കേചിത് സ്വപ്നനരപ്രഖ്യാẖ കേചിത് പവനദേഹകാഃ । കേചിദ് ഭ്രമാത്മകാ ഏവ സര്വേ ബുദ്ധിമനോമയാഃ
ചിലർ സ്വപ്നത്തിലെ മനുഷ്യരെപ്പോലെയും, ചിലർ കാറ്റുപോലെയുള്ള ശരീരവുമുള്ളവരെയും, ചിലർ മായയാണെന്നും, എങ്കിലും എല്ലാവരും ബുദ്ധിയും മനസ്സുമാണ്.
ഗ്രഹീതും നൈവ യുജ്യന്തേ ഗ്രഹീതും ശക്നുവന്തി നോ । ആകാശശൂന്യവപുഷḫ പശ്യന്ത്യ് ആകൃതിമ് ആത്മനഃ
അവരെ പിടിക്കാൻ കഴിയില്ല, പിടിക്കാൻ യോഗ്യരുമല്ല; ശൂന്യമായ ആകാശംപോലെയുള്ള ശരീരത്തിൽ, അവർ തങ്ങളുടേതായ രൂപം കാണുന്നു.
ശീതാതപാദിവിഹിതം സുഖം ദുẖഖം വിദന്തി ച । പാതുമ് അത്തുമ് അവഷ്ടബ്ധുമ് ഈഹന്തേ ശക്നുവന്തി നോ
തണുപ്പ്, ചൂട് മുതലായവ കൊണ്ട് ഉണ്ടാകുന്ന സുഖവും ദു:ഖവും അവർ അനുഭവിക്കുന്നു; കുടിക്കാൻ, ഭക്ഷിക്കാൻ, പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിന് കഴിയുന്നില്ല.
ഇച്ഛാദ്വേഷഭയക്രോധലോഭമോഹസമന്വിതാഃ । മന്ത്രൌഷധതപോദാനധൈര്യധര്മവശീകൃതാഃ
ഇച്ഛ, ദ്വേഷം, ഭയം, കോപം, ലാലസം, മായ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഇവർ മന്ത്രം, ഔഷധം, തപസ്, ദാനം, ക്ഷമ, ധർമ്മം എന്നിവകൊണ്ട് കീഴടക്കപ്പെടുന്നു.
സത്ത്വാവഷ്ടമ്ഭയന്ത്രേണ മന്ത്രേണാരാധിതേന വാ । ദൃശ്യന്തേ ഽപി ച ഗൃഹ്യന്തേ കദാചിത് കേനചിത് ക്വചിത്
പ്രാണബലം കൊണ്ടോ, പ്രസാദിച്ച മന്ത്രം കൊണ്ടോ, ഇവരെ ചിലപ്പോൾ ആരോ എവിടെയോ കാണുകയും, ചിലപ്പോഴൊക്കെ പിടികൂടുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദേവയോനിര് ഹി സാ തേന കേചിദ് ദേവോപമര്ദ്ധയഃ । കേചിന് നരസമശ്രീകാẖ കേചിന് നാഗസമര്ദ്ധയഃ
അത് ദൈവിക ജന്മമാണ്; ചിലർ ദേവന്മാരുടെ മഹിമയുള്ളവരായിരിക്കും, ചിലർ മനുഷ്യരുടെ ഐശ്വര്യമുള്ളവരായിരിക്കും, ചിലർ പാമ്പുകളുടെ സമൃദ്ധിയുള്ളവരായിരിക്കും.
ശ്വസൃഗാലോപമാẖ കേചിദ് ഗ്രാമജങ്ഗലവാസിനഃ । കുല്യാവകരരഥ്യാസു വസന്തി നിരയേഷു ച
ചിലര് നായയോ കക്കയോ പോലെയാണ്, ഗ്രാമങ്ങളിലും കാടുകളിലും താമസിക്കുന്നു. അവര് കുളങ്ങളിലോ കുഴികളിലോ വഴികളിലോ പോലും, ചിലപ്പോള് നരകങ്ങളിലും ജീവിക്കുന്നു.
ഏതദ് ആസ്പദമ് ഏതേഷാമ് ഇത്യാകാരാḫ പ്രകീര്തിതാഃ । പിശാചാ ഏവമാചാരാ ജന്മൈഷാം ശ്രൂയതാമ് ഇദമ്
ഇവരാണ് ഇവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങള് എന്നിങ്ങനെയാണ് പറയുന്നത്. ഇവരുടെ സ്വഭാവങ്ങള് പിശാചുകളുടെ പോലെ തന്നെയാണ്. ഇനി ഇവര് എങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു എന്നത് കേള്ക്കൂ.
അചേത്യചിന്മയം ബ്രഹ്മ സര്വശക്തിസ്വഭാവതഃ । യത് സ്ഥിതം ബുദ്ധമ് ഏവാന്തശ് ചേത്യം സങ്കല്പയത് ത്വ് ഇവ
സമസ്ത ശക്തികളും ഉള്ളത്, ചിലപ്പോള് ബോധമുള്ളതും ചിലപ്പോള് ബോധമില്ലാത്തതുമായ ബ്രഹ്മം, അകത്തുള്ള ശുദ്ധബോധമായി നിലകൊണ്ടു, നീ കാണുന്നതുപോലെ തന്നെ, ലോകം സങ്കല്പ്പിക്കുന്നു.
തജ് ജീവം വിദ്ധി സ പ്രൌഢസ് ത്വ് അഹങ്കാര ഇതി സ്മൃതഃ । സോ ഽഹങ്കാരസ് സ്മൃതḫ പുഷ്ടോ മന ഇത്യ് ഉദിതാത്മഭിഃ
അത് തന്നെയാണ് ജീവന് എന്നു നീ അറിയണം. അതു വളരുമ്പോള് അഹംഭാവം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ആ അഹംഭാവം ശക്തമായാല് അതിനെ മനസ്സ് എന്നു ആത്മജ്ഞാനികള് പറയുന്നു.
സ ഏഷ കഥ്യതേ ബ്രഹ്മാ സങ്കല്പാകാശരൂപവാന് । അസദ് ഏവാസതോ ബീജം ജഗതോ വിഗതാകൃതി
ചിന്തയുടെ ആകാശംപോലെയുള്ള സ്വഭാവമുള്ളവനെയാണ് ബ്രഹ്മാവെന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അസതിന്റെ വിത്ത് തന്നെയും അസതിയാണ്; ലോകം രൂപരഹിതമാണ്.
ഏവം മനസ് സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ സദേഹോ ഽപ്യ് അമലം നഭഃ । തത് സ്വപ്നപുരുഷാകാരസ് സന്ന് ഏവാസദ്വപുസ് സദാ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ബ്രഹ്മാവ് നിലകൊള്ളുന്നു; ശരീരമുള്ളവനായിരുന്നാലും, ആകാശംപോലെ ശുദ്ധനാണ്. സ്വപ്നപുരുഷന്റെ രൂപംപോലെയുള്ളവൻ എപ്പോഴും അസതിയായ ശരീരമേ ഉള്ളൂ.
പൃഥ്വ്യാദിമൂര്തിരഹിതസ് ത്വ് ആതിവാഹികദേഹവാന് । പൃഥ്വ്യാദയẖ കില കുതസ് സങ്കല്പപുരുഷസ്യ ഖേ
ഭൂമിയും മറ്റും പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിലും, അവനു സൂക്ഷ്മശരീരമുണ്ട്. ചിന്താപുരുഷന് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമി മുതലായവ എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
ഭവന്മനോ യഥാകാശപുരം പശ്യതി കല്പിതമ് । തഥാ മനോ വിരിഞ്ചത്വം പശ്യത്യ് ആത്മനി കല്പിതമ്
മനസ്സ് ആകാശനഗരം എന്ന കൽപ്പിതം കാണുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ മനസ്സ് ബ്രഹ്മാവായ സ്ഥിതിയും സ്വയം ഉള്ളിൽ കൽപ്പിച്ച് കാണുന്നു.
യദ് വേത്തി കല്പിതം തത് സ പശ്യത്യ് അനുഭവത്യ് അപി । യോ യാവന്മാത്രകസ് തത് സ കസ്മാത് കില ന പശ്യതി
യാതൊക്കെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു, അതൊക്കെ അവൻ കാണുകയും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൻ എത്രമാത്രം ആകുന്നു, അത്രയൊക്കെ അവൻ കാണുന്നു—അവൻ അതു കാണാതിരിക്കേണ്ടതെന്തിന്?
സ യത് പശ്യതി തത് താദൃക് ശൂന്യാത്മാ ശൂന്യമ് അമ്ബരേ । ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മണി വാ ബ്രഹ്മാ തദ് ഇദം ജഗദ് ഉച്യതേ
അവൻ കാണുന്നതൊക്കെയും അതുപോലെയാണ്: ശൂന്യസ്വഭാവം, ആകാശത്തിൽ ശൂന്യം പോലെ; ബ്രഹ്മാവിൽ ബ്രഹ്മാവ്, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മാവു തന്നെ—ഇതാണു ലോകം എന്നു പറയുന്നത്.
തഥാ സ പ്രതിഭാസോ ഽസ്യ ചിരകാലൈകഭാവനാത് । ഘനീഭൂതസ് സ്ഥിതḫ പുഷ്ടസ് സുദീര്ഘസ്വപ്നസുന്ദരഃ
അങ്ങനെ, ദീർഘകാലം ഒരേ ചിന്തയിൽ ആവർത്തിച്ചാൽ ആ ഭാവന ശക്തമായും സ്ഥിരമായും വളർന്ന്, ഒരു മനോഹരമായ ദീർഘസ്വപ്നംപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ആതിവാഹികദേഹസ്യ തസ്യ തച് ചിരഭാവനാത് । സര്ഗാനുഭവനം ഭൂരി ബ്രഹ്മണോ ബ്രഹ്മരൂപ്യ് അപി
ആ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിന് ദീർഘകാല ചിന്തയാൽ സൃഷ്ടിയുടെ അനുഭവം വളരെ വലുതായി ലഭിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മാവായ ബ്രഹ്മാവിനും അതുപോലെ.
ഗതം പ്രകടതോത്കര്ഷാദ് ആധിഭൌതികദേഹതാമ് । തേനൈവ സര്ഗ ഇത്യ് ഉക്തോ ഭേദസന്തതിഭാസുരഃ
സ്പഷ്ടമായ ഭൗതികശരീരാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയതിനെ സൃഷ്ടി എന്നു വിളിക്കുന്നു. വ്യത്യാസങ്ങളുടെ തുടർച്ചയാൽ അതു പ്രകാശിക്കുന്നു.
സ ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മമാത്രാത്മാ ബ്രഹ്മമാത്രാത്മനോസ് തയോഃ । അജാതയോര് ഏവ സദാ തദ് ആത്മജഗതോര് ദ്വയോഃ
അത് ബ്രഹ്മാവാണ്, അതിന് ശുദ്ധചൈതന്യസ്വഭാവം മാത്രമേയുള്ളൂ. അവനും അവന്റെ ലോകവും ജനനം ഇല്ലാത്തവയും ശുദ്ധചൈതന്യമാത്രവുമാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും.
അഭിന്നയോര് ഏവ ഭൃശം ശൂന്യത്വാമ്ബരയോര് ഇവ । ഐകാത്മ്യേനൈവ ലസതോḫ പവനസ്പന്ദയോര് ഇവ
ശൂന്യവും ആകാശവും എങ്ങനെയോരുപോലെ വേർപാടില്ലാതെ ഒന്നായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഇവ രണ്ടും കാറ്റിന്റെ ചലനങ്ങൾ പോലെ ഏകത്വത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
വേത്തി ഭൂതമയത്വം തന് മിഥ്യൈവ ന തു വാസ്തവമ് । തഥാ യഥാ ത്വം സങ്കല്പപുരുഷസ്യ സതോ ഽസതഃ
ഭൂതങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ശരീരാവസ്ഥയെന്നത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, മിഥ്യയാണെന്ന് അവൻ അറിയുന്നു. നീ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച മനുഷ്യന്റെ ഉള്പ്പോ ഇല്ലായ്മയോ അറിയുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
തതശ് ശരീരധാതൂനാം തേന പൃഥ്വ്യാദികാẖ കൃതാഃ । അഭിധാḫ പഞ്ച ചിത്ഷഷ്ഠാ ജഗദ് ഇത്യ് ഏവ താസ് സ്ഥിതാഃ
അത് കൊണ്ടു ശരീരത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ — ഭൂമി മുതലായവ — ഉണ്ടായി. അവയെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു, അതിനൊപ്പം ചൈതന്യം ആറാമത്തേതായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവയൊക്കെയും ലോകമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
യഥാ ത്വ് അസത്യ ഏവായം സങ്കല്പസ് സത്യ ഏവ തേ । തഥാസാവ് ആത്മസങ്കല്പം സത്യമ് ഏവാനുഭൂതവാന്
നിനക്ക് ഈ ഭാവന യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും, ആ ഭാവനയിൽ ഉള്ളവർക്കു അത് യഥാർത്ഥമാണ്. അങ്ങനെ, അവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചതു യഥാർത്ഥമായി അനുഭവിച്ചു.
സ സ്വയം ചിന്മയാകാശസ് തത്സങ്കല്പശ് ചിദമ്ബരമ് । അതസ് സ്വപ്നോ ജഗത് സര്വം ക്വ തൌ നാശോദ്ഭവൌ സ്ഥിതൌ
അവൻ തന്നെയാണ് ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം; അവന്റെ മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം തന്നെയാണ്. അതിനാൽ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഒരു സ്വപ്നം പോലെയാണ്. അവയ്ക്കു സൃഷ്ടിയോ നാശമോ നിലനില്പോ എവിടെയാണ്?
യഥൈവ തന്മനസ് സത്യം തദംശാസ് സത്യമ് ഏവ തേ । തഥൈവ തത്കൃതാശ് ചന്ദ്രരുദ്രാര്കേന്ദ്രമരീചയഃ
അവന്റെ മനസ്സ് അവനു യാഥാർത്ഥ്യമാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളും അവനു യഥാർത്ഥമാണ്. അതുപോലെ, ആ മനസ്സിൽ നിന്നു സൃഷ്ടിച്ച ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ, രുദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നിവയും അവനു യഥാർത്ഥമാണ്.
ഏവംസ്ഥിതേ ജഗജ്ജാലം തന് മനോരാജ്യമ് ഉച്യതേ । തച് ച ശൂന്യം നിരാലമ്ബമ് ആകാശമ് അഘനം ചിതി
ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിന്റെ വലയം മനസ്സിന്റെ രാജ്യമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അതു ശൂന്യവും, ആശ്രയമില്ലാത്തതും, ആകാശംപോലെയും, ഘനമില്ലാത്തതും, ശുദ്ധമായ ബോധംപോലെയും ആണ്.
യഥാ സ്വപ്നപുരം വ്യോമ സങ്കല്പാദ്രിര് യഥാ നഭഃ । തഥാ ബ്രഹ്മ ജഗച് ചൈവ ഖമ് ഏവാച്ഛമ് അനാകൃതി
സ്വപ്നനഗരം ആകാശംപോലെയും, മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മല കാശംപോലെയും, അതുപോലെ തന്നെ ബ്രഹ്മവും ലോകവും ആകാശംപോലെ സുതാര്യമാണു, രൂപമില്ലാത്തതും.
ഏവമ് ആഭാസമാത്രസ്യ കചതോ ഽനിശമ് അവ്യയമ് । സര്ഗാദിമധ്യാന്തദൃശോ മുധൈവാത്രോദിതാസ് സ്ഥിതാഃ
ഇങ്ങനെ, വെറും പ്രത്യക്ഷത മാത്രമായതിൽ സൃഷ്ടി, ആരംഭം, നടുവ്, അവസാനം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആശയങ്ങൾ ഇവിടെ വെറുതെ പറയപ്പെടുന്നു. യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അതു ദിനംരാത്രം മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നു.
കിം ചിദാകാശകോശസ്യ തവ വാ മമ വാനഘ । ജഗതോ വാപി ജായേത കിം വാ നശ്യതി മേ വദ
പാപമില്ലാത്തവനേ, നിന്റെ ബോധത്തിന്റെ ആകാശസദൃശമായ വിശാലതയിൽ, എന്റെ ബോധത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ലോകത്തിൽ എന്തെങ്കിലും പിറക്കുകയോ നശിക്കുകയോ ചെയ്യുമോ? എന്നോട് പറയൂ.