ദേഹയഷ്ടിമ് ഇമാം ദേവ ധാരയന്ത ഇമേ വയമ് । ഖിന്നാഃ ഖേദപരിമ്ലാനേ വിഭോ രാമേ സുതേ തവ
ദേവാ, നാം ഈ ശരീരം മാത്രം നിലനിർത്തിയാണ് ജീവിക്കുന്നത്. രാമൻ, നിങ്ങളുടെ മകനായ vibho, വിഷാദത്താൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ നാം എല്ലാവരും ദു:ഖിതരാണ്.
രാമോ രാജീവപത്ത്രാക്ഷോ യതഃ പ്രഭൃതി ചാഗതഃ । സവിപ്രസ് തീര്ഥയാത്രായാസ് തതഃ പ്രഭൃതി ദുര്മനാഃ
തവളപ്പൂവിന്റെ ഇലയെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള രാമൻ, സന്യാസിമാരോടൊപ്പം തീർത്ഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ് വന്നതുമുതൽ, അവന്റെ മനസ്സ് വിഷമത്തിലാണ്.
യത്നപ്രാര്ഥനയാസ്മാകം നിജവ്യാപാരമ് ആഹ്നികമ് । സായമ് അമ്ലാനവദനഃ കരോതി ന കരോതി വാ
നാം എത്ര ശ്രമിച്ചാലും അപേക്ഷിച്ചാലും, വൈകുന്നേരം അവൻ തന്റെ ദിവസേന ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ മന്ദഹസത്തോടെ ചെയ്യാറില്ല, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ചെയ്യുകയുമില്ല.
സ്നാനദേവാര്ചനാചാരപര്യന്തേ പരിഖേദവാന് । പ്രാര്ഥിതോ ഽപി ഹി നാ തൃപ്തേര് അശ്നാത്യ് അശനമ് ഈശ്വരഃ
കുളിച്ചും ദേവരെ പൂജിച്ചും ശരിയായ രീതിയിൽ പെരുമാറിയിട്ടും അവൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; എത്ര പ്രേരിപ്പിച്ചാലും, ഭോജനം തൃപ്തിക്ക് വേണ്ടി കഴിക്കാറില്ല, പ്രഭുവേ.
ലോലാന്തഃപുരനാരീഭിഃ കൃതദോലാഭിര് അങ്ഗനേ । ന ച ക്രീഡതി ലീലാഭിര് ധരാദ്ഭിര് ഇവ ചാതകഃ
അകത്തുള്ള സ്ത്രീകൾ അങ്കണത്തിൽ ഊഞ്ഞാലിൽ കയറ്റി കളിപ്പിച്ചാലും, അവൻ അവരോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നില്ല; ഭൂമിയിലെ ആനന്ദങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്ന ചാതകപ്പക്ഷിയെപ്പോലെയാണ്.
മാണിക്യമുക്താസമ്പ്രോതാ കേയൂരകടകാവലീ । നാനന്ദയതി തം രാജന് ദ്യൌഃ പാതവിവശം യഥാ
മാണിക്യവും മുത്തുകളും പതിപ്പിച്ച കങ്കണങ്ങളും കൈവളകളും രാജാവേ, അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ല; വീഴാൻ പോകുന്നവനു ആകാശം സന്തോഷം നൽകാത്തതുപോലെ.
ക്രീഡദ്വധൂവിലോലേഷു വഹത്കുസുമവായുഷു । ലതാവലയഗേഹേഷു ഭവത്യ് അതിവിഷാദവാന്
കളിയ്ക്കുന്ന, ചഞ്ചലമായ സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ, പൂക്കൾക്കുള്ളി വീശുന്ന കാറ്റിൽ, വള്ളികൾ ചുറ്റിയ മന്ദിരങ്ങളിൽ പോലും അവൻ അതീവ വിഷാദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
യദ് രമ്യമ് ഉചിതം സ്വാദു പേശലം ചിത്തഹാരി വാ । ബാഷ്പപൂരേക്ഷണ ഇവ തേനൈവ പരിഖിദ്യതേ
ഏതൊക്കെ മനോഹരവും അനുയോജ്യവും രുചികരവും മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായതാണോ, അവയിൽ അവൻ ക്ഷീണിച്ചു പോകുന്നു, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞവനുപോലെ.
കിമ് ഇമാ ദുഃഖദായിന്യഃ പ്രസ്ഫുരന്തി പുരോഗതാഃ । ഇതി നൃത്തവിലാസേഷു കാമിനീഃ പരിനിന്ദതി
നൃത്തവും ആനന്ദവും നടക്കുമ്പോൾ, 'ഈ ദു:ഖം മാത്രം തരുന്ന സ്ത്രീകൾ എനിക്ക് മുന്നിൽ എന്തിന് വരുന്നു?' എന്ന് അവൻ അവരെ കുറ്റം പറയുന്നു.
ഭോജനം ശയനം സ്നാനം വിലാസം പാനമ് ആസനമ് । ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ് ഇവ നാഭിനന്ദതി നിന്ദിതമ്
ഭക്ഷണം, കിടക്ക, കുളി, വിനോദം, പാനം, ഇരിപ്പ് — ഇവയെല്ലാം ഒരു പിതൃസ്തിതനുള്ള പ്രവൃത്തികൾ പോലെ കാണുന്നു; അവയിൽ അവൻ സന്തോഷിക്കുകയുമില്ല, കുറ്റം പറയുകയുമില്ല.
കിം സമ്പദാ കിം വിപദാ കിം ഗേഹേന കിമ് ഈഹിതൈഃ । സര്വമ് ഏവാസദ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ തൂഷ്ണീമ് ഏകോ ഽവതിഷ്ഠതേ
'സമ്പത്ത് എന്തിന്, ദു:ഖം എന്തിന്, വീട് എന്തിന്, ശ്രമങ്ങൾ എന്തിന്? എല്ലാം പൊള്ളയായതാണ്,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ ഒരുവൻ പോലെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
നോദേതി പരിഹാസേഷു ന ഭോഗേഷു നിമജ്ജതി । ന ച തിഷ്ഠതി കാര്യേഷു മൌനമ് ഏവാവലമ്ബതേ
ചിരിയിൽ പങ്കുചേരുന്നില്ല, ആസ്വാദനങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നില്ല, ജോലികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല — അവൻ മൗനം മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു.
വിലോലാലകവല്ലര്യോ ഹേലാവലിതലോചനാഃ । നാനന്ദയന്തി തം നാര്യോ മൃഗ്യോ വനതരും യഥാ
കാറ്റിൽ വീശുന്ന മുടിയും കളിയോടു നോക്കുന്ന കണ്ണുകളും ഉള്ള സ്ത്രീകൾ അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല; കാട്ടിലെ മരം മൃഗങ്ങളെ ആകർഷിക്കാത്തതുപോലെ.
ഏകാന്തേഷു ദിഗന്തേഷു തീരേഷു വിപിനേഷു ച । രതിമ് ആയാത്യ് അരണ്യേഷു വിക്രീതവദ് അജന്തുഷു
ഒറ്റപ്പെട്ടിടങ്ങളിലും ദിശാന്തങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും കാടുകളിലും, അവൻ കാട്ടുമൃഗങ്ങളോടൊപ്പം സ്വജനങ്ങളോടുള്ളതുപോലെ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു.
വസ്ത്രപാനാശനാദാനപരാങ്മുഖതയാ തയാ । പരിവ്രാഡ്ധര്മിണാം രാജന് സോ ഽനുയാതി തപസ്വിനാമ്
രാജാവേ, വസ്ത്രം, കുടിവെള്ളം, ഭക്ഷണം, സ്വത്ത് എന്നിവയൊന്നിലും ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ഭിക്ഷാടന ജീവിതം പിന്തുടർന്ന്, കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏക ഏവ വസന് ദേശേ ജനശൂന്യേ ജനേശ്വര । ന ഹസത്യ് ഏകയാ ബുദ്ധ്യാ ന ഗായതി ന രോദിതി
ജനശൂന്യമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് വസിച്ചു, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ചിരിക്കുകയോ പാടുകയോ കരയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ബദ്ധപദ്മാസനശ് ശൂന്യമനാ വാമകരസ്ഥലേ । കപോലതലമ് ആദായ കേവലം പരിതിഷ്ഠതി
പാദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, മനസ്സ് ശൂന്യമായ അവൻ ഇടതുകൈയിൽ കന്യാവിരൽ ചുമത്തി, അവിടെ വെറുതെ ഇരിക്കുകയാണ്.
നാഭിമാനമ് ഉപാദത്തേ നാഭിവാഞ്ഛതി രാജതാമ് । നോദേതി നാസ്തമ് ആയാതി സുഖദുഃഖാനുവൃത്തിഷു
അവൻ അഹങ്കാരം സ്വീകരിക്കുകയുമില്ല, അധികാരം ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല; സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ ഉയരുകയോ താഴുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ന വിദ്മഃ കിമ് അസൌ ജാതഃ കിം കരോതി കിമ് ഈഹതേ । കിം ധ്യായതി കിമ് ആയാതി കഥം കിമ് അനുധാവതി
അവൻ ജനിച്ചോ ഇല്ലയോ, എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, എന്താണ് ധ്യാനിക്കുന്നത്, എവിടേക്ക് പോകുന്നു, എങ്ങനെ എന്തിനാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് — ഇതൊന്നും നമുക്ക് അറിയില്ല.
പ്രത്യഹം കൃശതാം യാതി പ്രത്യഹം യാതി പാണ്ഡുതാമ് । വിരാഗം പ്രത്യഹം യാതി ശരദന്ത ഇവ ദ്രുമഃ
പ്രതിദിനം അവൻ ക്ഷീണിച്ചു വരുന്നു, പ്രതിദിനം നിറം മങ്ങുന്നു; പ്രതിദിനം വിരാഗം വർധിക്കുന്നു, ശിശിരകാലം കഴിഞ്ഞ വൃക്ഷംപോലെ.
അനുയാതൌ തമ് ഏവൈതൌ രാജഞ് ശത്രുഘ്നലക്ഷ്മണൌ । താദൃശാവ് ഏവ തസ്യൈവ പ്രതിബിമ്ബാവ് ഇവോത്ഥിതൌ
രാജാവേ, ശത്രുഘ്നനും ലക്ഷ്മണനും അവനെ പിന്തുടരുന്നു, അതെന്തെന്നാൽ അവർ അവന്റെ തന്നെ പ്രതിബിംബങ്ങൾ പോലെ തന്നെയാണ്.
ഭൃത്യൈ രാജഭിര് അമ്ബാഭിസ് സ പൃഷ്ടോ ഽപി പുനഃ പുനഃ । ഉക്ത്വാ ന കിഞ്ചിദ് ഏവേതി തൂഷ്ണീമ് ആസ്തേ നിരീഹിതഃ
ദാസന്മാരും രാജാക്കളും അമ്മമാരും വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചാലും, അവൻ 'ഒന്നുമില്ല' എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞ്, ആഗ്രഹമില്ലാതെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
ആപാതമാത്രഹൃദ്യേഷു മാ ഭോഗേഷു മനഃ കൃഥാഃ । ഇതി പാര്ശ്വഗതം ഭവ്യമ് അനുശാസ്തി സുഹൃജ്ജനമ്
ഹൃദയത്തെ ഒരു നിമിഷം മാത്രം തൊടുന്ന ആനന്ദങ്ങളിൽ മനസ്സ് ഇടരുത് എന്നു പറഞ്ഞ്, അവൻ തന്റെ അടുത്തുള്ള പ്രിയ സുഹൃത്തിനോട് ഉപദേശിക്കുന്നു.
നാനാവിഭവരമ്യാസു സ്ത്രീഷു ഗോഷ്ഠീകഥാസു ച । പുരസ്സ്ഥിതമ് ഇവാസ്നേഹോ നാശമ് ഏവാനുപശ്യതി
നാനാവിധ ആനന്ദങ്ങൾ ഉള്ള സ്ത്രീകളോടും കൂട്ടുകാർക്കിടയിലെ സംഭാഷണങ്ങളോടും പോലും, സ്നേഹം മുന്നിൽ കാണുന്നപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതാണ് അവൻ കാണുന്നത്.
രീതിമാധുര്യസായാസപദസംസ്ഥിതിവര്ജിതൈഃ । ചേഷ്ടിതൈര് ഏവ കാകല്യാ ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രഗായതി
അലങ്കാരവും മാധുര്യവും പരിശ്രമവും ശരിയായ രൂപവും ഇല്ലാത്ത ചലനങ്ങളാൽ മാത്രം കാക്ക വീണ്ടും വീണ്ടും പാടുന്നു.
സമ്രാഡ് ഭവേതി പാര്ശ്വസ്ഥം വദന്തമ് അനുജീവിനമ് । പ്രലപന്തമ് ഇവോന്മത്തം ഹസത്യ് അന്യമനാ മുനിഃ
അടുത്ത് നിൽക്കുന്ന ഒരു അനുചരൻ 'സാമ്രാട്ട് ആവൂ' എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, മുനി മറ്റൊന്നിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അവനെ ഒരു പിത്തക്കാരൻ പോലെ പരിഹസിക്കുന്നു.
ന പ്രോക്തമ് ആകര്ണയതി പ്രേക്ഷതേ ന പുരോഗതമ് । കരോത്യ് അവജ്ഞാം സര്വത്ര സുമഹത്യ് അപി വസ്തുനി
ആളുകള് പറയുന്നതു കേള്ക്കാനും, മുന്നിലുള്ളതു നോക്കാനും ഇദ്ദേഹം താത്പര്യമില്ല; വലിയതായ കാര്യങ്ങളേയും അവഗണിച്ച് പോകുന്നു.
അപ്യ് ആകാശസരോജിന്യാമ് അപ്യ് ആകാശമഹാവനേ । ഇത്ഥമ് ഏതത് കഥമ് ഇതി വിസ്മയോ ഽസ്യ ന ജായതേ
ആകാശത്തില് താമരക്കുളം ഉണ്ടാകുകയോ വലിയ കാട് ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താലും, 'ഇത് എങ്ങനെയാണ്?' എന്നൊരു അത്ഭുതം ഇദ്ദേഹത്തിന് തോന്നില്ല.
കാന്താമധ്യഗതസ്യാപി മനോ ഽസ്യ മദനേഷവഃ । ന ഭേദയന്തി ദുര്ഭേദം ധാരാ ഇവ മഹോപലമ്
സുന്ദരികളാല് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, പ്രണയത്തിന്റെ ബാണങ്ങള് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിനെ തകർക്കാൻ കഴിയില്ല; അതു വലിയ കല്ലുപോലെ ഭേദിക്കാനാവാത്തതാണു.
ആപദാമ് ഏകമ് ആവാസമ് അഭിവാഞ്ഛസി കിം ധനമ് । അനുശാസ്യേതി സര്വസ്വമ് അര്ഥിനേ സ പ്രയച്ഛതി
ദുരിതത്തിലായവന് ചോദിച്ചാല് — 'ഒരു വീട് വേണമോ, ധനം വേണമോ?' — ഇദ്ദേഹം ഉപദേശം നല്കുന്നപോലെ എല്ലാം തന്നെയൊക്കെ നല്കും.