ചു വരുന്നു, പ്രതിദിനം നിറം മങ്ങുന്നു; പ്രതിദിനം വിരാഗം വർധിക്കുന്നു, ശിശിരകാലം കഴിഞ്ഞ വൃക്ഷംപോലെ.
അനുയാതൌ തമ് ഏവൈതൌ രാജഞ് ശത്രുഘ്നലക്ഷ്മണൌ । താദൃശാവ് ഏവ തസ്യൈവ പ്രതിബിമ്ബാവ് ഇവോത്ഥിതൌ
രാജാവേ, ശത്രുഘ്നനും ലക്ഷ്മണനും അവനെ പിന്തുടരുന്നു, അതെന്തെന്നാൽ അവർ അവന്റെ തന്നെ പ്രതിബിംബങ്ങൾ പോലെ തന്നെയാണ്.
ഭൃത്യൈ രാജഭിര് അമ്ബാഭിസ് സ പൃഷ്ടോ ഽപി പുനഃ പുനഃ । ഉക്ത്വാ ന കിഞ്ചിദ് ഏവേതി തൂഷ്ണീമ് ആസ്തേ നിരീഹിതഃ
ദാസന്മാരും രാജാക്കളും അമ്മമാരും വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചാലും, അവൻ 'ഒന്നുമില്ല' എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞ്, ആഗ്രഹമില്ലാതെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
ആപാതമാത്രഹൃദ്യേഷു മാ ഭോഗേഷു മനഃ കൃഥാഃ । ഇതി പാര്ശ്വഗതം ഭവ്യമ് അനുശാസ്തി സുഹൃജ്ജനമ്
ഹൃദയത്തെ ഒരു നിമിഷം മാത്രം തൊടുന്ന ആനന്ദങ്ങളിൽ മനസ്സ് ഇടരുത് എന്നു പറഞ്ഞ്, അവൻ തന്റെ അടുത്തുള്ള പ്രിയ സുഹൃത്തിനോട് ഉപദേശിക്കുന്നു.
നാനാവിഭവരമ്യാസു സ്ത്രീഷു ഗോഷ്ഠീകഥാസു ച । പുരസ്സ്ഥിതമ് ഇവാസ്നേഹോ നാശമ് ഏവാനുപശ്യതി
നാനാവിധ ആനന്ദങ്ങൾ ഉള്ള സ്ത്രീകളോടും കൂട്ടുകാർക്കിടയിലെ സംഭാഷണങ്ങളോടും പോലും, സ്നേഹം മുന്നിൽ കാണുന്നപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതാണ് അവൻ കാണുന്നത്.
രീതിമാധുര്യസായാസപദസംസ്ഥിതിവര്ജിതൈഃ । ചേഷ്ടിതൈര് ഏവ കാകല്യാ ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രഗായതി
അലങ്കാരവും മാധുര്യവും പരിശ്രമവും ശരിയായ രൂപവും ഇല്ലാത്ത ചലനങ്ങളാൽ മാത്രം കാക്ക വീണ്ടും വീണ്ടും പാടുന്നു.
സമ്രാഡ് ഭവേതി പാര്ശ്വസ്ഥം വദന്തമ് അനുജീവിനമ് । പ്രലപന്തമ് ഇവോന്മത്തം ഹസത്യ് അന്യമനാ മുനിഃ
അടുത്ത് നിൽക്കുന്ന ഒരു അനുചരൻ 'സാമ്രാട്ട് ആവൂ' എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, മുനി മറ്റൊന്നിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അവനെ ഒരു പിത്തക്കാരൻ പോലെ പരിഹസിക്കുന്നു.
ന പ്രോക്തമ് ആകര്ണയതി പ്രേക്ഷതേ ന പുരോഗതമ് । കരോത്യ് അവജ്ഞാം സര്വത്ര സുമഹത്യ് അപി വസ്തുനി
ആളുകള് പറയുന്നതു കേള്ക്കാനും, മുന്നിലുള്ളതു നോക്കാനും ഇദ്ദേഹം താത്പര്യമില്ല; വലിയതായ കാര്യങ്ങളേയും അവഗണിച്ച് പോകുന്നു.
അപ്യ് ആകാശസരോജിന്യാമ് അപ്യ് ആകാശമഹാവനേ । ഇത്ഥമ് ഏതത് കഥമ് ഇതി വിസ്മയോ ഽസ്യ ന ജായതേ
ആകാശത്തില് താമരക്കുളം ഉണ്ടാകുകയോ വലിയ കാട് ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താലും, 'ഇത് എങ്ങനെയാണ്?' എന്നൊരു അത്ഭുതം ഇദ്ദേഹത്തിന് തോന്നില്ല.
കാന്താമധ്യഗതസ്യാപി മനോ ഽസ്യ മദനേഷവഃ । ന ഭേദയന്തി ദുര്ഭേദം ധാരാ ഇവ മഹോപലമ്
സുന്ദരികളാല് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, പ്രണയത്തിന്റെ ബാണങ്ങള് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിനെ തകർക്കാൻ കഴിയില്ല; അതു വലിയ കല്ലുപോലെ ഭേദിക്കാനാവാത്തതാണു.
ആപദാമ് ഏകമ് ആവാസമ് അഭിവാഞ്ഛസി കിം ധനമ് । അനുശാസ്യേതി സര്വസ്വമ് അര്ഥിനേ സ പ്രയച്ഛതി
ദുരിതത്തിലായവന് ചോദിച്ചാല് — 'ഒരു വീട് വേണമോ, ധനം വേണമോ?' — ഇദ്ദേഹം ഉപദേശം നല്കുന്നപോലെ എല്ലാം തന്നെയൊക്കെ നല്കും.
ഇയമ് ആപദ് ഇയം സമ്പദ് ഇത്യ് അയം കല്പനാമയഃ । മനസ്യ് അഭ്യുദിതോ മോഹ ഇതി ശോകാത് പ്രഗായതി
'ഇത് ദുരിതം, ഇത് ഐശ്വര്യം' — ഇങ്ങനെ മനസ്സില് ഉണ്ടാകുന്ന കണക്കുകൂട്ടലുകള് എല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാകുമ്പോള് ദുഃഖത്തില് ആലാപിക്കുന്നു.
ഹാ ഹതോ ഽഹമ് അനാഥോ ഽഹമ് ഇത്യ് ആക്രന്ദപരോ ഽപി സന് । ന ജനോ യാതി വൈരാഗ്യം ചിത്രമ് ഇത്യ് ഏവ വക്ത്യ് അസൌ
'ഹായ്, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി, ഞാൻ അനാഥനാണ്' എന്ന് കരഞ്ഞ് വിളിച്ചാലും, അത്തരം ആളിന് വൈരാഗ്യം വരാത്തത് അത്ഭുതം തന്നെയാണ്.
രഘുകാനനസാലേന രാമേണ രിപുഘാതിനാ । ഭൃശമ് ഇത്ഥം സ്ഥിതേനൈവ വയം ഖേദമ് ഉപാഗതാഃ
രഘുവംശത്തിലെ സിംഹനായ രാമൻ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, ഇങ്ങനെ ആഴത്തിൽ ആലോചനയിൽ മുഴുകി ഇരിക്കുന്നതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഏറെ വിഷമത്തിലായിരിക്കുന്നു.
ന വിദ്മഃ കിം മഹാബാഹോ തസ്യ താദൃശചേതസഃ । കുര്മഃ കമലപത്ത്രാക്ഷ ഗതിര് അത്ര ഹി നോ ഭവാന്
മഹാബാഹുവേ, ഇങ്ങനെ മനസ്സിലുള്ള രാമനോട് ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയുന്നില്ല. കമലനയനനേ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ആശ്രയം നീയല്ലാതെ ആരുമില്ല.
രാജാനമ് അഥ വാ വിപ്രമ് ഉപദേഷ്ടാരമ് അഗ്രഗമ് । ഹസന് പശുമ് ഇവാവ്യഗ്രസ് സോ ഽവധീരയതി പ്രഭോ
രാജാവായാലും, ബ്രാഹ്മണനാകട്ടെ, അതോ പ്രധാന ഗുരുവാകട്ടെ, അവൻ അവരെല്ലാം ഒരു പശുവിനെപ്പോലെ അനാസക്തനായി പരിഗണിക്കുന്നു, പ്രഭോ, അവരെ അവഗണിക്കുന്നു.
പ്രപഞ്ചോ ഽയമ് ഇഹ സ്ഫാരം ജഗന്നാമ യദ് ഉത്ഥിതമ് । നൈതദ് വസ്തു ന ചൈവാഹമ് ഇതി നിര്ണീയ സംസ്ഥിതഃ
ഇവിടെ ഈ വിശാലമായ ലോകം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, ഞാനും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് ഉറപ്പിച്ച് അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
നാരൌ നാത്മനി നോ മിത്രേ ന രാജ്യേ ന ച മാതരി । ന സമ്പദാപദോര് നാന്തസ് തസ്യാസ്ഥാ ന വിഭോര് ബഹിഃ
അവന് ശരീരത്തോടോ ആത്മാവിനോടോ സ്നേഹമില്ല; സുഹൃത്തുക്കളോടോ രാജ്യത്തോടോ അമ്മയോടോ ബന്ധമില്ല; സമ്പത്തിലോ ദാരിദ്ര്യത്തിലോ, അകത്തോ പുറത്തോ, അവന് ആശ്രയമൊന്നുമില്ല.
നിരസ്താസ്ഥോ നിരാശോ ഽസൌ നിരീഹോ ഽസൌ നിരാസ്പദഃ । മോഹേന ച വിമുക്തോ ഽസൌ തേന തപ്യാമഹേ വയമ്
അവന് ബന്ധമില്ല, പ്രതീക്ഷയില്ല, ആഗ്രഹമില്ല, ആശ്രയമില്ല; മോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാണ് അവൻ. അതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ ദുഃഖിതരാകുന്നത്.
കിം ധനേന കിമ് അമ്ബാഭിഃ കിം രാജ്യേന കിമ് ഈഹയാ । ഇതി നിശ്ചയവാന് അന്തഃ പ്രാണത്യാഗമനാസ് സ്ഥിതഃ
സമ്പത്ത് എന്തിന്, അമ്മമാർ എന്തിന്, രാജ്യം എന്തിന്, ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്തിന്? ഇങ്ങനെ ഉറപ്പോടെ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ച്, ജീവൻ വിട്ട് പോവാൻ അവൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുന്നു.
ഭോഗേഷ്വ് ആയുഷി രാജ്യേ ച മിത്രേ പിതരി മാതരി । പരമ് ഉദ്വേഗമ് ആയാതശ് ചാതകോ ഽവഗ്രഹേ യഥാ
സുഖങ്ങളിലും, ആയുസ്സിലും, രാജ്യത്തിലും, സ്നേഹിതനിലും, പിതാവിലും, മാതാവിലും—even in these—അവൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ ആകുന്നു, വരൾച്ചയിൽ കുടിപ്പാൻ വെള്ളം കിട്ടാതെ വലയുന്ന ചാടകപ്പക്ഷിയെ പോലെ.