അത്ര തേജഃകണോ ഽസ്മീതി സ്വയം ചേതതി ചിന്തയാ । തമ് ഏവോച്ഛൂനമ് ഇവ സദ് ഭാവയത്യ് ആത്മനാമ്ബരേ
ഇവിടെ ഒരു പ്രകാശകണു 'ഞാനിതാണ്' എന്നു താനേ ചിന്തിച്ചു മനസ്സില് ധരിപ്പിക്കുന്നു. അതു തന്നെ ആത്മാവിന്റെ ആകാശത്തില് ഉന്നതമായതായി ഭാവിച്ചു കാണുന്നു.
അസദ് ഏവ സദാകാരം സങ്കല്പേന്ദുര് യഥാ ശശമ് । തമ് ഏവ ഭാവയന് ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യരൂപതയാ സ്ഥിതഃ । ഏക ഏവ ദ്വിതാമ് ഏതി സ്വപ്നേ സ്വമൃതിബോദ്ധൃവത്
യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലാത്തത് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു, എങ്ങനെ മനസ്സില് ചിന്തിച്ചാല് ചന്ദ്രന് ആകാശത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ അതുപോലെ. അതിനെ മനസ്സില് ദൃഢമായി ഭാവിച്ചാല്, ഒരേ വ്യക്തി കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നവനും ആയി ഇരട്ടരൂപത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു; സ്വപ്നത്തില് അല്ലെങ്കില് തന്റെ മരണബോധത്തില് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
കിഞ്ചിത് സ്ഥൌല്യമ് ഇവാദത്തേ തതസ് താരകതാം വിദന് । യഥാഭാവിത്വമ് അത്രാര്ഥഭാവിതാച് ചിത്സ്വരൂപതഃ
അത് അല്പം ദൃഢത്വം കൈവരിച്ച്, പിന്നെ ഒരു നക്ഷത്രം എന്നപോലെ തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നു. മനസ്സിൽ എങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുവോ, അതനുസരിച്ച് അർത്ഥം ഉദിക്കുന്നു; അതെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ്.
ഖ ഏവ ഖാത്മാ സതതോ ഽപ്യ് അയം സോ ഽഹമ് ഇതി സ്വയമ് । ചിത്ത്വാത് പ്രത്യയമ് ആദത്തേ സ്വപ്നേ ത്വമ് ഇവ പാന്ഥതാമ്
ഈ ആത്മാവ് എല്ലായ്പ്പോഴും ആകാശം തന്നെയാണ്, എന്നിട്ടും 'ഞാനിതാണ്' എന്ന് സ്വയം കരുതുന്നു. അതിന്റെ ചൈതന്യത്തെ ആശ്രയിച്ച്, അതിന് വ്യക്തിത്വബോധം ഉണ്ടാകുന്നു; സ്വപ്നത്തിൽ നീ യാത്രക്കാരനാകുന്നതുപോലെ.
താരകാകാരമ് ആകാരം ഭാവിദേഹാഭിധം തതഃ । ഭാവയന് യാതി തദ്ഭാവം ചിത്തം ചേത്യാര്ഥതാമ് ഇവ
നക്ഷത്രംപോലെയുള്ള രൂപം മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച്, അതിനെ 'ചിന്തിച്ച ശരീരം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചാൽ മനസ്സ് അതിന്റെ സ്വഭാവം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; മനസ്സ് കാണുന്ന വസ്തുവിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ അതിന് വരുന്നു.
പരിത്യജ്യേവ തദ് ബാഹ്യം തതസ് താരകകോടരേ । അന്തര് ഭാതി ബഹിസ്സ്ഥോ ഽപി പര്വതോ മകുരേ യഥാ
അത് പുറത്തുള്ളതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചെന്നപോലെ, പിന്നെ ആ നക്ഷത്രത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. പുറത്തുണ്ടായിരുന്നാലും, അകത്താണ് പ്രകാശം; കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന പർവതംപോലെ.
കൂപസംസ്ഥം യഥാ ദേഹം സമുദ്ഗകഗതം ച വാ । സ്വപ്നസങ്കല്പയോസ് സംവിദ് വേത്ത്യ് ഏവം ജീവകോ ഽണുകേ
കിണറ്റിനകത്തോ പുറത്തോ ദേഹം എങ്ങനെയെങ്കിലും ഇരിക്കാംപോലെ, സ്വപ്നത്തിലും ഭാവനയിലുമുള്ള അവബോധം അതിനെ അറിയുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ, ജീവൻ അണുവിനകത്തും എല്ലാം കാണുന്നു.
ഖരൂപതാരകാന്തസ്സ്ഥോ ജീവോ യച് ചേതതി സ്വയമ് । തദ് ഏതദ് ബുദ്ധിചിത്താദി ജ്ഞാനസന്താനരൂപകമ്
കഠിനവും നക്ഷത്രംപോലെയുള്ള വസ്തുവിനകത്ത് ജീവൻ സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതാണ് ബുദ്ധി, മനസ്സ് തുടങ്ങിയ അറിവിന്റെ ഒഴുക്ക്.
ജീവാകാശസ് തതസ് തത്ര താരകാകാശകോശഗഃ । പ്രേക്ഷേ ഽഹമ് ഇതി ഭാവേന ദ്രഷ്ടും പ്രസരതീവ ഖേ
അവിടെ നിന്ന്, നക്ഷത്രംപോലെയുള്ള ആവരണത്തിനകത്തുള്ള ജീവാകാശം 'ഞാൻ കാണുന്നു' എന്ന ഭാവത്തോടെ ആകാശത്തിലേക്ക് കാണാൻ നീങ്ങുന്നപോലെയാണ്.
തതോ രന്ധ്രദ്വയേനേവ ഭാവിബാഹ്യാഭിധം പുനഃ । യേന പശ്യതി തന് നേത്രയുഗ്മം നാമ്നാ ഭവിഷ്യതി
അതിനുശേഷം, രണ്ട് രന്ധ്രങ്ങളിലൂടെ, പുറത്തുള്ളത് എന്നറിയപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു. അതിലൂടെ കാണുന്നത് പിന്നീട് കണ്ണുജോടി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
യേന സ്പൃശതി സാസ്യ ത്വഗ് യച് ഛൃണോതി ശ്രുതിസ് തു സാ । യേന ജിഘ്രതി തദ് ഘ്രാണം സ സ്വമ് ആത്മനി പശ്യതി
ഇത് സ്പർശിക്കുന്നത് ചർമ്മം, കേൾക്കുന്നത് ശ്രവണശക്തി, വാസന അറിയുന്നത് മൂക്ക് — ഇങ്ങനെ അവൻ സ്വയം തന്നെ തന്റെ ഉള്ളിൽ കാണുന്നു.
തത് തസ്യ സ്വദനം പശ്ചാദ് രസനാമ്നോല്ലസിഷ്യതി । യത് സ്പന്ദതി സ തദ് വായുചേഷ്ടാഃ കര്മേന്ദ്രിയവ്രജമ്
സ്വാദം അറിയുന്നത് പിന്നീട് നാവെന്നു അറിയപ്പെടും; ചലനം ഉണ്ടാക്കുന്നത് വായുവിന്റെ പ്രവർത്തിയും കർമേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടവും ആകുന്നു.
രൂപാലോകമനസ്കാരജാതമ് ഇത്യ് ഏവ ഭാവയന് । ആതിവാഹികദേഹാത്മാ തിഷ്ഠത്യ് അമ്ബരമ് അമ്ബരേ
രൂപം, പ്രകാശം, മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം ഇങ്ങനെ ഉദിക്കുന്നു എന്നു ധ്യാനിച്ച് സൂക്ഷ്മശരീരത്തിലുള്ള ജീവൻ ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏവമ് ഉച്ഛൂനതാം തസ്മിന് ഭാവയംസ് തേജസഃ കണേ । അസത്യം സത്യസങ്കാശം ബ്രഹ്മാസ്തേ ജീവശബ്ദധൃത്
ഇങ്ങനെ പ്രകാശത്തിന്റെ കണത്തിന്റെ വ്യാപനം മനസ്സിൽ ആലോചിക്കുമ്പോൾ, സത്യമെന്നതുപോലെ തോന്നുന്ന അസത്യം എന്ന നിലയിൽ 'ജീവൻ' എന്ന പേരിൽ ബ്രഹ്മം നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്ഥം സ ജീവശബ്ദാര്ഥകലനാകുലതാം ഗതഃ । ആതിവാഹികദേഹാത്മാ ചിത്തദേഹാമ്ബരാകൃതിഃ
ഇങ്ങനെ, ജീവൻ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാകുമ്പോൾ, അവൻ അതിവാഹികശരീരമായ മനസ്സിനെ തന്റെ വസ്ത്രംപോലെ ധരിച്ച്, അതിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു.
സ്വകല്പനാത ആകാരമ് അണ്ഡസംസ്ഥം പ്രപശ്യതി । കശ്ചിജ് ജലഗതം വേത്തി കശ്ചിത് സമ്രാട്സ്വരൂപിണമ്
സ്വന്തം ഭാവനയാൽ, അവൻ അണ്ഡത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു രൂപം കാണുന്നു; ചിലർ അതിനെ വെള്ളത്തിൽ കാണുന്നു, ചിലർ അതിനെ സർവ്വാധിപതിയായ രാജാവിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണുന്നു.
ഭാവിബ്രഹ്മാണ്ഡകലനം പശ്യത്യ് അനുഭവത്യ് അപി । ആത്മഗര്ഭഗൃഹം ചിത്താദ് യഥാ സങ്കല്പിതാത്മകഃ
ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ സങ്കല്പം അവൻ കാണുകയും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മനസ്സിൽ സങ്കല്പിച്ച ആത്മാവിന്റെ ഗർഭഗൃഹം പോലെ തന്നെ.
ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യകലനാവേദനം സ തത് । ഭാവയഞ് ശബ്ദനിര്മാതാ ശബ്ദൈര് ബധ്നാതി കല്പിതൈഃ
ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തനം, വസ്തു എന്നിവയുടെ സങ്കല്പം അവൻ മനസ്സിൽ കാണുന്നു; ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ വാക്കുകളുടെ സ്രഷ്ടാവായി, സങ്കല്പിച്ച വാക്കുകൾകൊണ്ട് ബന്ധനം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ആതിവാഹികദേഹോ ഽസാവ് ഇത്യ് അസത്യേ ജഗദ്ഭ്രമേ । അസത്യ ഏവ കചതി സ്വപ്നേഷൂഡ്ഡയനം യഥാ
ഇത് അതീവാഹികദേഹം, അസത്യമായ ലോകഭ്രമയിൽ, സ്വപ്നത്തിൽ പറക്കുന്നപോലെ അസത്യത്തിൽ മാത്രം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഇത്യ് അനുദ്ഭൂത ഏവാസൌ സ്വയമ്ഭൂസ് സ്വയമ് ഉത്ഥിതഃ । ആതിവാഹികദേഹാത്മാ പ്രഭുര് ആദ്യഃ പ്രജാപതിഃ
ഇങ്ങനെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഉദിച്ചില്ലെങ്കിലും, സ്വയം ജനിച്ചവനായി, അതീവാഹികദേഹമായ ആത്മാവായി, ആദിപ്രഭുവായി, സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഏതസ്മിന്ന് അപി സമ്പന്നേ ബ്രഹ്മാണ്ഡാകാരിണി ഭ്രമേ । ന കിഞ്ചിദ് അപി സമ്പന്നം ന ച ജാതം ന ദൃശ്യതേ
ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡരൂപമായ ഭ്രമം പൂർത്തിയായാലും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നും സംഭവിച്ചിട്ടില്ല, ഒന്നും ജനിച്ചിട്ടില്ല, ഒന്നും കാണപ്പെടുന്നുമില്ല.
തദ് ബ്രഹ്മാകാശമ് ആകാശമ് ഏവ സ്ഥിതമ് അശങ്കിതമ് । സങ്കല്പനഗരാകാരമ് ഏതത് സദ് അപി നൈവ സത്
അത് ബ്രഹ്മാകാശം ശുദ്ധമായ ആകാശംപോലെ അശങ്കയില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ സങ്കൽപ്പനഗരം ഉണ്ടെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമല്ല.
അനിര്മിതമ് അനങ്ഗം ച ഏതദ് ഖേ ചിത്രമ് ഉത്ഥിതമ് । അകൃതം ചാനുഭൂതം ച ന സത്യം സത്യവത് സ്ഥിതമ്
ആകൃതിയില്ലാത്തതും രൂപരഹിതമായതുമായ ഈ അത്ഭുതകരമായ ദൃശ്യങ്ങൾ ആകാശത്തിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതൊന്നും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതല്ല, അനുഭവപ്പെട്ടതുമല്ല, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യമായി തോന്നുന്നു.
മഹാകല്പേ വിമുക്തത്വാദ് ബ്രഹ്മാദീനാമ് അസംശയമ് । സ്മൃതിര് ന പ്രാക്തനീ കാചിത് കാരണം സാ സ്വയമ്ഭുവഃ
മഹാകല്പത്തിൽ ബ്രഹ്മാദിമാരുടെ മോചനത്താൽ, സംശയമില്ലാതെ, പഴയ ഓർമ്മ ഒന്നും ശേഷിക്കുന്നില്ല; ആ കാരണം സ്വയംഭുവിന് മാത്രമാണ്.
തേന യാദൃക് സ്വയമ്ഭൂസ് സ്യാത് താദൃക് തജ്ജമ് ഇദം സ്മൃതമ് । അനാദ്യനുഭവസ് ത്വ് ഇത്ഥം യ ഏവാവനിതാദിഭിഃ
അതിനാൽ സ്വയംഭുവിന് എങ്ങനെയോ, അതുപോലെയാണ് അതിൽ നിന്നുള്ള ഈ ഓർമ്മയും. ഭൂമി മുതലായവയോടൊപ്പം ഈ ആദിയില്ലാത്ത അനുഭവം ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്വപ്നാനുഭൂതം പൃഥ്വ്യാദി പ്രബോധേ യാദൃശം ഭവേത് । സ്മൃതം സദ് വ്യോമമാത്രാത്മ സര്വദൈവേദൃശം ജഗത്
സ്വപ്നത്തിൽ അനുഭവിച്ച ഭൂമി മുതലായവ ഉണർന്നപ്പോൾ എങ്ങനെയോ, അതുപോലെയാണ് ഈ ലോകം എന്നും ശുദ്ധമായ ആകാശസ്വഭാവമായതായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.
യത്ര യത്ര യഥാ തോയേ ദ്രവത്വം നാമ വിദ്യതേ । തത്ര തത്ര തഥാ നാന്യസ് സര്ഗോ ഽസ്തി പരമാത്മനി
ജലത്തിൽ എവിടെയും എങ്ങനെ ദ്രവസ്വഭാവം ഉണ്ടോ, അതുപോലെ പരമാത്മാവിൽ വേറൊരു സൃഷ്ടി ഇല്ല.
സൃഷ്ടിര് ഏവമ് ഇയം പ്രൌഢാ സര്ഗ ഏവമ് അയം സ്ഥിതഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡം നാമ ഭാത്യ് ഏവ വ്യോമാത്മൈവാപനിര്മിതിഃ
ഇങ്ങനെ ഈ സൃഷ്ടി നിലനിൽക്കുന്നു, ഈ രൂപം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന് വിളിക്കുന്നതെല്ലാം വെറും ആകാശസ്വഭാവം മാത്രമാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ സൃഷ്ടി ഒന്നുമില്ല.
ദൃശ്യമ് ഏവമ് ഇദം ശാന്തം ഖാത്മ നിര്ഭിത്തി നിര്ഭ്രമമ് । നിരാധാരം നിരാധേയമ് അദ്വൈതം ചൈക്യവര്ജിതമ്
ഇങ്ങനെ ഈ ദൃശ്യലോകം ശാന്തമാണ്, ആകാശസ്വഭാവമുള്ളതും വിഭജനം ഇല്ലാത്തതും ആശയക്കുഴപ്പം ഇല്ലാത്തതുമാണ്; അതിന് ആധാരമോ ആശ്രയമോ ഇല്ല, അതു ദ്വൈതമില്ലാത്തതും ഏകത്വം പോലും ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
ജഗത്സംവിദി ജാതായാമ് അപി ജാതം ന കിഞ്ചന । പരമാകാശമ് ആശൂന്യമ് അച്ഛമ് ഏവ വ്യവസ്ഥിതമ്
ലോകബോധം ഉദിച്ചാലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നും ജനിക്കാറില്ല; പരമാകാശം ശൂന്യമല്ല, അതു സുതാരമായും ഉറപ്പായും നിലകൊള്ളുന്നു.