യൈര് അഹം സലിലാദ് ദൃഷ്ടḫ പ്രോത്ഥിതസ് തൈര് മുനീശ്വരൈഃ । പ്രോക്തോ വാരിവസിഷ്ഠോ ഽഹമ് ഇതി മേ ജന്മസന്തതിഃ
ജലത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഉയർന്നുവെന്ന് കണ്ട മഹർഷിമാർ എന്നെ വാരിവസിഷ്ഠൻ എന്ന് വിളിച്ചു; അതാണ് എന്റെ ജന്മപരമ്പര.
തതḫ പ്രഭൃതി ലോകേ ഽഹം പാര്ഥിവḫ പ്രഥിതẖ ക്വചിത് । അമ്മയẖ ക്വചിദ് അന്യേഷാം തൈജസോ മാരുതẖ ക്വചിത്
അതിനുശേഷം ലോകത്തിൽ എപ്പോഴോ ഭൂമിയിൽ പിറന്നവൻ, എപ്പോഴോ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളവൻ, എപ്പോഴോ അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ളവൻ, എപ്പോഴോ കാറ്റിൽ നിന്നുള്ളവൻ എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ അറിയപ്പെട്ടു.
അഥ കാലേന മേ തത്ര തസ്മിന്ന് ഏവാതിവാഹികേ । ആധിഭൌതികതാ ദേഹേ രൂഢാ ഗൂഢാന്തരിക്ഷതാ
അതിനുശേഷം, കാലക്രമത്തിൽ, അതേ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ, എന്റെ ശരീരത്തിൽ ഭൗതികത്വം ഉറപ്പായി, എന്നാൽ എന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം അകത്തുതന്നെ മറഞ്ഞു നിന്നു.
യദ് ഏതദ് ആതിവാഹിത്വമ് ആധിഭൌതികതാ ച ഖമ് । ദ്വയമ് അപ്യ് ഏതദ് ഏകാത്മ തതẖ കചതി മേ ചിതിഃ
ഈ സൂക്ഷ്മത്വവും ഭൗതികത്വവും, ആകാശവും പദാർത്ഥവും, രണ്ടും ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ ബോധം ഇതിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
ഏവമാത്മകചിദ്വ്യോമകചനാത്മാപ്യ് അഹം നഭഃ । പരമ് ഏവ നിരാകാരം യുഷ്മാസ്വ് ആകാരവാന് അപി
ഇങ്ങനെ, എന്റെ സ്വഭാവം ബോധവും ആകാശവും ആയിട്ടാണ്, എങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ രൂപംകൊണ്ടവനായി തോന്നുന്നു; എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ ഞാൻ പരമമായ രൂപരഹിതമായ ആകാശം തന്നെയാണ്.
ജീവന്മുക്തോ വ്യവഹരന്ന് അപ്യ് ആസ്തേ ബ്രഹ്മഖാത്മകഃ । തഥൈവ ദേഹമുക്തോ ഽപി തിഷ്ഠതി ബ്രഹ്മമാത്രകമ്
ജീവനോടെ മോക്ഷം നേടിയവൻ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുമ്പോഴും ബ്രഹ്മസ്വരൂപിയായിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ശരീരമുക്തനായാൽ പോലും അവൻ ശുദ്ധ ബ്രഹ്മം മാത്രമായിരിക്കും.
മമ ന ബ്രഹ്മതാപേതി താദൃഗ് വ്യവഹരന്ന് അപി । അസമ്ഭവാദ് അന്യദൃശോ യുഷ്മദാദിഷ്വ് അഹം ത്വ് അഹമ്
എനിക്ക് ബ്രഹ്മാവസ്ഥ വിട്ടു പോകുന്നില്ല, എത്രയൊക്കെ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്താലും. കാരണം, എനിക്ക് മറ്റൊരു നിലയിലേക്കു പോകാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ നിങ്ങളെയും മറ്റുള്ളവരെയും പോലെ അല്ല.
യഥാജ്ഞസ്യ സ്വപ്നനരേ നിര്ജന്മനി നിരാകൃതൌ । ആധിഭൌതികതാബുദ്ധിസ് തഥാ മേ ജഗതോ ഽപി ച
ഒരു അജ്ഞാനിക്ക് സ്വപ്നത്തിൽ ജനനമോ രൂപമോ ഇല്ലെങ്കിലും താനൊരു മനുഷ്യനാണെന്ന് തോന്നുന്നതുപോലെ, എനിക്ക് ഈ ലോകം അങ്ങനെ തന്നെയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
ഏവമ് ഏവാവഭാസന്തേ സര്വ ഏവ സ്വയമ്ഭുവഃ । സര്ഗാശ് ച ന തു ജായന്തേ പ്രജാതാ ഇവ ചോദിതാഃ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, സ്വയംഭൂയായ സൃഷ്ടികൾ എല്ലാം വെറും പ്രത്യക്ഷമാണ്; അവ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിക്കുന്നില്ല, കുട്ടികളെ ഉണർത്തിയതുപോലെ തോന്നുന്നതു മാത്രമാണ്.
ഏഷ സോ ഽഹമ് ഇഹാകാശവസിഷ്ഠḫ പുഷ്ടതാമ് ഇവ । ഗതോ ഽദ്യ സ്വാത്മനോ ഽഭ്യാസാദ് ഭവതാം ചാഭവസ്ഥിതിഃ
വസിഷ്ഠാ, ഇതാണ് ഈ 'ഞാൻ', സ്വാത്മാവിൽ അഭ്യാസം ചെയ്തതുകൊണ്ട്, ആകാശംപോലെ പൂർണ്ണതയിലേക്കു എത്തിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങൾക്ക് ഇല്ലായ്മയാണ് നില.
ആകാശാത്മാന ഏവൈതേ സര്വ ഏവ സ്വയമ്ഭുവഃ । യഥാ തേ മന്മനോമാത്രമ് ഇമേ സര്ഗാസ് തഥൈവ ഹി
ഈ സകല സ്വയംജനിച്ച ജീവികൾക്കും ആകാശം തന്നെയാണ് സ്വഭാവം. നിന്റെ മനസ്സിൽ ഈ സൃഷ്ടികൾ ചിന്തകളായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, അവയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
അഹമാദിര് അയം സര്ഗസ് ത്വ് അപരിജ്ഞാനദോഷതഃ । വേതാല ഇവ ബാലാനാം ഗതോ വൈ വജ്രസാരതാമ്
അഹംഭാവം ആരംഭമായ ഈ സൃഷ്ടി, തിരിച്ചറിയാത്തതിന്റെ തെറ്റുകൊണ്ട്, കുട്ടികൾക്ക് വെറ്റാലം യഥാർത്ഥമെന്നു തോന്നുന്നതുപോലെ, ദൃഢമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
പരിജ്ഞാതസ് തു കാലേന സ്വല്പേനൈവോപശാമ്യതി । വാസനാതാനവാത് സ്നേഹോ ബന്ധൌ ദൂരഗതേ യഥാ
പിന്നീട് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, വളരെ കുറച്ച് സമയത്തിനകം അതു ശമിക്കും; ബന്ധം ദൂരെയായാൽ സ്നേഹം ക്രമേണ ക്ഷയിക്കുന്നതുപോലെ.
ഘനത്വമ് അഹമാദ്യ് അസ്യ തഥാ സര്ഗസ്യ ശാമ്യതി । പരിജ്ഞാനാദ് യഥാ സ്വപ്നനിധേര് ആദേയഭാവനാ
അഹംഭാവത്തിന്റെയും സൃഷ്ടിയുടെയും ദൃഢതയും ശരിയായ അറിവിലൂടെ അപ്രത്യക്ഷമാകും; സ്വപ്നത്തിൽ ഉള്ളത് ഉണർന്നാൽ നഷ്ടമാകുന്നതുപോലെ.
ശാമ്യന്തീമാḫ പരിജ്ഞാതാസ് സകലാ ദൃശ്യദൃഷ്ടയഃ । യഥാ മരുനദീവേഗവാരിഗ്രഹണബുദ്ധയഃ
ദൃശ്യവും ദൃക്വുമെന്നുള്ള എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, അവ ശാന്തമാകുന്നു. നദിയിൽ വെള്ളം പിടിക്കാമെന്നു കരുതുന്ന ചിന്തകൾ ശമിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
മഹാരാമായണപ്രായശാസ്ത്രപ്രേക്ഷണമാത്രതഃ । ഏതദ് ആസാദ്യതേ നിത്യം കിമ് ഏതാവതി ദുഷ്കരമ്
മഹാരാമായണശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചാൽ മാത്രം ഇതൊക്കെ ദിവസവും ലഭ്യമാണ്. ഇതിൽ എന്ത് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ട്?
സംസാരവാസനാഭാവരൂപസത്യാ തു യസ്യ ധീഃ । മന്ദാ മോക്ഷേ നിരാകാങ്ക്ഷാ സ ശ്വാ കീടോ ഽഥ വാനരഃ
സാംസാരിക ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത മനസ്സും മോക്ഷത്തിൽ ആഗ്രഹം കുറവായ മനസ്സും ഉള്ളവൻ, ഒരു നായയോ, കീടമോ, കുരങ്ങോ പോലെയാണ്.
ഭോഗാഭോഗẖ കിലായം യസ് സ ജീവന്മുക്തബുദ്ധിനാ । കീദൃശോ ഭുജ്യമാനസ് സ്യാത് കീദൃക് സ്യാന് മൌര്ഖ്യസേവിനാ
ഭോഗവും അഭോഗവും അനുഭവിക്കുന്നത് മോക്ഷം നേടിയവന്റെ മനസ്സിനാണ്. അതു അനുഭവിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണെന്നും, അജ്ഞതയിൽ അകപ്പെട്ടവനു അതെങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടുന്നതാണെന്നും ചിന്തിക്കാം.
മഹാരാമായണപ്രായശാസ്ത്രപ്രേക്ഷണമാത്രതഃ । അന്തശ് ശീതലതോദേതി പദാര്ഥേഷു ഹിമോപമാ
മഹാരാമായണത്തിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി നോക്കുമ്പോൾ, ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ച് ഉള്ളിൽ ഒരു ഹിമംപോലുള്ള തണുപ്പ് പടരുന്നു.
മോക്ഷശ് ശീതലചിത്തത്വം ബന്ധസ് സന്തപ്തചിത്തതാ । ഏതസ്മിന്ന് അപി നാര്ഥിത്വമ് അഹോ ലോകസ്യ മൂര്ഖതാ
മുക്തി എന്നത് മനസ്സിന്റെ തണുപ്പാണ്; ബന്ധനം മനസ്സിന്റെ ചൂടാണ്. ഇതുപോലെയും ആളുകൾക്ക് ഇതിൽ ആഗ്രഹമില്ല — അയ്യോ, ജനങ്ങളുടെ മണ്ടത്തരം!
അയം പ്രകൃത്യാ വിഷയൈര് വശീകൃതḫ പരസ്പരം സ്ത്രീധനലോലുഭോ ജനഃ । യഥാര്ഥസന്ദര്ശനതസ് സുഖീഭവേന് മുമുക്ഷുശാസ്ത്രാര്ഥവിചാരണാദ് അതഃ
സ്വഭാവത്തിൽ മനുഷ്യർ പരസ്പരം വിഷയങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടരായി, സ്ത്രീയും ധനവും തേടി അലയുന്നു; എന്നാൽ വസ്തുതകൾ മനസ്സിലാക്കി മോക്ഷശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം ആലോചിക്കുന്നവൻ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മുനി സംസാരമുടക്കി, ദിവസം സായാഹ്നത്തിലേക്ക് കടന്നു. അദ്ദേഹം കുളിക്കാൻ പോയി, സഭയിൽ വന്ദനം നടത്തി, അസ്തമയസൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.