ബഹൂന് കാലപരാവര്താന് ഇഷ്ടാനിഷ്ടാന് സുഖം മനാക് । പശ്യന് പ്രിയവിയോഗാംശ് ച യാതി ജര്ജരതാം ജനഃ
നേരും അനിഷ്ടവും ഇഷ്ടവും കാലചക്രങ്ങളിൽ നിരന്തരം കാണുമ്പോഴും, പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽനിന്നുള്ള വേർപാടുകൾ അനുഭവിക്കുമ്പോഴും, മനുഷ്യൻ പതിയെ ക്ഷീണിച്ചുപോകുന്നു.
ഭോഗാ വിഷയസമ്ഭോഗാ ഭോഗാ ഇവ ഫണാവതാമ് । ദശന്ത്യ് അപി മനാക് സ്പൃഷ്ടാ ദൃഷ്ടനഷ്ടാḫ പ്രതിക്ഷണമ്
ഭോഗങ്ങൾ വിഷയസുഖങ്ങൾ പാമ്പിന്റെ ആനന്ദംപോലെയാണ്; അല്പം തൊട്ടാൽ പോലും വിഷം പടരുന്നു, കാണുന്നതെല്ലാം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
ആയുര് യാതി നിരായാസപദസമ്പ്രാപ്തിവര്ജിതൈഃ । ഉദര്കഭങ്ഗുരാകാരൈẖ കരാലൈẖ കഷ്ടചേഷ്ടിതൈഃ
ജീവിതം എളുപ്പം കിട്ടാതെ, കഠിനവും അസ്ഥിരവുമായ പ്രവൃത്തികളാൽ, ഒടുവിൽ നാശം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ എന്ന രീതിയിൽ, ശാന്തിയും ആശ്വാസവും ഇല്ലാതെ കടന്നുപോകുന്നു.
ഭോഗാശാബദ്ധതൃഷ്ണാനാമ് അവമാനḫ പദേ പദേ । ആലാനപരിലീനാനാം വന്യാനാമ് ഇവ ദന്തിനാമ്
ഭോഗം തേടി ആഗ്രഹത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർക്കു ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അപമാനം നേരിടേണ്ടി വരും; കെട്ടിയിട്ടുള്ള കാട്ടാനകൾ പോലെ അവരും നിരന്തരം ബദ്ധരായിരിക്കും.
സമ്പദḫ പ്രമദാശ് ചൈവ തരങ്ഗോത്സങ്ഗഭങ്ഗുരാഃ । കസ് താസ്വ് അഹിഫണാച്ഛത്ത്രച്ഛായാസു രമതേ ബുധഃ
സമ്പത്തും സ്ത്രീകളും തിരമാലയുടെ മുകളിൽ ഉയർന്ന് ഉടൻ തകർന്ന് പോകുന്ന പോലെ അസ്ഥിരമാണ്; പാമ്പിന്റെ തലയണയുടെ നിഴലിൽ ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നത്?
സത്യം മനോരമാẖ കാമാസ് സത്യം രമ്യാ വിഭൂതയഃ । കിം തു മത്താങ്ഗനാപാങ്ഗഭങ്ഗലോലം ഹി ജീവിതമ്
ആഗ്രഹങ്ങൾ മനോഹരമാണെന്നും, ഐശ്വര്യം ആകർഷകമാണെന്നും സത്യമാണു്; പക്ഷേ, മദ്യപാനിയായ സ്ത്രീയുടെ കണ്ണുനോട്ടം പോലെ, ജീവിതം അസ്ഥിരവും മാറ്റം വരുന്നതുമാണ്.
ആപാതരമണീയേഷു രമന്തേ വിഷയേഷു യേ । അത്യന്തവിരസാന്തേഷു പതന്തി നരകേഷു തേ
ആദ്യം ആകർഷകമായ അനുഭവങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നവർക്ക്, പിന്നീട് അതിന്റെ രുചി തീർന്നാൽ അവർ നരകത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
ദ്വന്ദ്വദോഷോപരുദ്ധാനി ദുസ്സാധാന്യ് അസ്ഥിരാണി ച । ധനാന്യ് അഭവ്യസേവ്യാനി മമ ജാതു ന തുഷ്ടയേ
ഇരട്ടത്വത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് തടസ്സപ്പെടുന്ന, പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുമായ സമ്പത്ത് അയോഗ്യർക്കു മാത്രമേ യോജിക്കൂ; അതിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും സംതൃപ്തി ഉണ്ടായിട്ടില്ല.
ആപാതമാത്രമധുരാ ദുẖഖപര്യവസായിനീ । മോഹനായൈവ ലോകസ്യ ലക്ഷ്മീẖ ക്ഷണവിനാശിനീ
സമ്പത്ത് ഒരു നിമിഷം മാത്രം മധുരമാണ്, പിന്നെ ദു:ഖത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ലോകത്തെ വഞ്ചിക്കാൻ മാത്രമേ അതു ഉണ്ടാകൂ, അതും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിച്ചുപോകുന്നു.
ആപാതരമണീയാനി വിമര്ദവിരസാന്യ് അതി । സുഖാന്യ് ആപത്പ്രധാനാനി സങ്ഗതാനി ഖലൈര് ഇവ
ആദ്യം ആകർഷകമായ ആനന്ദങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ തർക്കത്തിൽ രുചി നഷ്ടപ്പെടുന്നു; താൽക്കാലികമായ സന്തോഷം ദുഷ്ടരോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.
ശരദമ്ബുധരച്ഛായാഗത്വര്യോ യൌവനശ്രിയഃ । ആപാതരമ്യാ വിഷയാḫ പര്യന്തപരിതാപിനഃ
യൗവനത്തിന്റെ ഭംഗി ശരത്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങളുടെ നിഴലുപോലെ ക്ഷണികമാണ്; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ ആദ്യം ആഹ്ലാദകരമായിരിക്കും, പക്ഷേ അവസാനം വേദന മാത്രം നൽകും.
അന്തകḫ പര്യവസ്ഥാതാ ജീവിതേ മഹതാമ് അപി । ചലാന്യ് ആയൂംഷി ശാഖാഗ്രലമ്ബാമ്ബൂനീവ ദേഹിനാമ്
വലിയവർക്കും മരണമാണ് ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്; ശരീരധാരികളുടെയൊക്കെ ആയുസ്സ് ചില്ലയിലുണ്ടായ വെള്ളംപോലെ സ്ഥിരതയില്ലാതെ ഇടയ്ക്ക് വീണുപോകും.
ജീര്യന്തേ ജീര്യതẖ കേശാ ദന്താ ജീര്യന്തി ജീര്യതഃ । ക്ഷീയതേ ജീര്യതസ് സര്വം തൃഷ്ണൈവൈകാ ന ജീര്യതേ
വയസ്സാകുമ്പോൾ മുടിയും പല്ലുകളും ക്ഷയിക്കും, എല്ലാം കുറയുകയും ചെയ്യും; എന്നാൽ തൃഷ്ണ മാത്രം പഴയതാകാതെ തുടരുന്നു.
ഭോഗാഭോഗാതിഗഹനേ സര്വസ്മിന് കായകാനനേ । പരമ് ഉല്ലാസമ് ആയാതി തൃഷ്ണൈകാ വിഷമഞ്ജരീ
സുഖവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ ഈ ശരീരവനം മുഴുവൻ, പരമമായ ഉല്ലാസം നേടുന്നത് വളഞ്ഞതായ തൃഷ്ണയുടെ പൂക്കളാണ്.
ബാല്യം യൌവനവദ് യാതി യൌവനം യാതി ബാല്യവത് । ഉപമാനോപമേയത്വം ഭങ്ഗുരത്വേ മിഥോ ഽനയോഃ
കുട്ടിക്കാലം യുവാവസ്ഥയെപ്പോലെ കടന്നുപോകുന്നു, യുവാവസ്ഥയും കുട്ടിക്കാലത്തെപ്പോലെ മാറിപ്പോകുന്നു. ഇവ രണ്ടിന്റെയും നശ്വരത ഒരുപോലെയാണ്, ഉപമയും ഉപമയവും പോലെ.
ജീവിതം ഗലതി ക്ഷിപ്രം ജലമ് അഞ്ജലിതോ യഥാ । പ്രവാഹ ഇവ വാഹിന്യാ ഗതം ന വിനിവര്തതേ
ജീവിതം കൈയിലിരിക്കുന്ന വെള്ളം പോലെ വേഗത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ പ്രവാഹം പോലെ, പോയതൊരിക്കലും തിരികെ വരില്ല.
ഝഗിത്യ് ഏവാഗതോ ദേഹẖ കുതോ ഽപ്യ് അര്ജുനവാതവത് । യാതി പശ്യത ഏവാസ്തം തരങ്ഗാമ്ബുദദീപവത്
ദേഹം എവിടുനിന്നോ അർജുനൻപോലുള്ള കാറ്റുപോലെ പെട്ടെന്ന് വരുന്നു; നമ്മുടെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ തന്നെ, തിരമാല, മേഘം, ദീപം എന്നിവ പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
രമ്യേഷ്വ് അരമ്യതാ ദൃഷ്ടാ സ്ഥിരേഷ്വ് അസ്ഥിരതാപി ച । സത്യേഷ്വ് അസത്യതാര്ഥേഷു തേനേഹ വിരസാ വയമ്
സുന്ദരമായതിൽ അസുന്ദരതയും, സ്ഥിരമായതിൽ അസ്ഥിരതയും, സത്യത്തിൽ അസത്യവും കാണാം. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം നമ്മുക്ക് രുചികേടായത്.
സുഖം യദ് ആത്മവിശ്രാന്തൌ ഗതേ മനസി സത്ത്വതാമ് । പാതാലേ ഭൂതലേ സ്വര്ഗേ തന് ന ഭോഗേഷു കേഷുചിത്
മനസ്സ് ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ച് ശുദ്ധിയിലേക്കുയർന്നപ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ആനന്ദം, ഭൂമിയിലോ പാതാളത്തിലോ സ്വർഗ്ഗത്തിലോ കിട്ടുന്ന സുഖങ്ങളിൽ ഒന്നിലും കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല.
അപി സമ്പൂര്ണഹൃദ്യാര്ഥാḫ പഞ്ചാപീന്ദ്രിയവൃത്തയഃ । നാവര്ജയന്തി മാമ് ഏതാ ഭൃങ്ഗം ചിത്രലതാ ഇവ
ഹൃദയം നിറയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളാൽ പൂർണ്ണമായിട്ടുള്ള അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പോലും എന്നെ ആകർഷിക്കുന്നില്ല; ചിത്രലതയിൽ തേൻ ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഒരു തേൻചീറ്റി അതിലേക്കു പോകാത്തതുപോലെയാണ്.
അദ്യ ദീര്ഘേണ കാലേന നിരഹങ്കൃതിനാ മയാ । സ്വര്ഗാപവര്ഗവൈതൃഷ്ണ്യമ് ഇദമ് ആസാദിതം ധിയാ
ഇന്നാണ്, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് അഹങ്കാരം വിട്ട മനസ്സോടെ, സ്വർഗ്ഗത്തിലും മോക്ഷത്തിലും ആസക്തി ഇല്ലാത്ത ഈ അവസ്ഥ ഞാൻ നേടിയത്.
ചിരമ് ഏകാന്തവിശ്രാന്ത്യൈ തേനൈതന് നഭസḫ പദമ് । ത്വമ് ഇവാഗതവാന് അത്ര ദൃഷ്ടവാന് അസ്മി താം കുടീമ്
നേരത്തെ ഞാൻ ഏറെക്കാലം ഏകാന്തമായ വിശ്രമം തേടി. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ ആകാശംപോലുള്ള നിലയിലേക്ക് എത്തിയത്; നീ ഇവിടെ എത്തിയതുപോലെയും ഞാൻ ആ കൂടാരം കണ്ടതുപോലെയും.
അദ്യൈതത് സമ്പരിജ്ഞാതം യദ് ധി സാ ഭവതẖ കുടീ । ആഗന്താ ത്വം പുനശ് ചേതി ജ്ഞായതേ ക്വാവിചാരിതമ്
ഇന്ന് എനിക്കു പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലായി, ഇതാണ് ഭവതിന്റെ കുടിൽ. ഭവാൻ വീണ്ടും വരും എന്നതും എങ്ങോ ഒരുവിധത്തിൽ അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
തദാ ത്വ് അത്ര മയാ ജ്ഞാതം കശ്ചിത് സിദ്ധോ ഽയമ് ആത്മനാ । ദേഹം ത്യക്ത്വേഹ നിര്വാണം ഗത ഇത്യ് അനുമാനിനാ
അപ്പോൾ ഇവിടെ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, ഇവൻ ആരോ സിദ്ധപുരുഷനാണ്; ശരീരം വിട്ട് ഇവിടെയെത്തിയിട്ട് മോക്ഷം നേടിയിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ ഊഹിച്ചു.
ഏതന് മേ ഭഗവന് വൃത്തമ് ഏഷോ ഽസ്മീതി യഥാസ്ഥിതമ് । മയാ തേ കഥിതം സര്വം യഥാ ജാനാസി തത് കുരു
ഭഗവനേ, സംഭവിച്ചതു പോലെ എല്ലാം ഞാൻ ഭവതിനെ പറഞ്ഞു. ഭവാൻ അറിയുന്ന വിധം ചെയ്യുക.
സിദ്ധൈര് ന യാവദ് അവധാനപരൈര് വിചാര്യ നിര്ണീതമ് ഉത്തമധിയാന്തര് അശേഷവസ്തു । താവത് ത്രികാലകലനാം ന വിദന്തി കാഞ്ചിദ് ഇത്യ് അബ്ജജാദിമനസോ ഽപി മുനേ സ്വഭാവഃ
സിദ്ധന്മാരിൽ ശ്രദ്ധയോടെ അന്വേഷിക്കുന്നവർ മുഴുവൻ കാര്യങ്ങളും ഉന്നത ബുദ്ധിയോടെ പരിശോധിച്ച് നിർണയിക്കുന്നതുവരെ, അവർക്ക് മൂന്നു കാലങ്ങളെയും കുറിച്ച് യാതൊരു കണക്കുമറിയില്ല. ബ്രഹ്മാദിമാരുടെ മനസ്സിനും ഇതാണ് സ്വഭാവം, മഹർഷേ.
അഥ ഹേമമയാകാശവിസ്തീര്ണായാം മഹാഭുവി । സൌഹാര്ദാദ് ഏവ സിദ്ധസ്യ തസ്യേദമ് അഹമ് ഉക്തവാന്
അവിടെയുള്ള വിശാലമായ പൊന്നന്യായ ഭൂമിയിൽ, ആ മഹാത്മാവിനോടുള്ള സൗഹൃദം കൊണ്ടു ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ത്വയാ ന കേവലം യാവന് മയാപി ന വിചാരിതമ് । അവ്യാപ്തിരഹിതാ നാമ ന സമ്ഭവതി ദേഹതാ
നിനക്കു മാത്രമല്ല, എനിക്കും ഇതുവരെ ആലോചിച്ചിട്ടില്ല; പരിധിയോ വ്യാപനമോ ഇല്ലാത്ത ശരീരാവസ്ഥ എന്നത് ഉണ്ടാവില്ല.
യസ്മാന് മയാ തവോദന്തം വിചാര്യാസൌ സ്ഥിരീകൃതാ । ന കുടീ വ്യോമ്നി യേന ത്വമ് അഭവിഷ്യസ് സ്ഥിരസ്ഥിതിഃ
നിന്റെ കഥ ഞാൻ ആലോചിച്ച് മനസ്സിലാക്കിയതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഉറപ്പിച്ചത്: ഒരു കുടിലില്ലാതെ നീ ആകാശത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
തസ്മാത് കമലപത്രാക്ഷ യദ് ഗതം ഗതമ് ഏവ തത് । വിചാര്യാതീതമ് ഉത്സൃജ്യ പശ്യ സാമ്പ്രതികീം സ്ഥിതിമ്
കമലനയനനേ, പോയത് പോയതുതന്നെ; ആലോചിച്ച് വിട്ടുകളഞ്ഞതെല്ലാം മറന്ന്, ഇപ്പോഴത്തെ നിലയിലേക്കു നോക്കു.